فێیك نـیۆز، ڤـایـرۆسـێ سـەردەمـێ دیجیتالـی
عەبدولرەحمان مەحموود
د سەردەمێ مە یێ ئەڤڕۆ دا، تەكنەلۆژیا و تۆڕێن جڤاكی جیهان كریە گوندەكێ بچووك، لێ ل گەل ڤێ پێشكەفتنێ، دیاردەكا مەترسیدار ب ناڤێ فێیك نیۆز (fake news) یان دەنگوباسێن درەو بەلاڤ بوویە، كو وەك ڤایرۆسەكێ بێدەنگ زیانێ ب جڤاكێ و هزر و بیرێن مرۆڤان دگەهینیت. مەبەست ژ فێیك نیۆز؛ واتە هەمی ئەو زانیاری و دەنگوباسەنە یێن كو چو بنەما بۆ ڕاستیێ نینن. بەلكو ئەڤ دەنگوباسە ب مەبەست دهێنە چێكرن و بەلاڤكرن، داكو مەرەمەكا سیاسی، ئابووری، یان جڤاكی بدەستڤەبینن. پتریا جاران ئەڤ دەنگوباسە ب شێوازەكێ سەرنجڕاكێش دهێنە دارشتن دا كو خەلك زوی باوەر بكەت و ل سەر تۆڕێن جڤاكی لایك و شەیر بكەن. بێگومان گەلەك مەرەم یێ ل پشت ڤان دەنگو اسان هەین، مینا مفایێن دارایی، هندەك پەیج و سایت دەنگوباسێن درەو بەلاڤ دكەن، بتنێ مەرەما وان پێ ئەوە داكو خەلك كلیكێ ل سەر بكەت و ئەو پارەی ژ ڕیكلامان پەیدا بكەن، هەردیسا دروستكرنا ئالۆزیان ب مەرەما تێكدانا ئاسایشا جڤاكی و دروستكرنا ترسێ د دلێ وەلاتیان دا، ئەڤجا گرنگە خۆ ژ هەر دەنگوباسەكێ (فێیك) بپارێزین، تاكو نەبینە قۆربانیێ درەو و چەواشەكاریێ و بەری باوەری ب هەر دەنگوباسەكی بكەین، دڤێت بزانین كا كیژ دەزگەهێ ڕاگەهاندنێ ئەڤ دەنگوباسە بەلاڤكریە، ئەرێ ئەڤ دەزگەهە یێ باوەرپێكریە یان نە؟ دیسا گەلەك جاران دێ بینین دەنگوباس یێ مەزن و بالكێشە، لێ ناڤەڕۆك یا بێ مانا و دووری ڕاستیێ یە، گەر مە دیت هەر دەنگوباسەك گەلەك یێ ژ ئەقلی دوور بوو، بزانە ئەو جهێ گومانێ یە و دڤێت زوی باوەر ژێ نەكەین و بتنێ سایتێن فەرمی و باوەرپێكری بكەینە ژێدەرێ وەرگرتنا زانیاری و دەنگوباسێن خۆ، لەومان دڤێت بزانین فێیك نیۆز نە بتنێ درەو یان كەیفەكە، بەلكو مەترسیەكە ل سەر هزر و بیرێن مە و ئەركێ هەر ئێك ژ مە یە كو ب بەرپرسیاریەتی سەرەدەریێ د گەل موبایل و ئینتەرنێتێ بكەین. بەری (شەیر) یان بەلاڤكرنا هەر بابەتەكی، بلا ڕاستیا وی تشتی بزانین، پاشی باوەر بكەین. ژبەر ڤێ ئێكێ فەیك نیۆز مینا ڤایرۆسەكێ كار ل سەر مێشكێ مرۆڤی دكەت. دەما نووچەیەكێ درەو دهێتە بەلاڤكرن، ب تایبەت ئەوێن ل سەر هەست و سۆزێن مرۆڤان یاریێ دكەن، خەلك بێی كو پشتراست ببیت دەست ب پارڤەكرنێ (Share) دكەن. ئەڤ چەندە دبیتە ئەگەرێ دروستكرنا ترس و دودلیێ د ناڤ خەلكی دا، ئەڤجا یا فەرە كا چاوا ئەم خۆ ژ هەر ڤایرۆسەكێ نەباش دپارێزین، ب هەمان شێوە پێدڤییە مێشكێ خۆ ژی ژ ڤایرۆسێن دیجیتاڵی بپارێزین دا كو جڤاكەكێ ساخلەم و هشیار بەرهەم بینین و نەكەڤینە بن بارێ هەر دەنگوباسەكێ ژ درەو دهێتە بەلاڤكرن.
