هشیاربە پێنج پێزانینان ل گەل “چات جی پی تی” بکار نەئینە
سندس سالح سلێڤانەی:
د ڤان رۆژێن دووماهیێ دا، ژیرا دەستکرد یان ئەو تشتێ ب “AI” دهێتە نیاسین، بوویە پشکەک ژ ژیانا مە یا رۆژانە. ملیۆنان کەس رۆژانە پرسیاران ژ “چات جی بی تی” دکەن و بکار دئینن. لێ ئەرێ تە زانی کو ئەو تشتێن تو ل وێرێ د نڤیسی، دبنە گەفەک ل سەر نهێنییێن تە؟ شارەزایێن ئەمنییا سایبەر (Cybersecurity) هشیاریێ ددەن کو دڤێت ئەم گەلەک هوشیار بین و ڤان ٥ زانیارییان د ڤێ ئامرازێ دا قەت نە نڤیسین:
-1 زانیارییێن کەسی یێن تایبەت: نموونە ژمارا ناسنامێ (هەویێ)، ناڤ و نیشانێن تە یێن دروست، یان پاسۆردێن (Password) خوە یێن ئەکاونتێن فەیسبووک و ئینستاگرام و ئیمەیلی ل وێرێ نەنڤیسە. ئەڤ زانیارییە دبنە کارت د دەستێ وان کۆمپانییان دا و ئەگەرەکێ مەزنە بۆ وێ چەندێ کو نهێنییێن تە بکەڤنە د دەستێ کەسێن نەشیا د دا.
-2 زانیارییێن دارایی و بانکی: ئەڤە یا ژ هەمیان مەترسیدارترە. هەر تشتەکێ پەیوەندی ب حیسابێن تە یێن بانکی، ژمارەیێن کارتێن تە یێن پارەی (MasterCard یان Visa Card)، یان هەر زانیارییەکا پەیوەندی ب پارەدانێ ڤە هەبیت، ب چ رێکەکێ ل چاتێ دا نەنڤیسە. چونکی تو نزانی داهاتی دا دێ چێ ب ڤان زانیارییان هێتە کرن.
-3 تۆمارێن ساخلەمیێ: هەر داتایەکا تایبەت ب رەوشا تە یا ساخلەمیێ ڤە، یان ئەو دەرمانێن تو بکار دئیننی، نابیت ل بەر دەستێ چ ئامرازێن ئەلیکترۆنی بن. زانیارییێن ساخلەمیێ تایبەتمەندییا مرۆڤی نە و دڤێت هەر ب پاراستی بمینن.
-4 نهێنییێن کارێ تە: ئەگەر تو کارمەند یان خودان کۆمپانیەکێ ی، ئەو بەلگەنامە، نەخشە، پلان، یان پرۆژەیێن نهێنی یێن کو نەهاتینە بەلاڤکرن، ل ڤێ ئامرازێ نەپرسی و نە نڤیسی. چونکی هەر تشتەک تو د نڤیسی، دێ هێتە بکارئینان بۆ مەشقپێکرنا سیستەمی و دبیت ب ئاوایەکێ نە راستەوخۆ بگەهیتە کەسێن دی.
-5 چالاکییێن نەیاسایی: ئاخفتن یان پرسیارکرن ل دۆر هەر کارەکێ نەیاسایی یان تشتێن دژی یاسایێ، دێ تە تووشی ئاریشەیێن مەزن کەت. دویر ژ هەر بابەتەکێ نەیاسایی دویربکەڤە، چونکی ئەڤ ئامرازە دبن چاڤدێریا هەمی نڤیسینان دا.
پوختەیا قسێ:
هەڤالێن هێژا، “چات جی بی تی” داهێنەرەکێ باشە، لێ نهێنییێن تە یا گرنگترە. هەر تشتەکێ تە نەڤێت د دەستێ کەسێن دی یان کۆمپانییان دا بیت، تو ل ڤێ ئامرازێ ژی نەنڤیسە. ب هشیاری ئینتەرنێتێ بکاربینن، دا کو نەبنە قوربانیێن هێرشێن سایبەر یان دزینا زانیارییان. ل بیرا تە بیت، ئەو تشتێ د دلێ تە دانە، ل چاتێ دا ژی نەنڤیسە.
