ژ ئەگەرێ ناكۆكیێن سیاسی دەمێ 18 سالایە قانوونا پەترۆلێ و غازێ ل جڤاتا نوونەران نەهاتیە پەسەندكرن، د نوكە دا هەولێرێ و بەغدا لژنەیەك پێكئینایە بۆ نڤیسینا ڕەشنڤیسەكێ نوو بۆ پڕۆژە قانوونا ناڤبری، جێگرێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ژی دبێژیت: چاڤەڕێ دكەین پڕۆژە قانوونا پەترۆلێ و غازێ بۆ جڤاتا نوونەران بهێتە هنارتن.
شاخەوان عەبدوللا، جێگرێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ گوت» چاڤەڕێ دكەین رەشنڤیسا دووماهیێ یا پڕۆژەیێ وێ قانوونێ ژ جڤاتا وەزیرێن ئیراقێ دەنگ ل سەر بهێتە دان تاكو بهێتە هنارتن بۆ جڤاتا نوونەران بۆ پەسەندكرنێ».
پێشتر هەولێرێ و بەغدا ڕێككەفتبوون، پشتی شەش مەهان ژ پێكئینانا حوكمەتا نوو یا ئیراقێ، پڕۆژە قانوونا پەترۆلێ و غازێ بهێتە پەسەندكرن، بەلێ سێ مەهه ب سەر وی ژڤانێ دیاركری دەربازبووینە .
ژ ئالیێ خوەڤە محەمەد شمەری، ئەندامێ هەڤپەیمانیا دەولەتا قانوونێ گوت» داخوازا هەرێما كوردستانێ ئەبوو پڕۆژەیێ قانوونا پەترۆلێ و غازێ بهێتە پەسەندكرن، سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ ژی سۆزا وێ چەندێ دایە كو ئەو پڕۆژە قانوونە بهێتە پەسەندكرن، بەلێ هەتا نوكە ڕێككەفتنا سیاسی نەهاتیە كرن بۆ دەربازكرنا وێ قانوونێ».
ب گۆرەی ڕەشنڤیسێ قانوونا پەترۆلێ و غازێ، پڕۆسەیا دەرئینان و سەرپەرشتیكرنا كێلگەهێن پەترۆلێ و هنارتنا پەترۆلێ د ناڤبەرا بەغدا و هەولێرێ دا ب گۆرەی دستوورێ دێ هێتە ڕێكخستن.
پێشتر ژی سەباح سوبحی، ئەندامێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ژ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان و ئەندامێ لژنەیا پەترۆلێ و غازێ ل جڤاتا نوونەران ڕاگەهاندبوو» ل سەر پرسا پڕۆژەیێ قانوونا پەترۆل و غازێ پێنگاڤێن باش یێن هاتینە هاڤێتن، ئەوا دمینیت، دكەڤیتە سەر ڕێككەفتنا سیاسی یا سەرانسەری، چونكە هەكە ئەو پڕۆژە قانوونە بهێتە پەسەندكرن، دێ ب گرنگترین قانوون هێتە هەژمارتن».

وەزارەتا دەرڤە یا بریتانیا د بەیاننامەیەكێ دا ڕاگەهاند: حوكمەتا بریتانیا ب فەرمی دانپێدانێ ب وێ چەندێ دكەت كو د سالا 2014 دا داعشێ خەلكێ ئێزدی جینۆساید كریە.
ئەڤ پێنگاڤا حوكمەتا بریتانیا د سالڤەگەرا نەهێ یا هێرشا داعشێ یە ل سەر شنگالێ و ئەنجامدا كۆمكوژیێ دژی كوردێن ئێزدی.
لۆرد ئەحمەد، وەزیرێ دەولەتا بریتانیا بۆ كاروبارێن ڕۆژهەلاتا ناڤین گوت» بەری نەهـ سالان، خەلكێ ئێزدی ل سەر دەستێ داعشێ تووشی نەهامەتیەكا مەزن بوو كو كاریگەریێن وێ هەتا ئەڤرۆ ژی هەست پێ دهێتە كرن، دادپەروەری و لێپرسین (ژ تاوانباران) بۆ وان كەسان گرنگە كو ژیانا وان وێران بووی».
