سەرۆك بارزانی و سەرۆكێ هەڤپەیمانییا عەزم، دانوستاندن ل دۆر كێشەیێن هەرێما كوردستانێ و حوكمەتا ئیراقا فیدرال كر، هەڤدەم هەردو ئالییان دوپاتی ل پێدڤییا پێگیریبوونێ ب دستووری، هەڤپشكیێ و هەڤسەنگیێ كر.
ل سەلاحەدین، سەرۆك مەسعود بارزانی، پێشوازی ل موسەننا سامەرائی، سەرۆكێ هەڤپەیمانییا عەزم كر.
بارەگەهێ بارزانی بەلاڤكر» د دیدارەكێدا دووماهی گوهۆڕین و پێشهاتێن دەڤەرێ و ئیراقێ هاتنە باسكرن، هەروەسا گەنگەشە ل دۆر پڕۆسەیا سیاسییا ئیراقێ هاتە كرن».
هەڤدەم هەردو ئالییان دوپاتی ل پێدڤییا پێگیریبوونێ ب دستووری، هەڤپشكیێ و هەڤسەنگیێ كر.
كێشەیێن د ناڤبەرا هەرێما كوردستانێ و حوكمەتا ئیراقا فیدرال تەوەرەكێ دی یێ دیدارێ بوو.

سەرۆكایەتییا هەرێما كوردستانێ د بەیاننامەیەكێدا هێرشا ئیسرائیلێ ل سەر ئیرانێ پرۆتەستۆكر و داخواز ژ جڤاكا نێڤدەولەتی كر كارڤەدانەكا ب لەز هەبیت.
سەرۆكایەتییا هەرێمێ دیاركر»هێرشا ئیسرائیلێ ل سەر كۆمارا ئیسلامییا ئیرانێ و بكارئینانا هێزا سەربازی د ئێكلاكرنا ناكۆكییاندا شەرمزار دكەین. ئەڤ پێشهاتانە ئارامییا دەڤەرێ ئالۆزتر دكەن و دبنە گەف ل سەر ئاسایش و ئارامییا هەرێمایەتی و نێڤدەولەتی».
رۆهنكر ژی» روو ب رووبوون و پێرابوونێن سەربازی، رەوشێ خرابتر دكەت. د ڤی دەمێ هەستیاردا، ئەركێ جڤاكا نێڤدەولەتییە كو كارڤەدانا ب لەز هەبیت و كاری بۆ وێ چەندێ بكەت ئالۆزی زێدەتر لێ نەهێن و هندی زووترە رێ ل ئالۆزبوونا رەوشێ بهێتە گرتن».

سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، پشكداری د بەهییا كەریم شنگالی دا كر و هەڤخەمییا خوە گەهاندە كەسوكارێن رەحمەتی.
مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێمێ، ل هەولێرێ، پشكداری د بەهییا كەریم شنگالی، وەزیرێ ناڤخوەیی یێ بەرێ ل هەرێمێ و سەركردەیێ دیار یێ پارتی كر.
مەسرور بارزانی، هەڤخەمییا خوە گەهاندە مالبات و كەسكوكارێن رەحمەتی و هیڤی خواست، خودایێ مەزن گیانێ وی ب بەهەشتێ شاد بكەت و ئارامیێ ب مالبات و كەسوكار و هەڤالێن وی ببەخشیت.
ژ ئالیێ خوەڤە مالباتا كەریم شنگالی، سوپاسییا خوە بۆ هەڤخەمی و بەرهەڤبوونا سەرۆكێ حوكمەتا هەرێمێ د بەهیێدا دیاركر.

حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بەیاننامەیەك ل دۆر بنپێكرنێن قانوونی و دستووری یێن حوكمەتا فیدرالی بەلاڤكر.
د بەیاننامەیا حوكمەتا هەرێمێ دا هاتیە» ل چەند سالێن بۆری، حوكمەتا فیدرالییا ئیراقێ، ل سەر ئاستێن سیاسی و ئابۆری و دارایی، دۆرپێچ ئێخستییە سەر خەلكێ هەرێما كوردستانێ و فشارێن بەردەوام بۆ بچووككرن و لاوازكرنا هەرێما كوردستانێ كرینە. ل گەل وێ چەندێ پێشكەفتنا هەرێما كوردستانێ، فاكتەرێ ئارامیێ و گەشەیا دەڤەرێیە و ل شەڕێ تیرۆرستێن داعشێدا رۆلێ د پەیداكرنا ئارامیێ و حەواندنا ئاوارەیێن ناڤەڕاست و باشوورێ ئیراقێ دیتیە، بەلێ حوكمەتا فیدرالی ل شوونا هەڤپشكی و رێككەفتنێ، هەموو ئامراز بۆ سازادانا هەرێما كوردستانێ بكارئیناینە».
حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ئاماژە كر» بۆ دەمێ 11 سالان حوكمەتا فیدرالی بودجە و مووچەیێ خەلكێ كوردستانێ بڕییە، د بەرانبەر دا هەموو مەهان بەهانەیێن جۆراوجۆر بۆ نەهنارتنا مووچەی دروست كرینە. سەرەرای وێ چەندێ دادگەها فیدرالی بڕیار دایە مووچەیێ خەلكێ كوردستانێ بێ گیرۆبوون بهێتە خەرجكرن و ب هیچ بابەتەكیڤە نەهێتە گرێدان».
حوكمەتا هەرێما كوردستانێ د بەیاننامەیا خوە دا دیاركر ژی» ل هەموو مەهان بەهانەیێن بەغدایێ هاتینە دەربازكرن و كێشەیێن لیستا مووچەی چارەسەركرینە، بۆ ڤێ چەندێ ژی سیستەمێ پەیرۆلی هاتە دامەزراندن و قانوونا ئێكگرتی یا خانەنشینییا ئیراقێ و سیستەمێ ب بەنكیكرنا مووچەی هاتە بجهئینان و ل سەر داخوازا حوكمەتا فیدرالی دامەزراندنا بەردەوام و گرێبەست ب هەموو شێوەیەكی هاتە راگرتن. بەلێ حوكمەتا فیدرال هەموو مەهان مووچەیێ فەرمانبەران گیرۆكریە و هیچ سالەكێ ژی هەر 12 مووچە بۆ هەرێمێ نە هنارتینە، ئەڤە ژ بلی نە پەیڕەوكرنا دادپەروەریێ د دامەزراندنێ و پلەبلندكرنێدا هەمبەركرن ب دەڤەرێن دی ل ئیراقێ. ل دووماهی بڕیارا ستەمكارانە و سزادانەكا نوو، وەزارەتا داراییا ئیراقێ بڕیار دا مووچەیێ هەشت مەهێن سالا 2025 نەهنێریت د دەمەكیدا ژ 13 ملیار دینارێن پشكا هەرێما كوردستانێ بۆ سالا 2025، تنێ چار ملیار دینار هاتینە هنارتن» .
ل دۆر راگرتنا پەترۆلا هەرێما كوردستانێ ژی، حوكمەتا هەرێمێ بەرچاڤكر» بەغدا ب رێكا سكالایا نێڤدەولەتی ل 25/3/2023 هنارتنا پەترۆلا هەرێما كوردستانێ راگرت، كو ژ ئەگەرێ وێ چەندێ ئیراق و هەرێما كوردستانێ ب 25 ملیار دۆلاران زیاندار بوون».
دیاركر ژی» حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ل 4/4/2023 ل گەل ئیراقێ رێككەفتن ئیمزاكر كو پەترۆلا هەرێمێ ب رێكا كۆمپانییا (سۆمۆ) بهێتە فرۆتن. هەرێما كوردستانێ 11 ملیۆن بەرمیلێن پەترۆلێ رادەستی كۆمپانییا سۆمۆ كرن، بەلێ ئیراقێ هیچ تێچوویەكێ وێ بەرهەمئینانێ خەرج نەكر» .
بەیاننامەیا حوكمەتا هەرێمێ باس ل وێ چەندێ كر» ژ بلی كو 50% ژ داهاتێ نە پەترۆلی هاتیە رادەستكرن، بەلێ بەغدا بۆ دەمێ 11 سالایە بودجەیا كوردستانێ بڕی و ژ ئەگەرێ وێ چەندێ پڕۆژە و گەشەیا باژێرێن وێ راوەستاندییە، سەرەرای پەسەندكرنا بودجەی بۆ سالێن 2023،2024،2025. ئەڤە ژ بلی وێ چەندێ بەغدا هیچ قەرەبوویەكا خەلكێ كیمیابارنكری و جینۆسایدكری و ئەنفالكری یێ كوردستانێ نەكریە، كو مادەیا 132 ژ دستووری ئاماژە پێ كریە».
حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دوپاتكر ژی» ئیراق ژ بلی وێ چەندێ مووچەی و بودجەی بۆ هەرێما كوردستانێ نا هنێریت، ئاستەنگان ژی ل پێشبەری هنارتنا پەترۆلا هەرێما كوردستانێ دروست دكەت، تاكو نەشێت ئابۆرێ خوە ب ڤەژەنیت و مووچەیان دابین بكەت. د دەمەكیدا مادەیێن 111 و 112 ژ دستوورێ ئیراقێ مافێ وەبەرئێنانا وزەیێ بۆ هەرێما كوردستانێ دەستەبەر دكەت، هەرێما كوردستانێ هەموو ئاسانكاری بۆ مەرجێن ئیراقێ و رێككەفتن ل گەل كۆمپانییان كریە و گرێبەستێن د ناڤبەرا هەرێما كوردستانێ و كۆمپانییان ب گۆڕەی بڕیارا دادگەهێن ئیراقێ د قانوونینە, بەلێ حوكمەتا ئیراقێ ئاستەنگێن نوو ل پێشبەری پڕۆسەیێ دروست دكەت، تاكو هەرێما كوردستانێ ژ روویێ ئابۆریڤە لاواز بكەت و شیانا خوە بڕێڤەبرنێ نەبیت وەك ل دەستپێكا سالا 2014 روودای».
