مەترسیێن راستەقینە بۆ پاراستنا پەیڤێن نهێنی د وێبگەرێ کرۆم دا
رەنگە بکارئینانا وێبگەرێ تە بۆ پاراستنا پهیڤێن نهێنی (passwords) گەلەک ب مفا و ب سانەهی دیار ببیت. میناکەکا دیار ژی وێبگەرێ “گۆگل کرۆم”ە، کو ئێکە ژ وان وێبگەرێن هەرە پتر دهێنە بکارئینان. دەمێ تو ل هەر پلاتفۆرمەکێ ناڤێ خۆ تۆمار دکەی، تو دشێی زانیاریێن چوونەژوورێ پارێزی. دەمێ جارەکا دی دچیە ژوور، دێ بینی پهیڤا تە یا پاراستی یە و پێدڤی ناکەت جارەکا دی بنڤیسی، ئەڤە ژی دەمی بۆ تە دپارێزیت.
تو دشێی ڤێ چەندێ ل گەلەک مالپەران بکەی، وەک تۆرێن جڤاکی وەک فەیسبووک، و دکانێن ئەلەکترۆنی وەک ئەمازۆن و یێن دی. هەرچەندە هندەک جاران رەنگە پێدڤی ب “پشتراستکرنا دو-قۆناغی” هەبیت، ب تایبەتی بۆ هەژمارێن هەستیار وەک یێن بانکی، بەلێ ئەڤە نە مەرجە بۆ هەمی هەژماران. بەلێ، ئەڤ چەندە دشێت مەترسیەکا مەزن دروست کەت، وەک چەوا دێ ل خوارێ دیار کەین.
هندەک کێشەیێن ئیمناهیێ دێ پەیدا بن ئەگەر تە پەیڤێن نهێنی د وێبگەرێ خۆ دا پاراستن. هەرچەندە ئەم دێ ل سەر وێبگەرێ کرۆم ئاخڤین چونکی ژ هەمیان پتر دهێتە بکارئینان، بەلێ ئەڤە ل سەر هەر وێبگەرەکێ دی ژی دروسته. ئەڤە ژی هندەک ژ وان کێشەیێن ژ ئەنجامێ پاراستنا پهیڤێن نهێنی د وێبگەرێ دا پەیدا دبن:
گەهشتنا فیزیکی بۆ ئامیرێ تە
مەترسیا ئێکێ ئەوە کو هەر کەسەکێ بشێت ب شێوەیەکێ فیزیکی دەستێ خۆ بگەهینیتە ئامیرێ تە، دشێت بچیتە د ناڤ کرۆمێ دا و بگەهیتە هەژمارێن تە. تنێ بەسە بچیتە سەر وێ لاپەرێ تە پهیڤا وێ پاراستی، دێ شێت بێ چ کارەکێ دی یێ زێدە بگەهیتە زانیاریان. بۆ نموونە، دشێت بگەهیتە ئیمێلێ تە، هەژمارێن تۆرێن جڤاکی و یێن دی.
دروستە تو دشێی رێکان بکاربینی وەک دانانا پەیڤەکا نهێنی بۆ ڤەکرنا وێبگەری، بەلێ ئەڤ چەندە د کارێ رۆژانە دا نە یا بەلاڤە و گەلەک بکارئینەر هزرا وێ ناکەن، لەوما وێبگەر بێ بەرگری دمینیت.
بەرنامەیێن خراب (Malware) د وێبگەرێ دا
کێشەیەکا دی یا گۆمان لێکری ئەوە کو بەرنامەیێن خراب د وێبگەرێ دا هەبن، کو بشێن زانیاریێن تە یێن پاراستی بدزن. ئەڤە رەنگە روو بدەت ئەگەر تە “ئێکستێنشنەک” (extension) یان زێدەکرنەک دانلود كربیت و یا خراب بیت. ل وی دەمی زانیاریێن تە دێ ئاشکرا بن و هاکكەر دێ شێن بگەهنە هەژمارێن تە.
بۆ وێ چەندێ تو رێگریێ ل وێبگەری بکەی کو ڤان پەیڤان بۆ هاکكەران نەفرێکت، پێدڤیە مەترسیان کێم کەی ب رێکا دابەزاندنا وان “ئێکستێنشنێن” فەرمی و بێ مەترسی تنێ، بکارئینانا بەرنامەیەکێ دژە-ڤایرۆس یێ باش و بەردەوام نووکرنا (Update) وێبگەری. د گەل ڤێ چەندێ ژی، ئەڤ مەترسیە هەر دێ مینیت.
هەمی زانیاریێن تە د (Cloud) دا دهێنە هەڤدەمکرن
پێدڤیە تو وێ چەندێ ژی بزانی، ئەگەر تە پەیڤێن نهێنی د کرۆمێ دا پاراستن، ئەڤە تنێ د ئامیرێ تە دا نامینن، بەلکو د گەل “كلاودی” دهێنە هەڤدەمکرن (Sync). ئەڤە وێ رامانێ ددەت کو تو دشێی ل سەر ئامیرێن جودا بگەهیە هەژمارێن خۆ، وەک کۆمپیوتەر و مۆبایلێ.
ئەڤە مەترسیێ زێدەتر دکەت. رەنگە کۆمپیوتەرا تە یا پاراستی بیت، بەلێ مۆبایلا تە نە. ئەگەر هەر جۆرە بەرنامەیەکێ خراب هەبیت، دێ ئیمناهیا تە کەتە مەترسیێ. رەنگە پەیڤێن تە یێن نهێنی کەڤنە مەترسیێ بێی تو پێ بزانی.
دێ چ کەین؟
ئەم دشێین بێژین ئەڤە ب مەرج نینە ببیتە کێشەیەکا گەلەک مەزن بۆ ئیمناهیا تە، بەلێ مەترسی یێن دیارن. گۆگل کرۆم نەک بەرنامەیەکێ تایبەتە بۆ رێڤەبرنا پەیڤێن نهێنی، ئەو هندەک تایبەتمەندیێن بەرنامەیێن پسپۆر کێمە، وەک Bitwarden کو ئەم پێشنیار دکەین و ئێکە ژ باشترین رێڤەبەرێن پەیڤێن نهێنی.
ب ڤی رەنگی، تو دێ پشتبەستنێ ل سەر وێبگەرێ کەی بۆ پاراستنا پەیڤێن خۆ، بەلکو دێ پەیڤێن خۆ ب شێوەیەکێ دەڤەری (Local) پارێزی، ئەڤە ژی مەترسیێ کێم دکەت. بۆ نموونە مەترسیا بەرنامەیێن خراب د کرۆمێ دا کێم دبیت. هەمی زانیاریێن تە دێ پاراستی بن و ب شێوەیەکێ بێ ترس دشێی بگەهیێ.
ب کورتی، بکارئینانا گۆگل کرۆم بۆ پاراستنا پەیڤێن نهێنی نە هزرەکا باشە. باشترە تو بەرنامەیەکێ تایبەت بکاربینی (Password Manager)، و ئەگەر بشێی، هەمی زانیاریان ل سەر ئامیرێ خۆ پارێزی نەک د ناڤ كلاودی دا. چەند تو کێمتر زانیاریێن خۆ ل سەر ئەنتەرنێتێ دیار بکەی، هند بۆ تە باشترە.
