سەرۆكێ دیوانا جڤاتا وەزیرێن هەرێما كوردستانێ راگەهاند، ل سەر داخوازا مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ كار بۆ دەزگەهكرنا پەیوەندیێن هەولێرێ و بەغدایێ دهێتە كرن، دا كێشە ل رێیا دەستەیەكا هەماهەنگییا بەردەوام ڤە بهێنە چارەسەركرن. هەروەسا ئاشكرا كر، هەرێمێ بەرهەڤی بۆ بودجەیا 2027 كریە بۆ جوداكرنا مووچەی ژ مەلەفێ بودجەی و راستڤەكرنا خەرجیێن نیشتمانی، د دەمەكێ دا داهاتێ ناڤخۆ ژ بەر شەڕێ دەڤەرێ گەلەك كێم بوویە، و بەرهەڤی ژی بۆ بجهئینانا سیستەمێ گومرگیێ (ئەسیكۆدا) و لادانا بازگەهێن د ناڤبەرا وان دا بەردەوامە.
ئومێد سەباح، سەرۆكێ دیوانا جڤاتا وەزیرێن هەرێما كوردستانێ د دیارەكا تەلەڤزیۆنیدا ل گەل كوردستان 24، راگەهاند: «ل گەل حوكمەتا نوو یا ئیراقێ هەماهەنگییەكا گەلەك باش مە د بوارێن ئەمنی، كارگێڕی، دارایی و سێكتەرێن دی دا هەیە، ئەڤە ژی ب ئەگەرێ تێكگەهشتن و هەماهەنگییا د ناڤبەرا هەردوو سەرۆك وەزیرێن هەرێما كوردستانێ و ئیراقێ ڤە هاتییە».
دەزگەهكرنا پەیوەندیێن هەولێرێ و بەغدایێ
ئومێد سەباح ئاماژە ب بزاڤێن هەرێمێ بۆ دەربازكرنا شێوازێ كەڤن یێ پەیوەندییان و راگەهاند « ئەم دخوازین پەیوەندیێن د ناڤبەرا هەرێما كوردستانێ و ئیراقێ دا ب تەمامی بكەینە دەزگەهی. ئەڤە ل سەر داخوازا مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بوویە كو د دووماهی سەرەدانا خۆ دا بۆ بەغدایێ پێشكێشی عەلی زەیدی، سەرۆك وەزیرێ ئیراقێ كر، ب مەرەما وێ چەندێ ئێدی كێشەیێن د ناڤبەرا هەولێرێ و بەغدایێ ب رێیا لژنەیێن كاتی ڤە نەهێنە چارەسەركرن، بەلكۆ ب شێوازەكێ دەزگەهی بیت و ب رێیا دامەزراندنا دەستەیەكا هەماهەنگیبا بەردەوام بیت د ناڤبەرا هەرێمێ و ئیراقێ دا كو هەر سێ مەهان جارەكێ كۆمبوونا خۆ ئەنجام بدەت بۆ بهێزكرنا پەیوەندییان؛ سەرۆك وەزیر و بەرپرسێن ئیراقێ ژی پێشوازییا گەرم ل ڤێ بیرۆكێ كر».
ئاشكراژی كر، داخواز هاتییە كرن ل هەر چار جڤاتێن تایبەتمەندێن ئیراقێ نوونەرەكێ هەرێما كوردستانێ هەبیت بۆ چارەسەركرنا كێشەیان، و داخواز ژی هاتییە كرن كو سالانە ئێك جار هەردوو جڤاتێن وەزیرێن هەرێما كوردستانێ و ئیراقێ كۆمبوونێن هەڤپشك ئەنجام بدەن، و گۆت «دڤێت ل گەل حوكمەتا ئیراقێ ژ قووناغا كێشەیان دەربچین و بچینە قووناغا مفاوەرگرتنێ ژ دەرفەتێن ستراتیژی».
ئومێد سەباح دوپاتی ل سەر وێ چەندێ كر، هیڤیدارین د ڤێ كابینەیا نوو یا حوكمەتا ئیراقێ دا، ب چو رەنگان سەرەدەرییا سیاسی ل گەل داخوازی، خواست و مافێن دستووری یێن گەلێ كورد نەهێتە كرن. ئاماژە ب وێ ژی دا، ژ ئالیێ سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ ڤە ئاماژەیێن گەلەك باش هاتینە دیتن، ب تایبەت د پرسا مووچەی و دابینكرنا هەڤكاریێ بۆ هەرێما كوردستانێ ل دەمێ قەیرانا ڤێ دوماهیێ یا غازێ و پەترۆلێ دا.
