تارق عەبدال

هەر وەكی دیار كو هەمی سالان ل رۆژا پێنجی حوزەیرانێ، ل سەرانسەری جیهانێ بیرەوەریا رۆژا جیهانی یا ژینگەهێ دهێتە كرن. ئەڤ هەلكەفتە ل سالا 1973 ژ لایێ نەتەوەیێن ئێكگرتی ڤە د كۆنفرانسێ ستۆكهۆڵم دا بڕیار ل سەر هاتیەدان و تێدا «بەرنامەیێ نەتەوەیێن ئێكگرتی بۆ ژینگەهێ» (UNEP) هاتە دامەزراندن، ب مەرەما بلندكرنا ئاستێ هوشیاریێ و راكێشانا سەرنجا بڕیاربدەستان بەر ب كێشەیێن ژینگەیی. هەلبەت ئەڤ رۆژە وەك دەلیڤەیەك بۆ هاندانا جڤاكان و تاكە كەسان دهێتە دیتن، پێخەمەت پاراستنا گۆیەیا ئەردی. د ڤێ رۆژێ دا جەختی ل سەر وێ چەندێ دهێتەكرن كو دابینكرنا ئاڤا پاقژ، زێدەكرنا رووبەرێ كەسكاتیێ، سیستەمێ گونجایێ ئاڤرێژان و پاراستنا زیندەوەران ژ مافێن سەرەكی یێن مرۆڤینە. چاڤدێر ژی وەسا دبینن كو بۆ گوهۆڕینا درووشمان بۆ كریار، جیهان پێدڤی ب ئیرادەیەكا ب هێز یا سیاسی، پەیرەوكرنا گەشەپێدانا بەردەوام و كۆنترۆلكرنا شەڕان هەیە. ب مخابنی ڤە د سەردەمی نوكە دا وەكی یا پێدڤی گرنگی ب ژینگەهێ ناهێتەدان و مەترسیێن مەزن ل سەر ژینگەها جیهانێ ب گشتی پەیدابووینە ژ ئەگەرێ دانا كارگەهێن مەزن یێن پیشەسازی ب هەمی جۆرێن خۆڤە دیكێل و پاشمایێن راستەخۆ كارتێكرنێ ل سەر ژینگەهێ دكەن و دیسا زۆبوونا ترومبێلان و كەرتێ وەربەرهێنانێ كو ب سەدان دۆنەمێن ئەردێن چاندنێ خراب دكەن و دكەنە شقە، ڤللە، كۆچك و مەزرەعە و ئەڤە هەمی دبنە سەدەمێ هندێ كو ئێدی ژینگەها مە بەر ب نەمانی ڤە بچیت، هەر چەندە دبیت سالانە هندەك دار بهێنە چاندن، لێ ئەڤە تێرا هندێ ناكەت كو د بەرانبەرا دا ب سالانە رێژەكا مەزنا داران بهێنە بڕین و سۆتن كو تو بەرانبەر چەند دارەكا بچینی، ڤێ چەندێ هەڤسەنگی تێكدچیت، یا پێدڤی ل سەر لایەنێن پەیوەندیدار سزایێن توند بۆ وان كەسان هەبن یێن دبنە ئەگەرێ تێكدان و وێرانكرنا ژینگەهێ و ژ لایەكی دیڤە هەولێن بەردەوام بهێنە هاڤێتن بۆ دروستكرنا رێژەكا زێدەتر یا باخچەیێن گشتی د ناڤ باژێری دا هەر چەندە ل دهۆكێ هەتا رادەیەكی باش د ڤان چەند سالێن دوایێ دا گرنگیەكا مەزن دایە كەسكرنا باژێری، ئەڤە ژی جهێ دلخۆشیا مە هەمیانە، لێ دڤێت هەڤوەلاتی ژی یێ هاریكار بیت ژبۆ چاڤدان و پاقژ راگرتنا ژینگەهێ و چاڤدان و پاقژ ڕاگرتنا ژینگەهێ ئەركێ مە هەمیانە، نە بەس ئەركێ حوكمەتێ بتنێ یە، بەلكو حوكمەت یا ل سەر ملێن خۆ رادكەت و یا دی ژی دڤێت ئەم وەك هەڤوەلاتی یا ل سەر مە پێدڤی یە ئەم ژی ب ئەركێ خۆ رابین ژبۆ پاقژ راگرتنا ژینگەها خۆ، بەلكو كوردستان ب ژینگەه و سروشتێ خۆ یا جوانە و ب ناڤودەنگە ژبۆ هندێ دا كوردستانا مە و ژینگەها مە هەر یا ب خەمل و جوان بیت، پێدڤییە هەر ئێك ژ مە ژلایێ خۆڤە بیتە پارێزڤانێ ژینگەهێ دا هەر وارێ یێ‌ ب خەمل و گەش بیت.

