بهرزهبوونا نڤیسهران د ناڤ زڤڕۆكا دوبارهكرنێ دا
عهبدولخالق سولتان
د حهفتییا بۆری دا كۆمهكا برادهر و ههڤالان چهند كۆمێنت ل سهر گۆتارا مه نڤیسین، ئهوا رۆژنامهیا ئهڤرۆ ب ناڤێ «دهمێ نڤیسهر دبێژیت ئهز قوفل بووم» بهلاڤكری. ههمی تێبینی جهێ رێزگرتنێ بوون. لێ كۆمێنتهك مامۆستا «دلێر كهمال»ی نڤیسی بوو، تێدا ئاماژه كره وێ چهندێ كو دبیت قفلبوونا نڤیسهری باشتربیت ژ وێ دوبارهكرنا «بێهنا مرارێ ژێ دهێت» ئهوا نڤیسهر د بهرههمێن خۆ دا كهت. ئهڤێ كۆمێنتێ ئهز پالدام بابهتێ گۆتارا ئهڤێ جارێ ل سهر دیاردهیا دوبارهكرنێ ل دهڤ نڤیسهری بنڤیسم.
ئهز دوبارهكرنێ وهكر زڤڕۆكهكا دژوار و پێلهكا بلند دبینم. و ئهگهر نڤیسهری های ژ خۆ نهبیت، و نهزانیت ئهو یێ كهفتیه د بازنێ دوبارهكرنێ دا، هینگێ دێ ئهو تووشی ئاریشهكا كویر بیت! و نڤیسینێن وی تنێ دێ د كڤانهكێ گرتی دا زڤڕن، و حهزێن وهرگران تێر ناكهن، و سهرنجان وان ژی بۆ خۆ ناگێشیت!
جارێ فهره ل دهسپێكێ ب زانین پرانیا نڤیسهران تووشی ئهڤێ دیاردهی دبن! و گهلهك ژ نڤیسهران دان ب ئهڤێ دوبارهكرنێ كریه وهكی: گابریل گاریسیا ماركیز، بۆرخس، ئهدونیس و نهجیب مهحفۆز و چهندین نڤیسهر و ههلبهستڤانێن دی! لێ گهلهك ژ ئهڤان نڤیسهران دوبارهكرنێ وهكو تهكنیكهكا هونهری دبینن. ئهگهر ب هشیاری بهێته كرن. ژبهركو دوباره بكارئیننا هندهك ناڤهرۆك و شێواز و فۆرمان پهنچهمۆرهكا تایبهت ددهته وان. ئانكو ئهو ناسنامهیهكێ بۆ خۆ ب وێ دوبارهكرنێ چێدكهن. وهكی «گابریل گاریسیا ماركیز»ی د گهلهك ههڤپهیڤینێن خۆ دا دیاركری، ئهوی د پرانییا رۆمان و چیڕۆكێن خۆ دا ئاماژهیهك دایه زارۆكینیا خۆ! و ئهڤێ چهندێ تایبهتیهك بۆ وی دروست كریه.
بهلێ رهخنهگرێن ئهدهبی دبینن دوبارهكرنا ئهرێنی تا رادهیهكی یا جودایه ژ «ڤهجوین»ێ. ئهڤجا پرسیارا گرنك ئهوه كهنگی نڤیسهر تووشی ڤهجوینێ دبیت؟ گهلهك ئهگهرێن هزری و دهروونی و جڤاكی ل پشت ئهڤێ ئاریشێ ههنه، وهكی نهوێرهكییا نڤیسهری و ترسیانا وی ژ بكارئینانا فۆرمهكێ نوی یێ نڤیسینێ. یان ژی دبیت نڤیسهری كارهكێ باش یێ ئهنجامدای و ههر ل سهر وێ كهلیشهیێ مایه و نهڤێت یان نهوێریت ب گوهۆڕیت! دا جهماوهرێ خۆ ژ دهست نهدهت. دیسان دبیت داهێنانا نڤیسهری هشك ببیت! ئانكو ئهوا د ناخ و هزرا وی دا ههمی یا دهركهتی، و چ تشتێ نوی ڤێنهمایه! لهورا بهردهوام هزر و شێوهیێن خۆ دوباره دكهت. ههروهسا دبیت نڤیسهر د وێ باوهریێ دا بیت كو فۆرم و ناڤهرۆكێن نوی نهدباشبن، و د گونجای نینن دگهل ئهزموونا وی. ههروهسا دبیت گهلهك ئهگهرێن دهرهكی و تهكنیكی ژی ههبن، وهكی فشارا وهشانخانهیان ل سهر نڤیسهران، كو جۆرهكێ تایبهت یێ نڤیسینێ ژێ دخوازن و مهرجان ژی بۆ ددانن! دا یێ گونجای بیت دگهل بازارێ كرێن و فروتن و مودێ خواندهڤانی و بكرێ پهرتووكێ.