ل دووماهییا بەیاننامەیا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دا هاتیە» سەرەرای وێ چەندێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ هەموو بەهانەیێن بەغدا د وارێ دارایی و پەترۆلێدا بڕینە، هەڤدەم بەرهەڤییا خوە بۆ دانوستاندنێ و كاركرنێ ب دستووری و بڕیارێن دادگەها بلند یا فیدرالی نایشادایە، بەلێ سزادان و دۆرپێچێن بەغدا ل سەر خەلكێ كوردستانێ د بەردەوامن و نیازاحوكمەتا فیدرالی ل دژایەتییا هەرێما كوردستانێ و خەلكێ وێ بۆ ناڤخوە و دەرڤە یا رۆهن بووی، ئەڤێ چەندێ ژی نەرازیبوونەكا توند یا حزبێن كوردستانی و ئیراقی و سەرۆكایەتییا جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ و سیاسەتمەدار و چاڤدێرێن دەرڤە ژێ پەیداكریە».

دیدار/ دلۆڤان ئاكرەیی

ئەندامێ كۆمیتەیا ناڤەندییا پارتی دیموكراتی كوردستان د . مەحەمەد خورشید ب رێكا رۆژنامەیا (ئەڤرۆ) دلگرانییا خوە ل هەمبەر رەفتار و رەوشا ئیراقێ بۆ كوردستانێ دروستكری دیاركر و راگەهاند : ڤی مەژی باوەری ب دستوورێ ئیراقێ نەمایە و ئەو رەفتارا حوكمەتا فیدرال ل گەل هەرێمێ ئەنجام ددەت ژ دلگرانییێ دەربازبوویە ئەڤە نە دادیەكا مەزنە هەمبەر خەلكێ كوردستانێ و فەرمانبەرێن وێ دهێتە كرن كو دو پشكە ، پشكەك نەهنارتنا مووچەیە ل دژی فەرمانبەران، پشكەكا دی بودجەیا گشتییە یا هەمی خەلكێ كوردستانێ.
د. محەمەد خورشید زێدەتر گوت» : حوكمەتا فیدرال دستوورێ ئیراقێ بن پێ دكەت ، و هەكە ڤەگەریا بۆ دستوورێ ئیراقێ كو دستووری دەستهەلات بۆ حوكمەتا فیدرال دیاركریە و نابیت ب ڤی شێوەی سەرەدەریێ ل گەل حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بكەت، ل مادەیا 121 ژ دستوورێ ئیراقێ هاتیە دیاركرن كو پێدڤییە ب شێوەیەكێ وەكهەڤ و دادپەروەرانە ل داهاتێ حوكمەتا فیدرال بۆ هەرێمان و پارێزگەهان بهێتە دیاركرن ، ب شێوەیەكی كو پێتڤیێن خوە پێ دابین بكەت ، بەلێ ئەڤە بنپێكرنا وێ مادەیا دستووری و مادەیێن تایبەتە ب داهاتێ پەترۆلێ و مادەیا 112 یە كو تێدا هاتیە دیاركرن ، پێدڤییە داهاتێ پەترۆلێ ب وی شێوەیی بیت كو پشكا وان هەرێمان بهێتە دان یێن پەترۆل تێدا دهێتە دەرئینان ، لەوما ئەوا دهێتە كرن بنپێكرنا دستوورێ ئێراقێیە».
دیاركر ژی» بەری جەژنێ ب رێكا بەیاننامەیەكێ كۆمیتەیا ناڤەندییا پارتی راگەهاند بوو ، نوونەرێن مە هاتینە راسپاردن ڤێ پرسێ چارەسەر بكەن ، بەلێ حوكمەتا ئیراقێ ژ دەف خوە بریار دەركرینە و د نوكەدا چاڤەڕێ دهێتە كرن دادگەها فیدرالی بڕیارەكێ دەربكەت بۆ وێ چەندێ ئێدی حوكمەتا ئیراقێ نەشێت مووچەیێن فەرمانبەرێن كوردستانێ راگریت».