تارق عەبدال

بێگومان د ناڤ ھەر جڤاکەکێ‌ دا ھندەک جەژن و رێوەرسمێن جودا ھەنە، ئەڤجا ھندەک ژوان نەتەوەینە و ھندەک ژی جڤاکینە، ھەلبەت ئەم وەک مللەتێ کورد کو پڕانیا وان موسلمانن وەکی ھەمی بوسلمانێن جیھانێ دو جەژنێن ئایینێ دگێرین، ئەو ژی جەژنا رەمەزانا پیرۆز و جەژنا قوربانی رێورەسمێن ڤان جەژنان دیارن کو ئەو ژی پشتی ھەیڤەکێ ژ رەمەزانێ بوسلمان رۆژیان دگرن پشتی سێ رۆژ دبیتە جەژن و دیسا جەژنا قوربانێ ژی ئەو کو گەلەک ژ بوسلمانان دچنە مەکەھا پیرۆز بۆ ئەداکرنا فەریزا حەجی ئەو جەژن چار رۆژن، ژبۆ بیرئینانا ڤێ رۆژی خەلک پشتی نڤێژا جەژنێ و خوارنا تێشتێ سەرژێکرنا قوربانی زەلام و بچیک دچنە جەژنێن ئێکودو، ژبۆ خۆشیا جەژنێ ھەر مالەک سێنیەکا تژی چکلێن ئامادە دکەت ھەر ئێکێ بھێتە جەژنێ بۆ خۆ چکلێتەکێ رادکەت و ھۆسا بەردەوام دبیت دەستپێک ل جیران و پاشی کەس و کاران و خزمان ..ھتد. ب مخابنی ڤە چەند سالەکە دیاردەکا بێ رامان د ناڤ جڤاكا مە دا پەیدابوویە، ئەو ژی «مێزا جەژنێ و خەملاندنا وێ « کو د نوکە دا بوویە ھەڤڕکی کا کی، دێ مێزا خۆ درێژتر لێ کەت و پتر خەملینیت؟، یا تژی بیت ژ چکلێتێن گران بھا و چەرەزو بەلاقەوە ..ھتد. ئەڤە ژی نەك ل سەر خاترا چاڤێن مێڤانان و کەسێن دھێنە جەژنێ، بەلکو ژبەر نمایشکرنێ نە دا ل ئەکوانێت خۆ وەک سناپ و ئینستگرام و تیکتۆکی بینیتە خار مەتح و فەخفەخا پێ بکەت، ئەڤ چەندە بوویە چاڤلێکرنەکا بەربەلاڤ د ناڤ جڤاکا مە دا، ئەڤە دەمەکی دایە بارێ گەلەک خەلکێ یێ ئابووری یێ لاوازە گەلەکا پێ چَینابیت مەزاختنێن جەژنێ ھەمیان بکریت، بەلێ ژبەر گۆتنێن خەلکی و ژ شەرمان دا گەلەک ژوان نەچار دبن خۆ بێخنە ل بن دەینان بتنێ بۆ بەلاڤکرنا ستریکەکی و چەندا وێنەکا ڤان مەزاختنێن زێدە بکەن، ئەز بێژم جەژن نەد مێزا خەملاندێ دایە، بەلکو جەژن یا د دلان دا، بلا ئەم جەژنێ بکەینە دەرفەتەک بۆ لێبۆرینێ و ڤیانێ بۆ ئێکودو دەستا ژ ڤان دیاردەیێن بێ رامان و بێ بھا بەردەین، ل گۆر پرەنسیپ و بنەمایێن ئایینی و جڤاکی جەژن و ھەلکەفتێن خۆ بگێرین؛ دا ئەو تام و خۆشیا جاران ژێ بینین، ھەر تشتەک ژ رەسەنایەتیا خۆ ژدەست بدەت ئێدی چ خۆشی و بھایێ خۆ نابیت، بەلکو د ناڤ مە کوردان دا گەلەک دابونەریتێن جوان ھەنە وەک میراتگەرەک ژ باب و کالێن مە بۆ مە ماینە هەتا رۆژا ئەڤرۆ دڤێت ئەم ژی بپارێزین و دەستکاریێ تێدا نەکەین و وەک خۆ بھێلین .

تارق عەبدال

ئەڤ چەند سالەکە ژ ئەگەرێ وێ سەقامگێری و کاودانێن تا ڕادەیەکی جێگیرو گونجای بوونە سەدەما ھندێ ئێدی گرنگی د ھەمی بیاڤان دا بھێتەدان تایبەتی ژی وەزرش، ئەڤرۆ گرنگییەکا ھەرە مەزن پێ دھێتەدان ل ئیراڤێ و ھەرێما کوردستانێ ژی کو د وەرزێ ئەڤ سالە دا چار یانەیێن کوردستانێ د خولا ستێرێن ئیراقێ دا پشکدارن و ھەڤڕکیا ب دەستڤەئینا ناسناڤی دکەن و خودان جەماوەرەکێ ب ھێزن، یانەیێن کوردی جودا ژ یانەیێن دیتر یێن ئیراقێ ھەمی دەما جەماوەرەکێ مەزن بۆ پشتەڤانیا یانەیێن خوە دکەن د بەرانبەر دا یانەیێن ئیراقی ھندەک جەماوەر ل یاریگەھێن وان ئامادە نابن ئەڤێ چەندی ژی وەکریە کو چاڤ پێنەرابوون ژلایێ فدراسیۆنا فوتبۆلا ئیراقێ بەرانبەر یانەیێن کوردی بوویە ئەڤە چەندین جاران یانەیێن کوردی ھاتنە سزدان و ھەمی ژی ئەگەرێن سەرەکی ڤەدگەرن بۆ لژنەیا دادڤانیێ و دادڤانان، بلا ئەم دوورنەچین یاریا د ناڤبەرا یانەیا دھۆک و مووسل کو ل یاریگەھا دھۆکێ ئەنجامدای ئەو روودانا چێبووی ئەگەرێ سەرەکی ژی ڤەدگەریت بۆ دادڤانێ یاریێ کو زولمەکا سور و سور ب ئاشکرای ل یانەیا دھۆک کر ئەو ژی سێ چرکە ژ دەمێ زێدەکری خلاس بووین ھەر دادڤان یێ بەردەوام بوو ل سەر رێڤەبرنا یاریێ و خلاس نەکر هەتا یانەیا مووسل گوڵا وەکھەڤیێ تومارکری، ھەر ئەڤێ چەندێ وەکر کو کارگێریا یانەیێ و یاریزان و جەماوەرێ یانەیا دھۆک کونتروڵا خوە ژ دەست بەدەن، ب راستی ژی دڤێت سنورەک بو ڤان دادڤانا بھێتەدانان بلا ئێدی چ کەس بێ دەنگ نەمینیت بەرانبەر ڤێ بێ دادی و کەرب و کینا وان ھەمبەر یانەیین کوردان ب تایبەتی دھۆکێ، ئەڤە بوویە گرێیەکا دەرونی ئەڤە حەتا گەنگی دێ ب مێشک کەڤن کو دەستا ژ ڤێ دژیایەتی بەردەن ئەڤە نە سیاسەت و تائیڤەگەری و دەمارگێریە بەلکو ئەڤە وەرزشە بەسە پشت راست بن ھین ھەردەم ھەمبەر کوردان د ھەمی بیاڤان دا شکەستی و شەرمزارن دەست ڤان پلان و یاریێن خو ترسنوک بەردەن وەکی مروڤێن وێرەک وەرەنە مەیدانێ ھەر تشت ب شیانین خۆ، نە پشت پەردا و پلانێن دزی ڤە بھێنە بەرسینگێ، نە مروڤەکێ دەمارگیرم بەلێ ئەڤان ھەمی سنورێن مروڤایەتیێ بەزاندن ھەمبەری مە، مێژویێ سەلماندی یە سەرکەفتن بو مروڤێن ئازاو خودان غێرەتن نە بو مروڤێن ترسنوکن ئەم خودان دل و دەرونەکێ پاقژین و مە گیانەکێ وەرزشی یێ ھەی ئەم ب کریار و رەفتارێن ھەردەم د سەرکەفتی نە.

