لاهیجان رشید مزیری
شۆڕشا ئیلۆنێ سالا (١٩٦١ – ١٩٧٥) مهزنترین شۆڕشا نهتهوهیی یا گهلێ كورد بوو ب سهركردایهتیا *مهلا مستهفا بارزانی، برێڤهجوو قۆناغهكا مێژوویا چهكداریا گرنگ بوو، ژبۆ خهباتا نهتهوا گهلی كورد بوو، بهلكو قوتابخانهیهكا فكری بوو ل باشوری كوردستانێ د ماوهیێ ڤێ شۆرشێ دا هزاران پێشمهرگه و ههڤوهلاتین سڤیل گیانی خۆ بهخشی و تێكۆشان بۆ دابینكرنا مافێ نهتهوا كورد هاته ههلگیرساندن. پلانا گشتی و ستراتیجیی بوو دا كو مافێن ڕهوا یێن گهلێ كورد ب دهستڤه بینن.
پلانا سهربازی و پێشمهرگایهتی بوو ژبۆ
پاراستنا دهڤهرێن ئازادكری و دابهشكرنا باشوورێ كوردستانێ بۆ چهندین ناڤچه و لقان، بۆ ئهڤێ چهندێ كو ب شێوهیهكێ رێكخستی بهرگری ل چیایێن ستراتیجی ئهڤ شۆرهشا مهزن بۆ دروستبوونا هوشیاریا نهتهوهیی یا نوی ل باشوورێ كوردستانێ و بنهمایهك بۆ ههمی قووناغێن خهباتا خۆڕاگری و پشتگهرمیا ڕهسهن و مافێ بڕیاردانا چارهنڤیسێ شۆڕشێ فهلسهفا وێ ل سهر وێ چهندێ ڕاوهستابوو كه گهلێ كورد خودان ناسنامه و ئاخا خۆیه و مافێ مهیه ب ئازادی بژیت.
پێكڤهژیان و نهژادپهرستین جوداهییا مهزن یا فهلسهفا ئیلۆنێ، ئهڤه بوو كو دژایهتییا گهلێ عهرهب یان نهتهوهیێن دی نهدكر، بهلكو دژایهتییا ڕژێما دكتاتۆر دكر. ئارمانجا وێ ڕزگاركرنا ئیراقێ بوو ژ زۆرداریێ؛ ژبهر هندێ درووشمێ وێ «دیموكراتی بۆ ئیراقێ و ئۆتۆنۆمی بۆ كوردستانێ» بوو.
خۆڕاگری و پشتگهرمیا ڕهسهن. د شۆرهشێ دا ئافرهتا كورد ڕۆلهكێ مێژوویی، ئهكتیڤ ههبوو پشتهڤانیكرنا هێزێن پێشمهرگهی و سهرخستنا شۆڕشێ دا ههبوویه. ئهڤ پهیوهندییه نه بتنێ پشكداریا ڕاستهوخۆ بوو، بهلكو بنهمایهكێ جڤاكی و لۆجیستی بۆ بهردهوامبوونا خهباتێ.
و ئاستێ پهیوهندی و پشكداریا ئافرهتان ل شۆڕشا ئیلۆنێ ئاستهكێ بلند بوو. ئهركێ ئامادهكرنا خۆراك، نان، و جلوبهرك بۆ پێشمهرگهی ل سهر شانێن خۆ ههڵگرتن ل گوند و دهڤهرێن مالێن وان ببوونه پهناگههـ و جههكێ ئارام بۆ پێشمهرگی وهك گههاندنا نامه و زانیاریین سهربازی یێن گرنگ ل نیڤا باژار و چیا بكاردهاتن، ئانكو تۆڕهكا نهێنی یا پهیوهندییان پێكئینابوو، ساخلهمی و چارهسهریا ژمارهیهكا زۆر یا
ئافرهتان وهك پهرستار و ههڤكاریێن ساخلهمی تهنگاڤیا بریندارێن شۆڕشێ دكر و دهرمان و كهرهستهیێن پزیشكی ب نهێنی ژ باژێر و گوند و قهزایان بۆ جهین شۆڕشێ دڤهگوهاستن.
ئهڤ پهیوهندیێ سهلماند كو نهبتنێ ئافرهتێ كاردكر، بهلكو ستوونهكا سهرهكی یا خۆڕاگری و بهردهوامیا شۆڕشا ئیلۆنێ بوو ل ههمی دهڤهرێن كوردستانێ، ب تایبهت ل دهڤهرا بههدینان، ژمارهیهكا زۆر یا ئافرهتان ب زهحمهت و نهێنی خزمهتا شۆڕشا ئیلۆنێ كر گهلهك ئافرهت ههبوون مێژوویا شۆرشێ تۆماركر، وهكو ئهڤان شێره ژنانا زهكییه ئیسماعیل حهقی: ئێكهم ژنا دادوهر ل ئیراقێ، كو ڕۆلهكێ سهرهكی د دامهزراندنا ئێكێتییا ئافرهتێن كوردستانێ دا ههبوو و رێكخستنا ئافرهتان ل دهۆك و دهڤهرێن دی برێڤهدبر. ڕهعنا خان (دایكا پێشمهرگهی ئێك ژ ئافرهتێن ناڤدار یێن دهڤهرا بههدینان كو مالا وێ بنگههێ سهرهكی یێ ڤهحواندن و نانپێژی و پاراستنا پێشمهرگهی و سهركردهیێن شۆڕشێ بوو. فاتما سهعید (فاتما خان) چالاكڤانهكا دیاری یا رێكخستنا نهێنی یێن پارتی بوو د شۆڕشێ دا ل دهۆكێ، كو ڤهگوهاستنا نامه و دهرمان و كهرهستهیێن پزیشكی دا ڕۆلهكێ مهزن ههبوو، گهلهك ئافرهتین دی رۆلهكێ گرنگ ههبوو ب بهرههڤكرنا خوارنێ و بهرههڤكرنا جلوبهرگان بۆ سهنگهرێن پێشمهرگهی ب نهێنی كاری كر كو بارێ گرانێ ڕاهێلانا كهرهستهیێن پزیشكی ژ سنووران بۆ ناڤ شۆرشێ ڤه برن، ئهڤ خهباتا بێ راوهستیان یا كوردان مێژویهك تۆماركر، ژبهر ڤێ چهندێ ناڤێ وێ كره شۆڕشا ئیلۆنا مهزن.