فـەرمانبەر و پـاقژكـرنـا ژینگەهـێ
سەدیق جەلالەددین ڕێكانی
وەكی یادیار كابینەیا حوكمەتا هەرێمێ ب سەرپەرشتیا بەرێز مەسرۆر بارزانی كەلەگ گرنگی ب بابەتێ ژینگەهێ دایە، كار سەرهندێ كریە بۆ پێشڤەبرن و چارەسەریێن مەترسیدار یێن دكەڤنە د رێیا ژینگەهێ دا، بۆ نموونە نەمانا موەلیدەیێن كەههرەبێ و كێمكرن و سنوورداركرن و نەهێلانا كارگەهێن مەزن و بێ مۆلەت یێن كارتێكرنێ ل سەر پیسكرنا ژینگەهێ دكەن و گرنگیدان ب كەسكاتیێ تایبەت كەسكرنا پایتەختی ژ بیابانێ بەر ب دارستانێ ب كەمەرا كەسك دهێتە هژمارتن چێكرنا پاركان ب شێوەیەكێ بەرفرەهـ هتد. دوماهی جار ژی ل سەر راسپاردەیا جەنابێ وی هەمی فەرمانگەهێن حوكمەتێ هەوێن پاقژكرنا ژینگەهێ د ناڤ سروشتی دا دەستپێ بكەن، ئەڤە ژی پێنگاڤەكا مەزن و كریارەكا جوانە، ژبەركو ژینگەه ئەو مالا مەزنە یا كو مە هەمییان د ناڤ خۆ دا كۆم دكەت و پاراستن و جوانی و پاقژیا وێ بەرپرسیاریەتەكا هەڤپشكە ل ڤان دووماهیان دیاردەكا جوان و شارستانی ل كوردستانێ سەرهلدایە ئەو ژی دەستپێشخەرییا فەرمانبەرێن فەرمانگەهێن میری یە بۆ پاقژكرنا جهێن گەشتیاری ب شێوەیەكێ خۆبەخش و كۆم ئەڤ كارە ژ رەهەندەكێ سادە یێ پاقژكرنێ دەربازدبیت و دچیتە د چارچووڤەیێ چاندنا كولتوورەكێ نوی دا، لەوا دڤێت ئەم بزانین دەما فەرمانبەرەك كو نوونەراتییا دامەزراوەیەكا فەرمی دكەت ب دەستێن خۆ پاشمایان ل جهێن گەشتیاری كۆم دكەت ئەڤە مەزنترین پەیاما پەروەردەیا ژینگەهی یە بۆ گەشتیاران ئەڤە نیشا ددەت كو پاقژكرن نە بتنێ كارێ كرێكارێن باژێرڤانیێ یە، بەلكو ئەركێ هەر مرۆڤەكێ دلسۆزە بەرانبەر خاك و ژینگەها وەلاتێ خۆ، هەروەسا ئەڤ جۆرە چالاكییە دهێتە هەژمارتن ب كارێن نیشتیمانی دەما فەرمانبەر ڤی كاری ب گیانەكێ رژد و وەفا دكەت دسەلمینیت كو ئەو دەرڤەی سنوورێ فەرمانگەهێ ژی هەر د خزمەتا گشتی دایە زێدەباری هندێ ئەڤە دبیتە ئەگەرێ دروستبوونا گیانێ هەڤكاریێ و كارێن ب كۆم، ئەڤە گەلەگە پێدڤیە بیتە كوەلتوور د ناڤ هەمی جڤاكی و دامەزراوەیێن دەولەتێ دا، ژبیرنەكەین د ناڤبەرا فەرمانبەران ب خۆ دا كو ب شێوەیەكێ ئەرێنی كار دكەتە سەر دەروون و بەرهەمێ وان یێ كارگێڕی ژبەركو جهێن گەشتیاری ل كوردستانێ سەرمایەكێ مەزنێ سروشتی یە مەهەیی تاكو كاردكەتە سەر