دستوور و شایستەیێن دارایی یێن بودجەیا 2027
سەرۆكێ دیوانا جڤاتا وەزیرێن هەرێما كوردستانێ، ل دۆر زیانێن بودجەیا بۆری رۆهن كر «هەرێما كوردستانێ ب ئەگەرێ بڕیارا دیاركرنا یاسایا بودجەیا سێ سالی ژ ئالیێ حوكمەتا بۆری یا ئیراقێ ڤە زیانەكا مەزن پێ گەهشت، ب دەربازبوونا دەمی ژی دەركەفت كو حوكمەتا فیدرالییا ئیراقێ ژی ژ ڤێ بڕیارێ تووشی زیانێ بوویە».
خویاكر ژی، نها حوكمەتا ئیراقێ مژوولی بەرهەڤییا دارشتنا بودجەیا سالا 2027ێ یە. بۆ ڤێ مەرەمێ ژی، هەرێما كوردستانێ شاندەكێ فەرمی دیار كریە ب پشكدارییا وەزیرێن سامانێن سروشتی، دارایی و لژنا چاڤدێرییا دارایی یا هەرێمێ؛ دا هەرێما كوردستانێ ب شێوازەكێ كارا پشكدار بیت د دیاركرنا پشك و شایستەیێن دارایی، بەری كو پڕۆژەیاسا بهێتە هنارتن بۆ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ بۆ دەنگدانێ.
ئومێد سەباح گۆتژ ی «مە ب فەرمی مە داخواز كریە كو ل بودجەیا سالا 2027ێ دا ب شێوازەكێ دستووری سەرەدەری ل گەل هەرێما كوردستانێ بهێتە كرن. مەزنترین كێشە ل یاسایا بودجەیا ئیراقێ دا دۆسێیا خەرجیێن بلندێن نیشتمانی(سیادی) یە، ژ بەر كو ئەو خەرجی ژ پشكا گشتی یا هەرێمێ و پارێزگەهان دهێنە بڕین؛ لەورا پێدڤییە شێوازێ دارشتنا بودجەیا ئیراقێ بهێتە گوهۆڕین دا ب شێوازەكێ دادپەروەرانە پشكا هەرێما كوردستانێ بهێتە دابینكرن، و بۆ ڤێ مەرەمێ ژی مە ڤەكۆلینەكا گەلەك هوور بەرهەڤ كریە».
سەرۆكێ دیوانا جڤاتا وەزیرێن هەرێما كوردستانێ دوپاتی ل سەر وێ چەندێ ژی كر «ل گۆرەی دەستووری پێدڤییە هەرێما كوردستانێ پشكا دادپەروەرانە ژ داهاتێ گشتی یێ وەلاتی هەبیت. هەكە كار ب گۆرەی دەستووری نەهێنە رێكخستن، دڤێت چاكسازییا بنەڕەتی د وێ شێوازێ سەرەدەرییا ئەڤرۆ دا بكەین؛ یا ئێكێ، دڤێت پرسا خەرجیێن بلندێن نیشتمانی بزڤڕیتە سەر شێوازێ راستەقینەیێ خۆ؛ یا دوویێ، نابێت ب چو رەنگان جوداهی د سەرەدەریێ دا ل گەل هەرێما كوردستانێ بهێتە كرن، یا سیێ، پێدڤییە دۆسێیا مووچەیێ فەرمانبەران ب تەمامی ژ مەلەفێ بودجەیا گشتی بهێتە جوداكرن و ل گۆرەی دەستووری سەرەدەری ل گەل هەرێمێ بهێتە كرن. مە گۆتییە بەرپرسێن ئیراقێ، نە ئەوا ل دەستووری دا هاتی كێمتر قبوول دكەین، و نە پتر ژی داخواز دكەین».
ئاماژە ب وێ ژی دا، دەمێ بابەت دبیت پرسا مووچەی و بودجەی و مافێن هەرێمێ، هەموو ئالی ب ئێكڕێزی ڤە دهێنە پێش و كارڤەدانا گەلەك باش هەبوویە.