لۆرد ئەحمەد گوت ژی» مە دانپێدانەكا دیرۆكی ب وێ چەندێ كر كو كریارا جینۆسایدی دژی خەلكێ ئێزدی هاتیە ئەنجامدان، ئەڤ بڕیارە پێگیریا مە ب هێزتر دكەت بۆ پشتڕاستبوونێ ژ وێ چەندێ كو ئەو قەرەبوویا هەژی وەربگرن و گەهنە دادپەروەریەكێ».
وەزیرێ دەولەتا بریتانیا بۆ كاروبارێن ڕۆژهەلاتا ناڤین ئاماژە كر» بریتانیا دێ بەردەوام بیت ب گێرانا ڕۆلەكێ سەرەكی بۆ ژناڤبرنا داعشێ، ژ وان ژی ب ڕێكا ئاڤەدانكرنا وان كۆمەلگەهێن ژ ئەگەرێ تیرۆرا داعشێ زیان گەهشتیێ».
ل 20 نیسانا 2016، جڤاتا نوونەرێن بریتانیا ب تەڤایا دەنگان پڕۆژەیێ قانوونەكێ پەسەندكربوو بۆ وێ چەندێ داپێدانێ ب جینۆسایدا كوردێن ئێزدی بكەت و شەرمزار بكەت و وێ پرسێ ببەتە جڤاتا ئاسایشا نێڤدەولەتی.
دهێتە زانین ل ڕۆژا 19/1/2023، پەرلەمانێ ئەلمانیا تاوانێن داعشێ یێن دژی كوردێن ئێزدی ب جینۆساید هەژمارتن، هەروەسا ل ڕۆژا 6/7/2023 پەرلەمانێ هولەندا ب پتریا دەنگان هێرش و كریارێن داعشێ بەرامبەر كوردێن ئێزدی ب جینۆساید هەژمارت، پەرلەمانێ بەلجیكی ژی ل 15/7/2023 كۆمكوژیا كوردێن ئێزدی ژ ئالیێ داعشێ ڤە ب جینۆساید هەژمارت.
د هێرشا داعشێ دا بۆ سەر شنگالێ ل سالا 2014، داعشێ كۆمكۆژی دژی كوردێن ئێزدی ئەنجامدا و ب هزاران كەسان ژی ڕەڤاندن كو هەتا نوكە دو هزار و 713 كوردێن ئێزدی د بێسەروشوینن ژوان هزار و 270 ژنن و هزار 443 زەلامن.

سەرۆكێ ڕەوتێ حیكمە یێ نیشتمانیێ ئیراقێ داخوازا بجهئینانا ڕێككەفتنا شنگالێ د ناڤبەرا هەردو حوكمەتێن ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ دكەت و ب پێدڤی ژی دزانیت ئاوارەیێن ئێزدی بزڤرنەجهێن باب و باپیرێن خوە.
دوهی سێشەمبی 1/8/2023، عەمار حەكیم، سەرۆكێ ڕەوتێ حیكمە یێ نیشتمانیێ ئیراقی د ڕێوڕەسمێ سالڤەگەرا نەهێ یا كۆمكوژیا كوردێن ئێزدی ل بەغدا، د گۆتارەكێ دا گوت» نابیت ئێزدی ببنە قوربانیێن ململانێیێن سیاسی و چاڤەڕێی ڕێككەفتنا ئالیێن سیاسی بكەن بۆ وێ چەندێ بهێنە زڤراندن بۆ جهێن خوە یێن ڕەسەن.
عەمار حەكیم ب پێدڤی ژی دزانیا هەماهەنگیا زێدەتر د ناڤبەرا هەردو حوكمەتێن ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ دا هەبیت بۆ بجهئینانا ڕێككەفتنا شنگالێ و زڤڕاندنا ئاوارەیێن ئێزدی بۆ دەڤەرێن وان و دوپاتكر ژی كو مافێ ئێزدیانە بزڤرڕن بۆ شنگالێ.
سەرۆكێ ڕەوتێ حیكمە یێ نیشتمانیێ ئیراقی دیاركر» پێدڤیە دەڤەرێن ئێزدیان ب تایبەت قەزا شنگالێ د زووترین دەمدا بهێنە نووژەنكرن و كێشەیا ئەمنی و كاریگەریێن وێ بهێنە چارەسەركرن و ڕێككەفتنا شنگالێ د ناڤبەرا هەردو حوكمەتێن ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ دا بهێتە بجهئینان و ئاسانكاری بۆ زڤراندنا ئاوارەیان بهێتە كرن» .