ئابوورێ وەلاتی، هەر چەندە مخابنی ڤە وەك پێدڤی مە مفا ژ لایەنێن ئابووری یێ وێ وەرنەگرتیە و ئەم نەشیاینە بكەینە داهاتەكێ سەرەكی بۆ ئابوورێ وەلاتی، لێ هەر چاوا بیت راكرن و پاراستنا وێ ژی ژ پێدڤیێن گرنگە، ژبەركو زیانێن مەزن ل دویڤ خۆ رادهێلیت، ژبەركو پاشمایێن پلاستیكی و شویشەیی نەبتنێ جوانییا سروشتی تێكددەن، بەلكو مەترسیێ ل سەر ژیانا گیانەوەران و دارستانان هەیە ب تایبەت مەترسییا ئاگركەفتنێ ژبەركو ئەڤ سالە گەلەگ بارانێن بارین و هاڤینەكا دژوار د رێكا مە دایە گژوگیا ب شێوەیەكێ مەزن و بەرفرەه بلندبوویە، لەوا ئەڤ كەمپەینێن پاقژكرنێ د بنەڕەت دا پاراستنەك و دیوارەكێ ب هێزە بۆ رێگریكرنێ ژ ڤان مەترسیێن كوژەك بۆ هندێ ئەڤ كارە پتر بەرهەمێ خۆ بدەت پێدڤیە ل سەر لایەنێن پەیوەندیدار بەردەوام بن ژ ڤان جۆرە چالاكییان، تایبەت د وەرزێن سەیران و گەرمێ دا، ئەڤ كارە نەبیتە كارەكێ دەمكی بەلكو ببیتە كولتوورەكێ هەمیشەیی لایەنێن پەیوەندیدار بەردەوام پشتەڤانیێ ل فەرمانگەها بكەن و كەرەستێن پێدڤی بۆ پاراستنا فەرمانبەران دابین بكەن، هەمی دەمان ئەم دبێژین بۆ هەركارەكێ رۆلێ راگەهاندنێ یێ سەرەكییە بۆ نیشادانا ڤان جۆرە كاران و هشیاریا جڤاكی؛ ژبەركو ئەڤ كارە ب رێكا میدیایێ بهێنە نیشادان دا كو ببیتە پالدەرەك بۆ چین و توێژێن دی یێن جڤاكی پاقژكرنا ژینگەهێ ژ لایێ فەرمانبەران ڤە سەلماندنا وێ ڕاستیێ یە كو وەلاتپارێزی ب درووشمان نینە ب كریارە و بەلكو ب پاراستنا پاقژیا ئاخێ وێ دیاردكەت ژینگەها مە ناسنامە و سامانێ مە یێ شارستان و نیشتیمانی یە لەوا دڤێت هەردەم ب پاقژی بهێلین گەلەگا گرنگە ئەم بزانین پاقژكرنا جهێن گەشتیاری ژ لایێ فەرمانبەرێن فەرمانگەهان ڤە ب شێوەیەكێ ب كۆم كارەكێ گەلەك بلند و گرنگە ئەڤ كارە نە بتنێ پاقژكرنە، بەلكو چەندین ئارمانجێن دی یێن ل پشت هەین وەك بلندكرنا ئاستێ هشیاریا ژینگەهێ دەما خەلك دبینن فەرمانبەرێن دەولەتێ ب دەستێن خۆ پاشمایان كۆم دكەن ئەڤە پەیامەكا ب هێزە بۆ گەشتیاران كو ژینگەهـ مولكێ هەمی مرۆڤانە ئەڤە دبیتە ئەگەرێ هندێ كو گەشتیار شەرم بكەن پاشمایێن خۆ ل پاش خۆ بهێلن بۆ بهێزكرنا گیانێ هەڤكاریێ، ئەڤ جۆرە چالاكییە پەیوەندیێن جڤاكی د ناڤبەرا فەرمانبەران ب خۆ دا ب هێز دكەن د دەرڤەی چارچووڤەیێ رۆتینا نڤیسینگەهێ فەرمانبەر وەك خێزان و ئێك تیم كار دكەن كو ئەڤە دهێتە هژمارتن دەسپێك بۆ بنیاتدانا كارێن كۆم وەكی دهێتە گۆتن سەركەڤتن یا د كۆمێ دا، هەروەسا پاراستنا سروشت و كەرتێ گەشتیاری جهێن گەشتیاری سەرمایەكا نیشتیمانینە پاقژكرنا وان دبیتە ئەگەرێ مانەوەیا جوانییا وان جهان پاراستنا گیانەوەر و رووەكێن ل وان دەڤەران راكێشانا گەشتیارێن پتر كو ئەڤە مفا و قازانجەكێ ئابووری بۆ دەڤەری هەیە، هەروەسا چاندنا هەستا بەرپرسیاریێ ئەڤ كارە نیشانا هندێ یە كو فەرمانبەر خۆ ب خۆدانێ وەلاتی دبینیت و هەست ب بەرپرسیاریێ دكەت بەرانبەر پاراستنا سامانێن گشتی نەك بتنێ كارێ خۆ یێ فەرمی د ناڤ فەرمانگەهێ دا ئەنجامبدەت، هەروەسا كێمكرنا ئەركێ ل سەر فەرمانگەهێن پاقژكرنێ پتریا جاران ل وەرزێن گەشتوگوزارێ دا رێژەیا پاشمایان گەلەك زێدە دبیت و تیمێن پاقژكرنێ نەشێن هەمی جهان كۆنترول بكەن، ئەڤ دەستپێشخەریە دبیتە هاریكاریەكا مەزن بۆ وان زێدەباری وان خالێن مە ئاماژە پێكری چەند لایەنێن دی یێن گرنگ ژی هەنە كو دبنە ئەگەرێ هندێ ئەڤ كارە پتر بهێتە ئەنجامدان یا ژ هەمیان گرنكتر پاراستنا ساخلەمییا گشتی یە پاشمایێن خوارنێ و پلاستیكێ ل جهێن گەشتیاری دبنە ئەگەرێ كۆمبوونا مێش و مۆر و جانەوەرێن زیانبەخش كو دبنە ئەگەرێ بەلاڤكرنا نەخۆشیان پاقژكرنا ڤان جهان ژ لایێ فەرمانبەران ڤە مەترسییا بەلاڤبوونا ڤان نەخۆشیان كێم دكەت. هەروەسا هەتا كو دبیتە رێكەك بۆ بلندكرنا نافێ فەرمانگەهێ و فەرمانگەهەكا كاڕا و دلسۆز د چاڤێ خەلكی دا دهێتە دیتن، ئەڤ كارێن خۆبەخشی دبنە ئەگەرێ هندێ كو خەلك پتر متمانەیێ ب وێ فەرمانگەهێ بكەت و هەست بكەت كو فەرمانبەر د خزمەتا وان دانە دوماهیێ، من دڤێت بێژم بكارئینانا میدیایێ تایبەت سۆشیال میدیایێ وەك مەیدانەكا ڤەكری و كارتێكەر گرنگە ئەڤ كارە بهێنە نیشادان، ژبەركو ئەڤرۆ سۆشیال میدیا شیایە بیتە پرەك بۆ گەهاندنا پەیامێن كارتێكەر ل سەر جڤاكی ل دەما فەرمانگەه وێنە و ڤیدیۆیێن ڤان چالاكیان بەلاڤ دكەن ئەڤە دبیتە جۆرەكێ پڕۆپاگەندا ئەرێنی، ئەڤە نەبتنێ بۆ نیشادانا كاری یە، بەلكو بو دروستكرنا گیانەكێ مرۆڤاتی و هەڤڕكیەكا مفایە د ناڤبەرا فەرمانگەهێن دی دا كو ئەو ژی ڤان كارێن هۆسایێن مەزن نەتەوەی ئەنجامبدەن.