ئەندامێ كۆمیتەیا ناڤەندییا پارتی ئاماژەكر» ب مخابنیڤە بەغدا نەچوویە ژێر بارێ بڕیارێن دادگەها فیدرالی و بەردەوام داخویانیێن تۆند دەردكەت، ل چەند سالێن بۆری ئەو كەسێن ل حوكمەتا ئیراقێ دەستهەلات وەرگرتی بزاڤ كرینە دەستووری بنپێ بكەن ، هەرچەندە سیستەمێ نوكە ل ئیراقێ فیدرالییە ، بەلێ دەستهەلاتدارێن بەغدایێ باوەری ب سیستەمێ فیدرالی نینە و كەسێن هەڤرەنگێ خەزعەلی چو جاران باوەری ب دەستووری و مافێن كوردستانییان نینە ، د نوكە دا ئیراق ل جیهانێ بوویە دەڤەرەكا دیار كو ئالی و گرۆپ و تاقم و میلیشیا ب رێڤەدبەن ، ئەڤ داخویانیێن ل دژی كوردستانێ دهێنە دان درووشمێن هەلبژارتنانە و وان دڤێت دژایەتیكرنا كوردستانێ بكەنە رێكەك بۆ كۆمكرنا دەنگان، و ڤی مەژی و هزرێ ئیراق گەهاندە ئەڤرۆ یا پڕ كێشە و گێلەشۆك ووان دڤێت بەردەوامیێ ب مانا خوە بدەن ، بەلێ ب پشتڕاستیڤە ئەڤ مەژییە ب ڤی شێوەی بەردەوام بیت ژیێ وێ ژ ژیێ رژێمێن بۆری درێژتر نابیت».

ئەندامەكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ژ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان راگەهاند: ژ ئەگەرێ وێ رەوشا ل دەڤەرێ روودای، هنارتنا پەترۆلێ ب رێكا باشوورێ ئیراقێ دێ ئەستەم بیت.
مەریوان قەرەنی، ئەندامێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ژ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان و ئەندامێ لژنەیا ئاسایش و بەرگریێ ل جڤاتا ناڤبری ل پێگەهێ خوە ل سەر تۆرا جڤاكییا فەیسبووكی گوت» ئەو شەڕێ كو پێشبینی دهاتە كرن د ناڤبەرا ئەمریكا و ئیسرائیلێ ژ ئالییەكی و ئیرانێ ژ ئالییەكی دی ڤە روو بدەت، دەستپێكێن وی یێن دیار دبن».
قەرەنی گوت ژی» كەس ناخوازیت شەڕ و ئالۆزی هەبیت، چونكە هیچ ئالییەك د شەڕی دا مفادار و سەركەفتی نابیت. بەلێ نوكە رەوش یێ روودای، هەروەك شارەزایێن سیاسی باس ل وێ چەندێ دكەن كو ئەڤ شەڕە هەر د ناڤبەرا ئیسرائیلێ و ئیرانێ دا نابیت و چریسكێن شەڕی دێ گەهنە ئیراقێ ژی (كو هیڤیدارین ئەڤە روونەدەت). بەلێ هەكە شەڕ بەربەلاڤ ببیت، د دەمەكێ نێزیكدا لڤینێن گەشتان ل كەنداڤێ عەرەبی و ب تایبەتی ژی ب رێكا بەندەرێ فاو دێ گەلەك ب زەحمەت بیت، ئەڤە ژی دێ بیتە ئەگەرێ وێ چەندێ ئیراق نەشێت پەترۆلا خوە ب رێكا باشوورێ ئیراقێ ب هنێریت، لەوما ب نەچاری ئێك رێك دمینیت تاكو پەترۆلا خوە تێدا ب هنێریت، ئەوژی بۆرییا ڤەگوهاستنا پەترۆلا هەرێما كوردستانێیە بۆ بەندەرێ جەیهان یێ توركی» .
باس ل وێ چەندێ ژی كركو ل سالێن بۆری د چارچۆڤەیێ سیاسەتا دژایەتیكرنا ئابۆرێ هەرێما كوردستانێ، حوكمەتا فیدرالی بۆرییا پەترۆلا هەرێما كوردستانێ ژ كارئێخست، بەلێ دیارە رەوش بەر ب ئالۆزبوونێ دچیت و ب ڤی جۆری ژی ئیراق ب نەچاری دێ پەنایێ بۆ بۆرییا پەترۆلا هەرێما كوردستانێ بەت و دێ دەتە كاری، چونكە هەكە ڤێ چەندێ نەكەت، دێ ژێدەرێ سەرەكیێ داهاتێ وێ كەڤیتە مەترسیێ».
دیاركر ژی» ب پشتڕاستیڤە باشترین چارەسەری بۆ ئیراقێ ئەوە كو دەست ژ سیاسەتا دژایەتیكرنا ئابۆرێ هەرێما كوردستانێ بینیت و د وێ چەندێ بگەهیت كو پێشكەفتنا هەرێما كوردستانێ ب رامانا پێشكەفتنا ئیراقێیە، نەك شكەستنا وێیە».