تارق عەبدال

هەر وەكی د جارنامەیا مافێ مرۆڤی دا ئەوا ژلایێ نەتەوەیێن ئێكگرتی ڤە سالا ١٩٤٨ دەركەفتی د بەندێ دویێ دا، ماددەیێ‌ دویێ هاتیە ئاماژە ب وێ چەندێ دایە كو بەحسێ نەهێلانا جوداكاریێ دكەت، ئەڤ بەندە بنەمایێ هەرە سەرەكی یە بۆ پاراستنا زمانێ هەر كەسەكێ تێدا هاتیە هەر مرۆڤەكێ مافێ هەمی ئازدای و مافێن د ڤێ جارنامێ دا هەی، بێی چو جوداكاری ب تایبەتی ژ لایێ نەژاد، و رەنگ و رەگەز و زمان و ئۆل یان بیروباورەیێن سیاسی بەلكو د جهیانێ دا گەلەك شەڕ و جەنگ ژ پێناڤێ ئاخ و زمان و كولتووری و شارستانیەتێ هاتینەكرن، هەردەم وەلاتێن زلهێز وەكی برتیانیا و فرنسا و پرتوگال و هتد پتریا ئەڤان وەلاتان دەما وەلاتەك داگیردكر، نە بەس ئاخ و شارستانیەت و دابونەریتێن ژناڤ دبرن، بەلكو دەست بۆ برنا زمانێ وان ژی دبر، بۆ نموونە دەما شەڕێ جیهانیێ ئێكی دا، فەرەنسا گەلەك وەلاتێن ئەفریقی داگیركرین، زمانێ خۆ ل سەر وان سەپاند، هەتا نوكە ژی زێدەتر ژ 20 وەلاتێن ئەفریقی زمانێ فەرەنسی زمانەكێ فەرمی یە ل وان وەلاتان، دیسا وەلاتێ پرتوگالێ ژی دەما هندەك وەلاتێن ئەمریكا لاتینی داگیری گوهارتنێن زمانی و كزلتووری گەلەك رادیكال و ب هێزبوون، ڤان وەلاتان ژمانێ پرتوگالی نە بتنێ وەك زمانێ كاریگەر كر، بەلكی وەك ئامرازەك بر ژناڤبرنا ناسنامەیا رەسەن هاتە بكارئینا بەری پرتوگال بگەهیتە وان وەلاتان ب سەدان زمانێ جودا یێن هرزێن ئەمازۆن هەبوون، وەكی زمانێ توبی لێبۆرینا دەمی گەلەك ژ وان زمانان ب تەمامێ ژناڤچوون، چونكی خەلكێ رەسەن هاتنە نەچاركرن كو زمانێ داگیركەری فێربن؛ ژبەر گڤاشتنێن وان یێن توند گەلەك زمانێن وان یێن رەسەن ژناڤچوون، بۆ نموونە وەلاتێ بەرازیلێ‌ كو وەلاتەكێ گەلەك مەزن ل جیهانێ، بەلێ هەتا نوكە ب ب هەمان شێوە زمانێ پرتوگالی دئاخڤن، د ڤی بابەتی دا دێ زێدەتر فۆكسا خۆ دانینە سەر زمانێ كوردی، ژبەركو هەتا نوكە ژی ل وەلاتێن وەكی توركیا و سووریا ب تایبەتی ل توركیا هەڕەشە و گەف ل سەر زمانێ كوردی د بەردەوامن، هەر چەندە ئەو نەشیاینە بگەهنە مەرامێن خۆ ژبۆ لاوازكرن و ژناڤبرنا زمانێ كوردی، بەلێ هەتا رادەیەكێ كارتێكرن ل بەشەكێ جڤاكا كوردی ل توركیا كریە، لێ كوردان دەست نەداهێلاینە و بەرهنگاری كریە هەتا رۆژا ئیرۆ.
گەلەك دویر نەچین بەری چەندەكێ ل سووریا پشتی وێ رێكەفتنا د ناڤبەرا حوكمەتا شامێ و كوردێن سووریا هاتیەكرن، دەما دا رێڤەبەریا داد ل پارێزگەها حەسەكێ دانانن، ئەوان مانێ كوردی ل سەر تابلۆیا داد نەدانا، بەلكو ب زمانێ عەرەبی و ئنگلیزی بتنێ دانا ئەڤە دەمەكی دایە كو خەلكی ڤێ پارێزگەهێ كوردن، ئەڤە ژی بوو جهێ نەرازیبوونا كوردێن حەسەكێ، ل ڤێرە دا هندەك هزر خۆ لسەرێ مرۆڤی ددەن؛ ئەو ژی ئەوە كو نەدوژمنێن مە هەر دەما بەرێ پێ خۆ دبینن چاڤێن هەر تشتەكێ گرێدای ب كوردان ڤە هەیە، دڤێت ئەم كورد د ڤی سەردەمێ نوكە دا ل هەر چار پارچێن كوردستانێ گەلەك ب هشیاری و ئەقلانە بیر ل دۆزا خۆیا رەوا بكەین و خەمسار و خافل نەبین و كو دوژمنێن مە كارتێكرنێ دابونەریت و زمانێ مە بكەن، بەلێ یا مە دئێشینت و دلگران دكەت ئەوە كو ل هەرێما كوردستانێ راستە ئەم زمانێ خۆ دئاخڤین و نڤیسین و ل دستوورێ هەمیشەیێ‌ حوكمەتا ئیراقێ دا ب زمانێ فەرمی هاتیە چەسپاندن و ل پال زمانێ عەرەبی زمانێ كورد ژی دهێتەدانان، بەلێ ب مخابنی ڤە وەكو پێدڤی كار ل سەر زمانەكێ كوردی یێ ستاندارد نەهاتینەكرن كو مە زمانێ ئێگرتی هەبیت بیتە فەرمی ل دامودەزگەهێن حكۆمی و قوتابخانەیان بهێتە دانان، بلا ئەم ڤێ رۆژێ بكەینە دەستپێكەك ژبۆ هندێ ژ ئێدی وێڤە ب رژدی لایەپوەندیدار و رەوشەنبیر و نڤیسكار و زمانزان و پێكڤە ملێن خۆ بدەینە بەر ڤی باری ڤێ بەرپرسیارەتیێ هەلگرن، ل سوبەهیەكا نێزیك دا ئەم ببینە خۆدان زمانەكی ئێگرتی و ستاندەرد، ژلایەكی دیڤە من دڤێت ئاماژە ب خالەكێ بكەم كو گەلەكا گرنگە؛ ئەوژی ئەوە ب مخابنی ڤە دیاردەكا گەلەكا ترسناك ل ڤان چەند سالێن دوماهیێ پەیدابوویە، ئەوژی دەما كەسەك بهێتە دامەرزندن یان دەلیڤەكا كاری بۆ پەیدا دبیت بەری هەر تشتەكی دێ بێژن وی كەسی تو چەند زمانێن دی دزانی ژبلی كوردیێ‌؟ ئەگەر ب كوردی بزانیت و چ زمانێن دئ نەزانیت ناهێتە وەرگرتن د ڤێرە چ بها و رێز ل زمانێ كوردی ناهێتەگرتن، بەلكو دڤێت مەرجێ سەرەكی د ڤێرە دا زمانێ كوردی بیت پاشی یێن دیتر ژبەركو گەلەكێن هەین زمانێن كوردی بتنێ خواندی یە، ل ڤێرە دا گونها وی چیە؟ دەما زمانێ كوردی مە نەكرە سەرەكی و نەهند یێ گرنگ بیت؛ زمانێن دیتر گرنگتر بن وی دەمی هەمی دێ بەرێ خۆ ددەنە زمانێن دیتر نابێژم بلا زمانێن دیتر نەزانن بەلكو گەلەكا گرنگا هەر ئێك ژمە ژبلی زمانێ دایكێ زمانەكێ دیتر ژی بزانیت باشە، بەلێ نە ل سەر كیستێ زمانێ خۆ، گرنگیدان و پاراستنا زمانێ دایكێ؛ دڤێت گرنگیەكا مەزنتر پێ بهێتەدان ژ هەمی لایەكێ ڤە و ئەڤە ئەرك و بەرپرسیارەتیە دكەڤیتە ل سەر ملێن هەمیان ژ خێزانێ بگەرە هەتا دگەهیتە دوماهیێ.

