ئەقلێ رەخنەیێ و نان
دلدار محەمەد
ئەقلێ رەخنێ، یان ژی ئەقل و رەخنە، دو جەمسەرێن سەروەریێنە. هەردەما ئێک ژ ڤان لایان هەڤسەنگی نەما، دبیت ڤەلڤینا هزری د مرۆڤی دا وەکی یاریا (حلحاپینێ) لێ بهێت؛ هەڤسەنگیا لایەکی ب سەر لایەکێ دیتر بکەڤیت. هزر ئەو بەرێ رەقە، ئەڤێ ب ئاڤەکا مەنگا کەڤزگرتی دکەڤیت؛ بەلێ ئەرێ ئەو پەنجەرە ڤەبویە کو ئەم بەحسا هزرێ بکەین؟ نزا! ل رۆژهەلاتا ناڤین هێشتا تڤەنگ و قامچی حکمی دکەن. ئەرێ جهەکی بۆ چەکوچێ سایێ، یان بۆ قامچی نخوین هەیە، کو هزر تێدا پەیدا ببیت، رەخنە بهێتە هەبوونێ و ئەقل دەرگەهێن پرسیارێ بدەنە قوتیتن؟! باشە، برینەکا هێشتا مەزنتر هەیە: ئەرێ نان، ناسنامەیێ بۆ ئەقلی دهێلیت، هەکە مرۆڤی بەحسی بێدەنگیا ل قورنەتی نەبیت؟ دەرد گەلەکێ مەزنە، هەکە هزرمەندەک نە تنێ خانەیێن مێشکان ب لڤینیت، نە‌و… هەما بەس پۆستەکی بەلاڤکەت و بێژیت: «مرۆڤ ژ هەژی ژیانەکا چێترە». ستەم، هندەک جاران دەرگەهێ سەرهلدانایە، چ یێن چەکداری چ ژی یێن هزری؛ بەلێ راستیەکا تەعلا هەی، ئەو ژی ئەوە کو مرۆڤ ل بتنێ هەرەمێ ماسلوی دهێتە پشافتن. ڤێجا چاوا د ڤێ زڤرۆکێ دا دێ ئەقل سەروەربیت، هەکە حوکمێ رەها د دەستێ بەریکێ دا بیت و بەریکێ ژی، ژبلی ڤالاتیێ، چ چارەنڤیسێن دیتر نەبن؟! هەردەم یان پتریا دەمان رەخنە دەنگێ بلندە بەرامبەر نەدادیێ و رێکا خار، د بەرامبەر دا نان و پەیداکرنا نانێ ژیانێ ئالاڤەیەکە یان بۆ هەدارێ یان ژی بۆ چاڤ نقاندنێ لسەر ستەما هەی ، ئەڤە ژی بەرهەمەکێ ب ئاخینک نیشا دەت ئەو ژی درەنگبوونا وێرەکییێ و بلندبوونا شتلێن دارێن بێدەنگییێ ل باژێرێ هەلویستان ، رەنگە تاکگەرایی و ژیان د بازنەیێ خۆ بتنێ دا هندەکێ ژ بیاڤێ رەخنێ و وەرارا ئەقلی ژی بدەتە مە ، بەلێ ئەرێ ل رۆژهەلاتی نەچوون ل ئاراستەیێ کۆمەکێ نەشیان ل بن سیبەرا رەنگەکی ژیانێ پەیدا دکەت ؟! ئەڤ بابەتە کومەکا چارگۆشەیانە مرۆڤ ژ ئیکێ دەربازی یا دی دبیت بێی کو تەڤنێ ئالۆز ڤە ببیت ، ئەرێ بۆچی هێشتا رەخنە زەنگلا ترسێ یە ، بۆچی نان ب بێدەنگییێ ڤە دهێت، هێشتا پرسیارەکا زیق و زیندی یه، بتنێ دەرئەنجامەک کەفتە بەردەست ئەو ژی وێرەکیا رەخنەگرتنێ و وەرارا ڤی رەنگێ ئەقلی ژینگەهـ بۆ دڤێت، ژینگەهـ ژی یا نێزیکی خەیالێ یە ، ئەگەر دەنگێ کومێ ل بەرژەوەندێ بگەریێت ، ئانکو رەخنە جهێ خۆ ناگریت ، هەتا کو رۆژەکێ نان دچیتە دەرڤەی کڤانێ مەترسیا بڕینێ ، ئەڤە ژی بۆ رۆژهەلاتێ جارێ ئەگەر خەون نەبیت ژی یا نێزیکی خەونێ یە.
