ڕێبەرێ ڕاستنڤیسینێ و ھندەك تێبینی
فازل عومەر
ل ھەفتیا بۆری و ل ڕێوڕەسمەكێ ھەژی ل ھۆلا كۆنفرانسان، پرتووكا پڕۆژەیێ ھەڤپشك « ڕێبەرێ ڕاستنڤیسا زمانێ كوردی، زارێ كرمانجی ب تیپێن عەرەبی » ھاتە ڕاگەھاندن و بەلاڤكرن.
پشتی بەلاڤ بووی، دگەل دەستخوەشیێ، ھندەك ڕەخنەیا ئەرێنی و بالبەرانە و یا لەكەداركەر ژی لێ ھاتە گرتن. چونكی ئەز ژی ل ڕەخەكی شریكبووم، من دڤێت ڕەئیا خوە ببێژم و ھندەك تێبینیان بەرچاڤ بكەم.
بەری ھەرتشتی، پێدڤیە ئەم بزانین كو؛ پتریا ڕاستنڤیسینا ھەمی زمانان، ژ تیپان بگرە تاكو ڕستەیان، لسەر تفاقێ یە (ئەرێ ئەم «تفاقێیە» ئان «تفاقێ یە» بنڤیسین؟) ئەم دشێین ببێژین؛ ئەڤە پێكـھـاتنەكا مێژوویی، ئەكادمی و كولتۆریە. ھەروەسا نڤیسینا پەیڤێن ب پتر ژ ئاوایەكی دھێنە گۆتن (ئەرێ ئەم دروست ئان دورست ئان دوروست ئان درست بنڤیسین؟) كیشكێ بكەینە ستاندەرد ئەو دگەل وەختی دبتە دروست و یێن دی خەلەتن!! تنێ چونكی مە بڕیار دایە ئێكێ بكەینە سەرپشك و یێن دی ببەینە خانەیا پاشگوھ ئێخستنێ. كورت و كرمانجی، د زمانی دا، چو تشتێ ڕەھا ڕاست و ڕەھا خەلەت نینە، ب خوە خەلەتیێن وەكی بژارتنێ ل شوونا براشتنێ ژی.
وەختێ ئەم ئەڤێ بزانین، دێ گەھینە راستیەكا زمانزانی كو؛ وەختێ تفاق لسەر تشتەكی ھەبت، چ ڕاست بت و چی نە، ئەو گرنگترە. ئانكو، نـھۆ و ب ئاوایەكێ فەرمی، ڕێبەرەكێ ڕاستنڤیسینێ ھاتە مەیدانێ و قەولە ھەمی سازیێن فەرمی كار پێ بكەن. ئەڤە بۆ مە گرنگە، نە ئەو ڕەخنەیا ھاتیە كرن كو، كەسێ ڕێبەر نڤیسیی، ل ھندەك جـھان پێگیرنەبوویە ب دەستوورێن ڕێبەری.
چونكی من باوەری ھەیە؛ خرابترین سیستەم ژ بێسیستەمیێ چێترە. ب ئەڤی ڕێبەری ئەم بووینە خودانێن سیستەمەكێ قەنج و باشترە ئەم كێماسیێن ڕێبەری بەرچاڤ بكەین و بدەینە لژنەیا سەرپەرشت، داكو ل چاپێن بـھێن ئان ل پێداچۆنێ، خەلەتیان ڕاست بكەن. من ژی گەلەك تێبینی ھەنە، لێ پتریا وان گرێدایی خەمساریێ نە (خەمساریێنە) ئان باندۆرا ڕاستنڤیسینا سۆرانیێ، وەكی خزیرانا 2025 لسەر بەرگێ پێشیێ، ئان نڤیسینا «دو» ب ئاوایێ «دوو» كو د كرمانجیا بەھدینی دا ھەر نینە… لێ ئەڤە و ب دەھان خەلەتیێن ھۆسا ژ گرنگیا ڕێبەری كێم ناكەن. نـھۆ مە دو ڕێبەرێن ھەژی ھەنە؛ كاك نەوزادی كارەكێ ئەكادمی كریە و سپیڕێزێ گەھاندیە بەر دەستێن مە، و ڕێبەرێ نوو كو ب ئاوایەكێ فەرمی بوویە ستاندەردێ كرمانجیێ ل ھەرێما كوردستانێ، ب ھەمی كێماسیان ڤە، بنسترەكە بۆ لسەر ئاڤاكرنێ. لەو، ب ڕەئیا من، ئەڤە دووەمین كارێ مەزنە بۆ كرمانجیێ ھاتیە كرن، ھەلبەت پشتی فەرمیكرنا خواندنێ ل سالیێن نۆتان.
ل دوماھیێ، من پێ باشە، لژنەیەكا ھەڤپشك و بەرفرەھ و بەردەوام بۆ قۆناغا بـھێت، بـھێتە دامەزراندن. ئەڤ لژنەیە، ئەو ڕەخنەیێن بـھێنە كرن كۆم بكەت و مفای ژێ وەرگرت، ئەڤە ئێك. دو، ئەم ھەوجەی لژنەیا ڤاریانتانین (ستاندەردكرنا فۆرمێن جودایێن ھەمان پەیڤان). سێ، لژنەیەكا دی بۆ زاراڤسازیێ بـھێتە پێكئینان. چار، لژنەیا ڕێزمانا ستاندەرد…. ئەڤە، بـھێنە كرن، دێ زمانێ مە كەڤتە سەر ڕێیا دروست و پاشەڕۆژەكا گەشتر.