ئانكو وهسا دیاره هندهك ئهڤێ دیاردهیێ وهك جۆره ناسنامهیهك بۆ نڤیسهری دبینن. بهلێ ب مهرجهكی، دڤێت نڤیسهر دوبارهكرنهكا مرهمدار ب زانین و تێگههشتن ئهنجام بدهت. نهك ژ نهچاری و نهزانین ههر د بازنهكێ گرتی دا بزڤڕیت. هینكێ دێ بیته ڤهجوین! و دڤێت ئهو بۆ نڤیسینێن خۆ ل چارهیهكێ بگهڕیت! ئهگهر دێ د گێژهڤانكا دوبارهكرنێ دا بهرزهبیت!
ئهڤجا چاره دێ چ بیت؟
نڤیسهران پهنا بۆ گهلهك رێكان برینه دا خۆ ژ ئهڤی بازنهی قورتال بكهن. هندهك ژ وان د ڕاوهستن و بێهنا خۆ ڤهددهن! و بۆ ماوهیهكێ دهستنیشانكری دهستان ژ نڤیسینێ بهرددهن. پاش جارهكا دی ڤهدگهڕن و پرۆسهیا نڤیسینێ ب ئاوایهكێ نوی دستپێ دكهن. ئانكو ل وی دهمی ڤهدگهڕن پشتی شیانێن نویكرنێ د لایهنهكی دی دا ب دهست خۆ ڤه دئینن. ئهڤجا ل سهر ئاستێ رۆخساری بیت یان ناڤهرۆكێ. لێ هندهك نڤیسهرێن دی ب تهمامی رێرهوێ خۆ ڤهدگوهێزن! و بهرهف نڤیسینا جۆرهكێ دی یێ ئهدهبی دچن. ژ بهركو دبینن ئهو نهشێن چ ئالاڤ و فۆرمێن نوی د وی بیاڤێ نڤیسینێ دا پهیدا بكهن. ب گۆتنهكا دی؛ دێ رێكا خۆ ژ نڤیسینا ههلبهستێ بۆ نموونه ڤهگۆهێزیت و دێ بهرهف نڤیسینا كورتهچیڕۆكێ یان رۆمانێ یان گۆتارێ ڤه چیت. وهكو كارڤهدانهك بۆ وێ دوبارهكرنا د ههلبهستێ دا تووش بوویێ. ههروهسا تهخهكا نڤیسهران ههول ددهن جۆرێ خواندنا خۆ بگوهۆڕن یان زێده بكهن، و مهودایێن هزركرنێ ل دهڤ خۆ بهرفرەهــ بكهن، ب رێكا خواندنا ئهزموونێن نوی، و مفای وهرگرتن ژ ژێدهرێن سهردهم. لهورا دهمێ ئهڤ نڤیسهره ڤهدگهڕن پشتی ب دهستڤهئینانا پێزانینێن نوی و هویر، ئهو ههول ددهن ناڤهرۆكهكا جودا ژ یا بهرێ پێشكێش بكهن، یان ژی فۆرم و تهكنیكهكا نوی بۆ نڤیسینا تێكستێن خۆ بكاربینن. ئانكو ئهڤ نڤیسهره خۆ ماندی دكهن و ههول ددهن بهردهوام داهێنانێ د وی جۆرێ نڤیسینێ دا بكهن، ئهوێ بهری هینگێ دنڤیسی.
ل دویماهیێ دێ بێژین: دوبارهكرن ل دهمهكی دبیته مهترسی ل سهر نڤیسهری، و دبیته خالا مرنێ و»بێهنا مرارێ ژێ دهێت»! ئهو ژی دهمێ شێواز و فۆرم و ناڤهرۆكێن خۆ بێی زانین و ئارمانج دوباره دكهت و ڤهدجویت! ل وی دهمی دبیت ئهو ژی ب لاوازیا خۆ بحهسیت، و بزانیت وی هێز و شیانێن شكاندنا فۆرمێن خۆ یێن كهڤن نهمایه.
