ئیراق دایینگەها سیاسەتێ… چەرخەک ژ تەمەنێ سیاسی و سەروەری ل ژشیرڤەکرنێ دگەڕهیت
فەرسەت عەبدولرەحمان مستەفا
نە ب ساناهیە ئەم بەحس ل وەلاتەکی بکەین تەمەنێ وی پتر ژ سەد سالان و هندەک جاران وەک دەستپێکێن زارۆیان رەفتارێن سیاسی ئەنجام بدەت د پێنگاڤێن خۆ دا و چاڤەرێ یە کی دێ خوارنەکێ دەتێ و کی دێ بریارێ دەت کەنگی برسی دبیت و کەنگی یا تێرە، کەنگی بلڤیت و کەنگی رابوەستیت. ئەڤە جیاوازیێن دەولەتا ئیراقێنە ئەوێن ژ هەژی کۆمیدیایێن رەش ل سەر بنڤیسن، بەلکو پێکەنین هندەک ژ تەحلاتیا ڤێ راستیێ کێم بکەت یا درێژ ڤەکێشای.
هەر ژ دامەزراندنا دەولەتا ئیراقا نوی ل سالا 1921ز، ئیراقی ژ قووناغەکا سیاسی دەربازی قووناغەکا دی دبن و ژ رژێمەکێ بۆ ئێکا دی، و ژ سەرۆکەکێ درووشمێن رزگاربوونێ بلند دکەت بۆ ئێکێ دی سۆزا قورتالبوونێ ددەت حەتا تەمەنێ دەولەتێ بوویە پتر ژ سەد سالان، هێشتا مێشکێن هندەک سەرکردەیێن دەستهەلاتدارێن ڤێ دەولەتێ یێن لاندکێن سیاسی دا و ژ شیرڤەکرنێ دترسن و دلەرزن ژ دەستدانا مەمکێ شیری و هزر دکەن دەولەت نەشێت ل سەر پیان رابوەستیت بێی چاڤدێریا شیرەتکارێن دەرڤە.
سەروەری… ل دەمێ مێهڤان دچیت و پسیار دمینن!
ل گەل تەمامبوونا ڤەکێشانا هێزێن ئەمریکی و هەڤپەیمانا ژ ئیراقێ ل 30 ئیلۆلا 2026، ئیراق چوو د قووناغەکا نوی دا و دەزگەهێن ئیراقێ کەفتن بەرامبەر بەرپرسیارەتیەکا مەزن ژبۆ برێڤەبرنا وەلاتی، ددەمەکی دا هێشتا بابەتێ «چەک بکەڤیت د دەستێت دەولەتێ دا» بداوی نەهاتیە، و جیبەجیکرنا پلانا ژ چەککرنا هێزێن نەیاسایی هاتە پاشخستن بۆ خزیرانا 2027.
ل ڤێرێ ترانەپێکرنێن نوی دەستپێکرن، لەشکرێ مێهڤان چوو ئەرێ شیرەتکاریا وان یا سیاسی ژی دگەل چوو؟ ئەرێ دەولەت دشێت بریاران بدەت بێی دەستویری ژ خۆدانێن چەکی، یان دێ چاڤەرێی رازیبوونا پایتەختێن دەولەتێن دەروبەر بیت؟
دەرکەفتنا هێزێن بیانی ل هەمی دەمان تەمامبوونا سەروەریێ نینە، بتنێ بلندکرنا ئالایێ ئیراقێ ل هنداڤ دەزگەهێن دەولەتێ سەرخۆبوونێ ناگەهینیت. سەروەریا دروست ئەوە دەولەت ب خۆ خۆدانا بریارێن ئەمنی و لەشکری بیت و هەمی هێز بکەڤن ژێر یاسایێن دەزگەهێن دەستووری.
تشتێ سەیر هندەک هێزێن ئیراقێ ئاهەنگ دگێران ب هەلکەفتا نەمانا هێزێن بیانی، لێ پسیار ئەوە ئەرێ ئەو هێز دێ درازی بن دەولەت ببیت خۆدانا بریارێ حەتا ئەگەر ئەو بریار د بەرژەوەندیا وان دا نەبن؟ سەربخۆبوونا وەلاتان ناهێت پیڤان کا کی ژ وەلاتێ وان دەرکەفت، لێ کا کێ مافێ بریاردانێ هەیە د وەلاتی دا پشتی دەرکەفتنا بیانیان.