ئەوژی بەرچاڤكر» پێدڤیە هەموو ئالی پێگیریێ ب ڕێككەفتنا شنگالێ بكەن، نەكو ئالیەك پشكەك ژ مادەیێن وێ بجهبینیت و پشكەكا دی پشت گوه بهاڤێژیت».
ئاشكراكر ژی» ئاستەنگێن ل بەردەم زڤراندنا ئێزدیان بۆ شنگالێ د سیاسی نە نەكو دارایی».
خویاكر ژی» ئێزدی بەری شەڕێ داعشێ ژ ئالیێ جڤاكێ نێڤدەولەتی ڤە د ناڤدار نەبوون، بەلێ ئەڤرۆ پشتی وان هەموو قوربانیێن مەزن یێن داین، ژ ئەگەرێ وێ ستەما ل وان هاتیە كرن و ئەو ئازارێن كێشاین، بووینە پێكهاتەیەكێ ناڤدار» .
ل ڕۆژا 9/10/2020، ڕێككەفتنا شنگالێ د ناڤبەرا هەردو حوكمەتێن ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ دا ب چاڤدێریا مستەفا كازمی سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ یێ بەرێ كو ژ شەش خالێن سەرەكی پێك دهێت ئەوژی هەلبژارتنا قایمقامەكێ نوو و بڕێڤەبرنا پرسا ئەمنی ژ ئالیێ حوكمەتا فیدرالی ڤە و دامەزراندنا دو هزار و 500 كەسان ژ خەلكێ شنگالێ و ئاوارەیێن وێ و دروستكرنا هێزەكا نوو و ب دوماهئینان ب PKK و هەموو وان گرۆپێن پەیوەندێ پێ هەی و نابیت هیچ كەسێ ب سەر PKK ڤە ل وان هێزێن ئەمنی یێن نوو بهێتە دامەزراندن و بەغدا و هەولێر هەماهەنگیێ بۆ ئاڤەدانكرنا شنگالێ و بڕێڤەبرنا وێ بكەن.

دهۆك، لەزگین جوقی:

نوونەرێ‌ مەسیحیان ل شنگالێ دبێژیت: مەسیحی ل شنگالێ بەر ب كێمبوونێ دچن و ڕەوشا وان گەلەك یا خرابە 52 مالێن مەسیحیان ل شنگال هەبوون نوكە هیچ مالەكا مەسیحیان ژی ل شنگالێ نینە ئێكەم خێزانا مەسیحی زڤری بوو شنگالێ، لێ‌ ئەو ژی دوبارە ئاوارەی هەرێما كوردستانێ‌ بوویە.
عیسا شەمعۆن، نوونەرێ‌ مەسیحیان ل شنگالێ گوت» مەسێحیێن شنگالێ ب رێژەیا 50% كۆچبەرێ‌ دەرڤەی وەلاتی بووینە ژ ئەگەری نەبوونا سەقامگیریێ‌ ل شنگالێ وهەر جهەكێ‌ سەقامگیری‌ تێدا نەبیت وەلاتیێن مەسیحی نەشێن تێدا بژین، ل سالا 2014ێ‌ و وێڤە 52 مالێن مەسیحیان شنگال بجهـ هێلایە ژ ئەگەرێ‌ هیرشا تیرۆرستێن داعشێ و بتنی ئێك خیزانا مەسیحی بەری چەند سالان زڤری بوو شنگالێ لێ‌ جارەكا دی وێ خێزانێ ژی شنگال بجهـ هێلا و دوبارە ئاوارەی هەرێما كوردستانێ‌ بوو».
گوت ژی» چو خێزانیێن مەسیحی نوكە ل شنگالێ نەماینە چونكو خەلكی باوەری نینە ڤەگەڕن وڕەوشا شنگالێ یا خرابە».