تارق عەبدال

پشتی ئیرانێ ب هەمی هێز و شیانێن خۆ ژبۆ پشتەڤانیكرنا رژێما سووریا كری ل دوماهیێ شكەستن ئینا و دیسا ل لبنانێ ژی حزبوللا ئەو ئیرانێ پالپشیتا وی دكر د نوكە دا د خرابترین رەوش دایە ژ ئەگەرێ دژبەریا ئێرانێ ل گەل ئیسرائیل و ئەمریكا ژ لایەكی ڤە و ژلایێ دیڤە دژی هەڤالبەند و هەڤپیمانێن وێ ڤە ئەمریكا و ئیسرائیل نەچاربوون، راستەخۆ جەنگێ بەنە كویراتیا خاكا ئیرانێ دا، ئەڤە ماوەیێ هەیڤەكێ پترە شەڕێ بەردەوام، بەلێ ژبۆ هندێ ئیران د ڤی شەڕی دا خۆ ل سەر پیێن خۆ بگریت و ژناڤنەچیت، هەمی هەول و بزاڤان دكەت، بەلێ رۆژ ب رۆژ بەر ب لاوازیێ ڤە دچیت، بۆ دویركرنا شەڕی ژ خۆ و مژویلكرنا ئەمریكا و ئیسرائیل، ئیران دەرگەهەكێ دی شەڕێ ڤەكریە، ئەو ژی لێدانا دەولەتێن كەنداڤی ب رێیا مێلشاتێن خۆ، یا جهێ سەرنج و سەراوەستیانێ ئەوە كو ئێرانێ ب رێكا ملیشاتێن خۆ، حەشدا شەعبی و گرۆپێن مقاوەماـ كو ئەو دبێژن ـ ئەڤە بۆ ماوەیەكە ب رێكا درۆنان هێرشی جهێن سڤیل نشین دكەن، دیسا و بەری ماوەیەكێ هێرشی بارەگایێ پێشمەرگەهێن كوردستانێ كرن، كو ب مخابنی ڤە شەش پێشمەرگە شەهیدبوون و چەندین پێشمەرگە برینداربوون، پاشی ژی ئەو خێزانا بێگونەه و هەردو زارۆێن زوا كرنە ئێتیم و سێوی.
شەڤانە ب رێكا درۆنان هێرشان دكەنە سەر هەرێما كوردستانێ، ئەڤێ چەندێ ژی ترس و سەهمەكا مەزن ئێخسیتە دلێ خەلكی دا دەرگەهێن قوتابخانا ژی هاتنە گرتن ئێدی، بەس ئەو ملیشیاتێن ژ یاسا دەرچووی باش بزانن ئیرادەیا خەلكێ خۆدان كوردستانێ و گەلەك و گەلەك ژ درۆنێن وان ب هێزترن، بەلكو ب درێژاهیا مێژوویێ دا دوژمنێن كوردان خۆ تاقی كرینە، بەلێ چووینە د زبلدانا دیرۆكێ دا، بلا ئەو ب خۆ پەند و عیبرەتان ژ مێژوویێ وەربگرن، بلا ئەو سەبر و بهێنفرەهی و رێزگرتنا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ هەنبەر هەڤسویێن خوە ل بەرچاڤ وەربگرن گەر نە؛ هەر وەكی د بەیاننامەیا سەرۆكایەتیا حوكمەتا هەرێمێ و وەزارەتا پێشمەرگەی دا هاتی؛ كو ئێدی ئەگەر هەر هۆسا بەردەوام ئەڤ هێرشێن بێ بنەما دكەنە سەر خەلكێ مە؛ بێ بەرسڤ نامینن، یا ژ هەمیان سەیرتر؛ ئەوە هەتا نوكە حوكمەتا ئیراقێ هیچ هەلوەستەك نەبوویە هەنبەر ڤان دەستدرێژیان بۆ سەر خاكا كوردستانێ، بەلكو یا پێدڤییە ل سەر حوكمەتا ئیراقێ؛ ئێدی خۆ ئێكلا بكەت؛ گەر دێ رەوش بەر ب ئاقەرەكێ نەدیار ڤە چیت و قوربانێن ڤان كارەسات و شەڕ و جەنگان بتنێ خەلكێ سڤیل و بێدەستهەلاتە؛ یا باشتر ئەوە حوكمەتا ئیراقێ هەر چ زویە ب رۆلێ خۆ راببیت سنوورەكی بۆ دەستدرێژیێن ڤان گرۆپێن فەوزەچی و تێكدەر دابنیت، ژبەركو ئێدی خەلكێ ئیراقێ تاقەتا شەڕ و جەنگان نەمایە، ب ڤێ چەندێ ڤە گەلەك ماندیبووینە، بەلكو ئێدی هەم خەلكێ ئیراقێ و كوردستانێ پێدڤی ب ژیانەكا ئارام و بەختەوەرن.

