تۆڕێن جڤاكی و ئەقلێ چێكری (AI) ل هەرێما كوردستانێ هەڕەشەنە بۆ سەر ئارامی و ئاساییشا جڤاكی
یوسرا دێوالی محەمەد تاهر
ئەڤرۆ جیهان ب لەزاتیەكا بێوێنە بەر ب پێشكەفتنێن تكنۆلۆژی و دیجیتالی ڤە دچێت. ل ناڤ ڤێ گۆڕەپانا مەزن دا، تۆرێن جڤاكی و تەكنەلۆژییا پێشكەفتیا ئەقلێ چێكری (AI) بوونە پشكەكا نەیا دابڕی ژ ژیانا ڕۆژانەیا مە. بێگومان، ئەڤ ئامرازەیا جیهانی بۆ گەهاندنا زانیارییان و پێشكەفتنێ ئەركەكێ گرنگ دبینن، لێ ل هەمان دەم دا چەندین مەترسیێن جدی و مەزن لە سەر ئاستێ دەروونی، ئەولەكاری و جڤاكی ل هەرێما كوردستانێ دروست كرینە، كو پێدڤی ب وەستانەكا جدی و چارەسەرییا ب لەز هەنە. ژ لایەكێ دی ڤە، تۆرێن جڤاكی بوونە تێكدەرێن بهایێن جڤاكی و ئەخلاقی. مەترسیا هەرە مەزن یا ئەڤرۆ، بكارئینانا شاش یا تەكنۆلۆژییا ئەڤرۆیە؛ بۆ نموونە، تەكنەلۆژییا Deepfake (دروستكرنا دەنگ، وێنە و ڤیدیۆیێن ڕاستەقینە یێن دەستكاریكری) بوویە ئامرازەك د دەستێن كەسێن خرابكار دا بۆ شانتاریكرن، خرابكرنا ناڤودەنگییا كەسان و چێكرنا ئاریشەیێن ئالۆز ل ناڤ خێزان و جڤاكی دا. ب سەدان وێنە و ڤیدیۆ ب رێیا ئەقلێ چێكری دەنە گوهۆڕین بێ ئاگەهداریا خۆدانێن وان، كو ئەڤە نەبتنە زیانەكا دەروونییە، بەلكو تێكدانا ڕیشەییا ئاراما جڤاكی یە.
ژ لایەكێ دی ڤە، بەلاڤكرنا زانیارییێن نەڕاست (Fake News) و بێ مانا لە سەر پلاتفۆرمێن وەكو فەیسبووك و تیكتۆك، كاریگەرییەكا نەپەسەند ل سەر هزرا گەنج و نەوجەوانان دروست دكەت. دەمێ دەمبووڕاندن و پێشبڕكێیا بینینێ (Views) دكەڤنە پێشییا هشیارییا زانستی و ڕەوشتی، دیاردەیێن خراپ و بەلاڤكرنا كینەپەروەرییێ زێدە دبن.
بۆ ڕوو ب ڕووبوونا ڤان دیاردەیێن مەترسیدارە، حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و دەزگەهێن پەیوەندیدار پەنا بۆ ڕێكارێن قانوونی برینە. قانوونا ژمارە (٦) یا سالا ٢٠٠٨ ل هەرێما كوردستانێ، تایبەتە بە خراپ بكارئینانا ئامیرەیێن ڤەگوهاستنا ئەلكترۆنی، كو سزایێن توند بۆ سەرپێچیكاران و شانتاریكەران دیار دكەت. هەروەسا، ڕۆلێ پۆلیسێن سایبەری لە باژارێن كوردستانێ بوویە هانایەك بۆ قوربانییان تاوەكو ب ڕێكا قانوونێ مافێن خۆ دەستڤە بینن و ڕێگریێ لە تاوانباران بكەن.
ل دوماهییێ، هشیارییا تاكەكەسی و خێزانی كلیلا سەرەكی یە بۆ خۆپاراستنێ. پێدڤییە گەنج و هەموو تاكەكێ جڤاكی زێدە هشیار بن ژ كارئینانا تۆرێن جڤاكی و زانیاری و وێنەیێن تایبەت نەدەنە دەستێن كەسێن نەناس. دیسا پێدڤییە دامودەزگەهێن پەروەردەیی، ڕاگەهاندن و مامۆستایێن ئایینی و جڤاكی ب بەردەوامی كار ل سەر بلندكرنا هشیارییا گشتی بكەن، دا نەهێلین تەكنۆلۆژییا پێشكەفت زولمێ لە مرۆڤاتیێ بكەت، بەلكو بۆ خزمەتا پێشكەفتنا وەلاتی بهێتە بكارئینان.