نوونەرێ‌ مەسیحیان ل شنگالێ دیاركر» ئەڤە نەهـ سالن هێشتا ئەم ئاواراینە وچو هاریكاری نەهاتیە كرن بۆ زڤڕینا مەسیحیان وهەتا ژی ئێزدی و موسلمانێن شنگالێ ژی هێشتا ئاوارانە وبابەتێ‌ زڤرینا ئاوارەیان هاتیە تێكهەلكرن و ڕەوشا شنگال گەلەك یا خرابە وخەلك نەشێن تێدا بژین ژ ئەگەری هەبوونا گرۆپێن چەكدار یێن ژ دەرڤەی قانوونێ».

زێدەتر ژ دەمێ مەهەكێ یە قانوونا بودجەیا گشتی یا ئیراقێ هاتیە پەسەندكرن، بەلێ هەتا نوكە ئەو قانوونە نەهاتیە بجهئینان، هەڤدەم ئەندامەكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دبێژیت: ئەگەرێ بجهنەئینانا قانوونا بودجەی دزڤریت بۆ نەدەركرنا ڕێنمایێن تایبەت ب مەزاختنا بودجەی ڤە ژ ئالیێ وەزارەتا دارایی یا ئیراقێ ڤە.
ماجد شنگالی، ئەندامێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ژ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان ل دۆر بودجەیا گشتی یا ئیراقێ و دەركرنا ڕێنمایێن بجهئینانا قانوونا بودجەی گوت» هەتا نوكە وەزارەتا دارایی یا ئیراقێ ڕێنمایێن تایبەت بجهئینانا قانوونا دەرنەكرینە و بزاڤ ب وی ئاراستەی نە كو ب زووترین دەم ڕێنما بهێنە دەركرن و پشكا بودجەیا هەرێما كوردستانێ بهێتە هنارتن».
ماجد شنگالی ئاماژەكر» پێدڤیە ب زووترین دەم مووچەیێن فەرمانبەرێن هەرێما كوردستانێ بهێنە هنارتن».
هەروەسا دوپاتكر ژی كو محەمەد شیاع سۆدانی، سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ دخوازیت مووچەیێن فەرمانبەرێن هەرێما كوردستانێ بهێنە هنارتن.
وی پەرلەمانتاری ئەوژی گوت»پارتی وەكو پشكەك ژ هەڤپەیمانیا بڕێڤەبرنا دەولەتێ بەردەوام د كۆمبوونێن وێ هەڤپەیمانیێ دا داخوازا بجهئینانا قانوونا بودجەی و هنارتنا پشكا بودجە و مووچەیێن هەرێما كوردستانێ دكەت و محەمەد شیاع سۆدانی، سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ پەیوەندیەكا باش و ئەرێنی ل گەل هەرێما كوردستانێ هەیە، بەلێ هەكە ڕێككەفتن نەهێنە بجهئینان، وی دەمی هیچ ڕامانەك بۆ وان پەیوەندیان نامینیت».
ماجد شنگالی باس ل وێ چەندێ ژی كر» د نوكە دا بەرهەڤی بۆ هەلبژارتنێن جڤاتێن پارێزگەهێن ئیراقێ دهێنە كرن و ئالیێن سیاسی بزاڤێ دكەن جارەكادی سەبارەت وی بابەتی دەست ب موزایەدێن خوە بكەن كو ئەڤە ژی ل سەر كیستێ كوردان و هەرێما كوردستانێ و مووچەیێن فەرمانبەرێن هەرێما كوردستانێ یە».
هەروەسا دوپاتكر» ئالیێن شیعی هەموو بزاڤان دكەن بۆ وێ چەندێ خوە ب سەر هەموو ئیراقێ ب سەپینن ب كورد و سوننە ژی ڤە، ب تایبەتی كو وان زێدەتر ژ ناڤ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ پارتی دیموكراتی كوردستان ب ئارمانج گرتیە».
ناڤبری سەبارەت پڕۆژەیێ قانوونا پەترۆل و غازێ ب پێدڤی زانی ل دەستپێكێ ئو پڕۆژە قانوونە ل ناڤ هەڤپەیمانیا بڕێڤەبرنا دەولەتێ دا دەنگ ل سەر بهێتە دان و بهێتە پەسەندكرن، پاشی بهێتە هنارتن بۆ جڤاتا وەزیرێن ئیراقێ بۆ وێ چەندێ ل دووماهیێ ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ بێی هیچ گرێیەكێ بهێتە پەسەندكرن و دەنگ پێ بهێتە دان».