تارق عەبدال

وەكو یا دیار د سالێ دا چار وەزرێن یێن هەیین؛ هەر وەرزەكی ژی گرنگی و مفایێن خۆ یێن بۆ مرۆڤی و ئەردی و گیانەوەران هەین، د ڤێرە دا ئەگەر ئەم چەندەكێ ب كورتی ئاماژێ بدەینە ڤان وەرزان؛ بۆ نموونە وەرزێ هاڤینێ وەرزەكێ گەرمە، بەلێ د ڤی وەرزی گەلەك بەرهەم دگەهن كو گرنگیا خۆیا هەی بۆ ئەوێن ل سەری ئاماژە پێ كری، دیسا وەرزین پاییز و بهار و زڤستان ژی ب هەمان شێوە، هەر ئێكی قازانج و مفایێن خۆ هەنە، وەك بۆنەوەرێن ل سەر ڤی ئەردی دژین ب تایبەت مرۆڤ، مە پێدڤی ب ڤان هەر چار وەرزان هەیە ژبۆ هندێ ئەم پێدڤیێن ژیانا خۆ پێ دابین دكەین، لەورا ژی ئەم فێربووینە كا دێ چاوا هەر وەرزەكی سەرەدەریێ ل گەل كەین، ل ڤێرە فۆكسا مە زێدەتر ل سەر وەرزێ ژڤستانێ یە؛ ژبەركو نوكە ئەم یێن ل دەسپێكا ڤی وەرزی دا، ئەو ژی ل هەیڤا دوازدە هەتا هەیڤا دو ل دەف مە وەرزێ زڤستانێ یە، ژبەر هندێ بەری هینگی دڤێت ئەم خۆ بۆ ڤی وەرزی ئامادەكەین، هەم ل گوندان و هەم ل باژێری ل گوندان ژبەركو سۆپەیێن داران یین هەیین، ئەو بەری هینگی رێژەكا مەزن یا داران بۆ خۆ گەمكرنێ بەرهەڤ دكەن، ژبەركو زۆربەی گوندێن مە دكەڤنە دەڤەرێن چیای ژبەر هندێ زڤستانێن وان گەلەك د سار و بەفرینن و دیسا ژبۆ دابینكرنا پیداویستیێن گیانەوەرێن خۆ بۆ ڤی وەرزی، ئەوژی وەكی كا و گییا و چلی و ئالفی..هتد. ل باژێران بەلكو سەقا وەكی یێ گوندان یێ ساڕ و دژوار نینە، ژبەر هندێ پێدڤیێن وان یێن ژڤستانێ كێمترن بتنێ رێژەكا گازێ دابین دكەن بۆ ۆگەرمكرنێ، بەلێ ئەڤ چەند سالەكە د وەرزێ زڤستانێ دا لەهیێن مەزن د باژێران دا پەیدادبن وەكی پار سال ئەو مالێن دكەڤنە ل بەر رویبارێ هشكەروی زەرەر و زیانێن مەزن ب مال و حالێن هەڤەلاتیان كەفتن؛ ئەڤە چەندا نەیا چاڤەرێكری بوو، لەورا ژی ئەڤ زیانە ب مالێن وی خەلكێ ل دەوروبەرێن هشكەروی كەفتن، دیسا ئەڤە چەند رۆژەكە لافاوێن دژوار ل چەمچمال و دەوربەرێن وێ رویداینە، چەندین زیانێن مەزن بەرب مال و حالێن خەلكێ وان دەڤەران كەتیە، لەورا دڤێت ئێدی بەری هینگی مرۆڤ خۆ بەرهەڤ كەت و هزر د هەر تشتەكی دا بكەت، ژ بەركو گورانكاریێن مەزن یێن كەش و هەوای ل سەر جیهانێ ب گشتی دا هاتینە، سالانە ل چەندین وەلاتان ئەڤ حالەتە رویددەن وكارەساتێن مەزن یین مرۆڤی پەیدا دبن، لەورا یا پێدڤی ل ڤێرە ئەوە كو بەری هاتنا وەرزێ زڤستانێ ئامادەكاریێن باش بهێنەكرن بۆ هەر حالەتەكێ نەخوازراو دهێتە پێش، ژبۆ هندێ زەرەر و زیانێن وێ كێمتر بن و سەر و مالێن خەلكی د پاڕاستی بن، نەكو بهارا بهێتە ل سەر شاخێ گای ژنوی مە های ژ خۆ هەبیت، پاشی وێ گاڤێ فایدە ناكەت، ل وەلاتێن هندەك هەڤوەلاتی لاڤا دكەن باران بهێت ژبۆ هندێ بشێن ئەردێن خو یێن چاندنێ شین كەن و ژلایەكێ دیڤە ئەوێن مالێن نێزیكی رویبارێ هشكەرۆی و ئەو جهێن نێزیك رویباران لاڤا دكەن باران نەهێت؛ ژبەركو ترسا وان ژ وێ چەندێ هەیە، كو وەكی سالێن دیتر لەهی رابن و سەر و مالێن وان ل گەل خۆ بەن، ل ڤێرە خەلك یێ دابەشبووی ل سەر دو لایەنان دا، ئەڤجا هەردولا پێكڤە لاڤان دكەن ئێك بۆ نەهاتنا بارانێ یێ دژی بۆ هاتنا بارانێ یا خۆدێ ژی یا جودایە، یا پێدڤی یە حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بەرنامە و پلانێن سالانە هەبن ب تایبەتی ل وەرزی زڤستانێ هەمی ئامادەكاری و بەرهەڤی بهێنەكرن ژبۆ هەر حالەتێ دهێتە پێش.

تارق عەبدال
پشتی یانەیا دھۆکێ ل وەرزێ بوری شیای دو ناسناڤێن مەزن ب دەستڤە بینیت ئەوژی کۆپا ئیراقێ و کۆپا کەنداڤی کو مەزنترین دەستکەفت بوون دکاروانێ دمێژوویا فوتبۆلا دهۆکێ دا، ھەر ئەڤ چەندە بوویە ئەگەرێ ھندێ خەلکێ پارێزگەھا دھۆکێ ژھەمی تەخ و چینێن خۆڤە گەرم و گورتر ل یاریگەھێ ئامادەبن و پشتەڤانیا یانەیا خو بکەن، لێ ب مخابن ڤە ئەوا مە ھەمیان چاڤەرێ دکر دڤی وەرزی دا کو ئاستەکێ بلنتر ژ وەرزێ بوری پێشکێشکەت، لێ یا جھێ پسیارێ لدەف پرانیا پشتەڤان و حەژێکەرێن یانەیا دھۆک ئەوە کو بۆچی یاری بۆ یاریێ ئاستێ یانێ دھێتەخار، ھەر چەندە پشتی ئینانا راھێنەر عەبدولغەنی شەھد دھۆک پیچەکێ باشتر لێھات و مە ھزر کر ئێدی دێ ھێدی ھێدی بەر ب باشترڤە چیت، لێ مخابنی وەسا دەرنەکەفت و ئەو خوسارەتیا بوری بەرانبەر ئەلغەراف راستە ئەگەرێ سەرەکی یێ ڤێ خوسارەتیێ گۆلپارێزبوو، لێ دڤێت کارگێریا یانەیا دھۆک بزاڤێ بکەت زووترین وەخت چارەسەریەکێ بۆ ڤێ رەوشا نوکە تیم کەفیتە تێدا بینیت، یانەیا دھوک ڤەگەرنیتە ئاستێ جاران و جەماوەر و پشتەڤانێن دھۆک ئاشت کەتەڤە و ژوێ گرێیا دەرونی یا تووشی بووی خلاست کەتن، ئەنجامێن باش و دلخوشکەر پێشکێشی جەماوەرێ وەرزشیێ دھۆکێ بکەت، ئەم ب ھیڤی نە دێ جارەکی نێزیک دی ئەلھویێن چیا وەکی پار جەنگێن ڤەکەت و بلند فریت ل ھنداف ئەسمانێ دھۆکێ دێ مزگینیێن سەرکەفتنێ ددەتە مە، بلا تا ڤێرە بەس بیت دل و دەرونێ حەژێکەر و پشتەڤانێن وەرزشێ ل دھۆکێ بھێنە شکاندن بەلکو یانەیا دھۆک ئەڤرو بوویە ناڤەکێ مەزن و بەرچاڤ ددیروکا وەرزشی یا ئیراق و ئاسیا دا و چاڤ و زوما ھەمیان لسەر ڤێ یانێ یە، لەورا دڤێت ئێدی یانەیا دھۆک وەکی بەری نوکە بزڤریتەڤە لسەر ئاستێ خوو یێ جاران و دلێ جەماوەر و پشتەڤانێن خوە ب سەرکەفتنان شاد بکەت.