ژ دەولەتا پێکهاتەیان بەرەف هزرا هەڤوەلاتیان
دەولەتا ئیراقێ ژ ڤان قەیران و ئالۆزیان قورتال نابیت، هندی سیاسەتمەدارێن ئیراقێ نەتەوە و مەزهەبان بهژمێرن پشکێن سیاسی و دشێن دانوستاندنان ل گەل بکەن ل سەر پۆستان، نەکو پێکهاتێن رەسەنێن گەلێ ئیراقێ نە. کورد، عەرەب، ترکمان، ئاشۆری، موسلمان، کریستیان، صابئە، ئێزدی و یێن دی ژی هەمی ئیراقینە و پێدڤی ب رۆخسەتا کەسێ نینن دا ببن هەڤوەلاتیێت وەکهەڤ د ئەرک و مافان دا.
ئەو دەولەتا بڤێت ببیت خۆدان سەروەری ل دەستپێکێ پێدڤیە رێزێ ل یاسایێ بگریت د ناڤ سنوورێ خۆ دا و هەڤوەلاتیێن خۆ بپارێزیت ژ جوداهیان و بێ بەهرکرنێ و دەزگەهێن خۆ بکەت ناڤەندێن چارەسەرکرنا کێشەیان نەکو هێز بۆ زۆرینەیایە.
ئەرێ ئەڤ زاروکە دێ فێری برێڤەچوونێ بیت؟
ئەو دەلیڤا ئەڤرۆکە ل هەمبەر ئیراقێ نە بتنێ گوهۆرینەکە د پیڤەرێن هێزێ دا یان بداوی هاتنا ئەرکێن هێزێن بیانیایە، لێ دەلیڤەکە یا سەروشنوی پێناسەکرنا دەولەتێ یە و دیارکرنا پەیوەندیێ د ناڤبەرا دەستهەلاتێ وچەکی وهاولاتی دا، ودانانا هندەک بنەمایێن سیاسی ئیراقێ بکەت وەلاتێ هەمی هەڤوەلاتیان نەکو گۆرەپانا ژێکرازیکرنێن هەرێمی و نیڤدەولەتی.
یا پێدڤی ئەڤرۆکە د ئیراقێ دا نە موعجیزەکا سیاسی یە، لێ هندەک بریارێن وێرەکن چەک بمینیت د دەستێ دەزگەهێن دەستووری دا، و رێزگرتن ل ئەنجامێن هەلبژارتنان و پشتراستکرنا سەربەخۆییا دادگەهێ وبنبڕکرنا گەندەلیێ و پێگیری ب دەستووری و نەهێلانا رەڤینێ ژ بەرپرسیارەتیێ، و ئاڤاکرنا پەیوەندیێن هەڤسەنگ ل گەل وەلاتێن جیران و جیهانێ.
و ئەو سیاسیێن فێربووین داخوازا مەمکێن شیری دکەن بەری هەر کۆمبوونەکێ، پێدڤیە بزانن سەردەمێ شیرخوارنا سیاسی هەتا هەتایێ نینە و دەولەت نە دادۆکا وان پارتایە یێن نەڤێن ژ لاندکێ بدەرکەڤن، و نەگەنجینا دابەشکرنا ئمتیازاتایە ل سەر حسابا بەرەبابێن داهاتی.
دەمێ شیرڤەکرنێ هات بەرێزان! ئیراق نە زارۆکەکێ ئێتیمە ل ئێکی دگەرهیت ب خۆدان بکەت، و نە گۆرەپانەکە چاڤەرێ یە، کی دێ بریارا چارەنڤیسێ وێ دەت، لێ وەلاتەکێ خۆدان گەل و دیرۆک و سامانە و مافێن دەستووری هەنە.
ئەگەر تەمەنێ ئیراق ا نوی پتر بیت ژ سەد سالا، ئەو پسیارا پێدڤی ئەڤروکە گەلێ ئیراقێ ئاراستەی سیاسیێن خو بکەن نە ئەوە کی دێ شیری بدەست خوڤە ئینیت، لێ کێ ئەو وێرەکی هەیە مەمکێ شیری بهێلیت، وبهێلیت ئیراق ل سەر پێت خو براوەستیت.
یان ئەڤ قووناغە پێدڤیە ببیت قووناغا دەربازبوونا ئیراقێ ژ ب ناڤ دەولەت بو دەولەتا دەزگەهـ و موئەسەساتا، ژدەولەتا درویشما بو دەولەتا بریارا، ژدەولەتا ئیمتیازاتا بو دەولەتا مافان، یان ژی بمینیت د ناڤ ڤێ چیرۆکێ دا و گوهۆرینا ناڤێن قەهرەمانا و رۆلێن دەکا، و زارۆک ژی بمینیت د لاندکێ دا.
ئەرێ دەمێ ژ شیرڤەکرنا سیاسی یا ئیراقێ هاتیە، یان ژی سیاسیێن ئیراقێ دێ مینن د قەیرانێن خو دا شیری ژ مەمکێن وەلاتی خۆن، حەتا شیر تێ نەمینیت؟