تارق عەبدال

ل کوردستانێ ئێدی سال ب سال وەرزش یا بەر ب پێشڤە دچیت پار سال یانەیا دھۆکێ دو ناسناڤێن گرنگ دمێژوویا تەپا پێی دا ل سەر ئاستێ ئیراقێ ب دەستڤە ئینا ئەڤە ژی ھەمی وێ چەندێ دگەھینیت کو ل پال سیکتەرێن دی ێین ژیانێ گرنگی ب رەوشا وەزرشێ ژی دایە ل کوردستانێ، لەورا ژی ھەر سال ناسناڤێن مەزن لسەر ئاستێ ئیراقێ و وەلاتێن عەرەبی ژی ب دەستڤە دئینن، لێ ئێدی ناڤ و دەنگیا وەزرشا کوردستانێ سنورێن وەلاتێن عەرەبی و ئاسیایی ژی دەربازکرن بەر ب ناسناڤێن جیھانی ڤە چوون، ئەو ژی ب دەستڤە ئینانا ناسناڤێ باشترین جەماوەر لسەر ئاستێ جیھانێ ھاتیە ھەلبژارتن ئەو ژی پشتی وێ ناڤ و دەنگیا جەماوەرێ یانەیا زاخۆ ھەمی جیھان حێبەتی کری ب وان ھیتاف و دروشمێن جوان و ب ئامادەبوونا جەماوەری ب رێژەکا ئێک جار مەزن و تا دووماھییا پشتەڤانیا یانەیا خۆ دکر، لەورا شیان سەرنجا جیھانێ بۆ لایێ براکێشن، بۆ ھەمی جیھانێ دیاربوو کو گەلێ کورد نە بەس د شەر و جەنگا دا پێشەنگن بەلکو دھەمی بیاڤێن ژیانێ دا دشێن بەر ب پێشڤە بچن وەکی ھەمی وەلاتێن جیھانێ، ئەڤرو ھەر تاکەکێ کورد ل سەرانسەری جیھانێ و ھەر چار پارچێن کوردستانێ خۆ ب سەربلند دبینن کو ئەڤرو یانەیا زاخو ئەڤ ناسناڤە ب دەستخوە ڤە ئینایە، ئێدی بلا جیھانی ژی ڤی چەندێ باش بزانیت کو کورد مللەتەکن حەز ژ ژیانێ و ئازادیێ دکەن و سەلماند کو چ کێمتر نین ل وەلاتێن دی یێن جیھانێ، ئەڤە دەسپێکەکە بۆ دەستکەفت و ناسناڤێن مەزنتر ل پاشەروژێ دا، ئێدی چ ھێز نەشێن خو لبەر سینگێ پشتەڤان و حەزژێکەرێن فوتبۆلا کوردستانێ بگرن، ئەم دگەشبینن کو سال بھێت کاروانێ برنا ناسناڤ و دەستکەفتا مەزنتر و باشتر بیت

تارق عەبدال

كرێكار ئەو كەسێ ئاسای یە ئەوێ ژ لایێ مێشكی و لەشی ڤە یێ ساخلەم، دشێت كار بكەت، ئەڤ كرێكارە ل ژێر چاڤدێریا خۆدان كارەكی دا كاردكەت، بەرانبەر كریەكا دیاركری خۆدان كار ژی بەرانبەری وی كرێكارێ ل دەف وی كاردكەت دڤێت ل دویڤ قانوونا كاری و یا دابینكرنا جڤاكی و قانوونا رێكخستنا سەندیكایی هەمی مافێن وی بدەتێ، بەلێ ب مخابنی ڤە هندەك خۆدان كار هەول ددەن كرێكاری بچەوسینن، مافێن وی وەكی پێدڤی و لدویڤ قانوونێ دابین بكن، لەورا ل پڕانیا وەلاتێن جیهانێ قانوون و رێنمایێن توند هەنبەر خۆدان كاران دگرنە بەر ژبۆ پاراستنا مافێن وان، دیسا رۆلێ سەندیكایێن كرێكاران گەلەكێ كاریگەرە ژبەر هندێ خۆدان كار زوی ب زوی نەشێت مافێن كرێكاران پێشل بكەت، لێ وەلاتێن رۆژهەلاتی ب گشتی قانوون وەكو پێدڤی رۆلێ خۆ ناگێریت، ئەڤەژی بۆ چەندین هۆكاران ڤەدگەرن ژ وان ژی حوكمەتێن وان زێدەتر پشتەڤانیا خۆدان كاران دكەن، هەمی تشت د بەرژوەندییا وان دا دهێتەكرن و نەدادپەوەرییا دەستهەلاتێن وان و نەسەقامگێریا باردۆخێن سیاسی و نەجێگربوونا بارێ ئابووری و چەندین پرسێن دیتر، دیسا ژلایەكێ دیڤە سەندیكایێن كرێكارێن ڤان وەلاتان نەشاینە رۆلەكێ باش بگێرن و ببنە نوونەرێن راستقەیێن كرێكاران بەلكو كەفتینە بن فشارێن دەستهەلاتدارێن وەلاتێن خۆ ل هندەك وەلاتان بتنێ وەك ناڤ سەندیكایێن كرێكاران هەنە هیچ بەرەڤانیەكێ ژ مافێن كرێكاران ناكەن ئەڤە دەمەكی دایە كو دڤێت ئەو خۆ ل ئێش و ئازارێن كرێكاران بكەنە خودان، بەلكو تاكە مەرجع و جه كو بەرەڤانیێ ژ ماف و داخوازیێن كرێكاران بكەن، بتنێ سەندیكانە ئەگەر ئەوژی نەشیان چ بۆ كرێكاران بكەن ئێدی كرێكار بەرێ خۆ بدەتە كیڤە، لەورا یا پێدڤی یە حوكمەت و خۆدان كار و سەندیكایێن كرێكاران زێدەتر خوە ل ئێش و ئازارێن كرێكاران بكەنە خۆدان ژبۆ هندێ كرێكار ل مافێن خوە شاد بن ب دلخۆشی ڤە حوكمەتا هەرێما كوردستانێ كابینەیا نەهێ چەندین بریار و رێنمایێن گرنگ د بەرژوەندییا كرێكاران دا هاڤێتن، ئەوژی بریارا (١٧٢) كو نابیت د هەر پرۆژە و جهەكێ كاری دا زێدەتر ٢٥٪ ژ كرێكارێن بیانی تێدا كار بكەن دڤێت ٧٥٪ كرێكارێن خومالی تێدا كاربكەن و دیسا بریارەكا هەرە گرنگ د بەرژوەندییا كرێكاران دا هاتیە هاڤێتن ژ لایێ حوكمەتێ ڤە، ئەوژی نابیت مووچەیێ كرێكارێن ئاسای ئانكو نەكارامای ل (٤٥٠) هزار دیناران كێمتر بیت ئەڤە ژی مزگینیەكا گەلەك دلخۆشكەر بۆ كرێكاران ب ئۆمێدا وێ چەندێ بریار و یاسا و راسپاردێن هۆسا یێن گرنگ كو د بەرژەوەندیا كرێكاران دا بەردەوام ژلایێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ڤە بهێنە هاڤێتن، ژبەركو تەخا كرێكاران تەخەكا گرنگا جڤاكی یە، لەروا ژی دڤێت گرنگی و پیتەكێ زێدەتر ب كرێكاران بهێتەدان ژبۆ هندێ وەلاتێ مە هەر پیشكەڤیت و ئاڤەدان بیت.

تارق عەبدال

ھەلبەت پشتی دئەڤ سالە دا ھەردو یانەیێن کوردستانێ دھۆک و زاخۆ رولەکێ باش گێرای بتایبەتی یانەیا دھۆک دەستکەفتێن مەزن ب دەستخۆڤەیناین، ب دیتنا من دڤێت ئێدی یانێن کوردستانێ گرنگیەکا مەزنتر بدەنە ئەکادیمییان ژبو چێکرنا یاریزانێن پێگەھشتی و گەنجان ب شێوەکێ باش بھێنە پێگەھاندن ژبو ھندێ ل پاشەروژێ هێلا پێشکەڤتیان یاریێ بکەن، دڤێرە دا دێ ئەم دو قازانجا کەین یا ئێکێ دێ رێژەکا مەزن یاریزانێن کورێن باژێرێ مەبن دێ ب ھەمی ھێزو شیانێن ژبو بلندکرنا ناڤێ باژێرێ ۆو یاریێ کەن و یادویێ شینا ئەو پارێ زەبەلاح بۆ یاریزانێن بیانی دھیتە تەرخانکرن دێ نیڤا وی پاری بۆ یانێ زڤرنەڤە، لەورا یا فەرە ب ئاوایەکی رژد کار لسەر ڤان ئەکادیمییان بکەن دا وەزرشا مە سال ب سال بەر ب پێشڤە بچیت بشێین وەکی ئەڤ سالە چەندین ناسناڤێن مەزن ب دەستخۆڤە بینین دلێ جەماوەر و پشتەڤانێن خۆ خوش بکەن، ئەڤرو سەرانسەری جیھانێ چەندین ئەکادیمیێن ناڤودەنگ ھەنە بۆ چێکرنا رێژەکا مەزنا یاریزانان ھەم بو یانەیێن خۆ ھەم بو فرۆتنا یاریزانێن زیدە بۆ یانەیێن دیتر یێن جیھانێ، ھەر چەندە ل دەمێ وەرزێ ھاڤینێ ل کوردستانێ ب گشتی و پارێزگەھا دھوکێ ب تایبەتی چەندین یانەیێن وەکی دھۆک و گارە و پیرس ئەکادیمییا ڤەکەن و تەمەنێن جودا دا لسەڕ ھەمی ئاستان وەردگرن و رێژەکا مەزن ژ حەژێکەرێن یاریێن فوتبۆلێ پشکداردبن ئەڤەژی دبیتە دەلیڤەکا باش بو سەرپەشت و راھێنەرێن ڤان ئەکادیمییان کو بشێن بخو چەندین یاریکەران ژێ بگرن و پێبگەھین کو ل ئایندەی دا مفا ژ شیانێن وان وەرگرن، سالانە بەردەوام ئەڤ ئەکادیمییە ب شێوەیەکێ درست و رێکوپێک بھێنە ڤەکرن ئەز باوەرم چەند سالێن بھێن ئێدی مە ھەوجەی یاریزانێن بیانی نابیت بەلکو دێ یێن مە چنە یانەیێن ئییراقی و حەتا یێن ئاسیایی.