رۆهنكر ژی: ب بەڵگەیێن فەرمی سەرجەم شایستە و مافێن دارایی یێن هەرێما كوردستانێ د تۆمار كرینە كو ل ئالیێ حوكمەتا ئیراقێ نە، و ل سەرەدانێن داهاتی یێن خۆ بۆ بەغدایێ ب جددی دێ ئێخینە بەر گەنگەشەیێ.
ئیدارەدانێ دارایی و كێمبوونا داهاتێ ناڤخۆ
ئومێد سەباحی، ئەگەرێ سەرەكیێ بەردەوامییا پرۆژەیێن هەرێما كوردستانێ سەرەڕای قەیرانا دارایی، بۆ بڕێڤەبرنا ژ هەژی و سەرپەرشتییا راستەوخۆیا مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێمێ ل سەر وەزارەت و رێڤەبەرییان د ئیدارەدانا قەیرانان دا ڤەگەڕاند.
سەرۆكێ دیوانا جڤاتا وەزیرێن هەرێمێ ئامارێن دارایی یێن هەرێمێ بەرچاڤكرن و گۆت: «درێژەكێشانا شەڕێ دەڤەرێ، نەمانا لڤینا بازرگانیێ، بوونە ئەگەرێ وێ چەندێ كو ل مەها ئادارێ داهاتێ ناڤخۆیی یێ هەرێما كوردستانێ ژ 320 ملیار دیناران بۆ ب تنێ 86 ملیار دیناران كێم بیت، هەرچەندە ل مەها نیسانێ بۆ 106 ملیار دیناران بلند بوو و ل مەها گۆلانێ ژی گەهشتە 123 ملیار دیناران».
وی رەخنە ل سەرەدەرییا دارایی یا بەغدایێ گرت و گۆت: «هەكە بۆ نموونە مەها گۆلانێ وەربگرین كو داهاتێ مە 123 ملیار دینار بوو، حوكمەتا ئیراقێ داخوازا 120 ملیار دیناران ژ مە كر؛ مە ل وەزیرێ دارایی یێ ئیراقێ گۆت كو ب بڕینا ڤێ پارەی، دێ چەوا بودجەیا كارگێڕی و خەرجی بۆ پارێزگەهان و ئیدارەیێن سەربخۆ هێتە دابینكرن؟ ئایا بودجەیا تە بۆ كەرتی كارەبێ دابین كریە؟ یان تە چ كۆژمێ پارەی بۆ دابینكرنا غازێ بۆ وەستگەهێن هەرێمێ پێشكێشی مە كریە؟ لێ مخابن چو بەرسڤەكا گونجای ب دەست مە نەكەفت».
ئاماژە ب وێ ژی دا، سەرەڕای وی پارەیێ بۆ مووچەی ژ بەغدایێ دهێت، هەرێما كوردستانێ مەهانە كۆژمێ 42 ملیار دیناران ژ داهاتێ ناڤخۆ تەرخان دكەت بۆ تەمامكرنا مووچەیێ فەرمانبەران، تێچۆیێن كارگێڕی یێن ناڤخۆیی یێن رێڤەبەرییان، پێدڤییێن وەستگەها كارەبێ و پرۆژەیێن دی، كو ئەڤە نیشانا سەرەدەرییەكا نەڕەوا و نەساخلەمە ل هەمبەر هەرێما كوردستانێ.
سیستەمێ ئەلیكترۆنی یێ گومرگی (ئەسیكۆدا) و كێشەیا بازرگانان
ل دۆر بجهئینانا سیستەمێ گومرگیێ ئەسیكۆدا، ئومێد سەباح رۆهن كر « كێشەیا مە ل گەل بجهئینانا سیستەمی نینە، بەلكۆ كێشەیا مە ل گەل شێوازێ بڕێڤەبرنا وێ هەبوو، ژ بەر كو سیستەم بۆ وەلاتەكێ ناڤەندی هاتبوو دارێتن كو رۆل و پێگەهێ هەرێما كوردستانێ ل دەرگەهێن سنۆری لاواز دكر. لێ مە بۆ رۆهن كر كو ل گۆرەی دەستووری، ئیدارەدانا دەرگەهێن سنۆری ئەركەكێ هەڤپشكە د ناڤبەرا هەردوو ئالییان دا، و ب ڤێ چەندێ مە شییا سیستەمی ژ ناڤەندێ بگوهۆڕین بۆ سیستەمەكێ فیدرالی».
وی ئاشكرا كر، نها ب تنێ دوو پرس مایینە بۆ چارەسەركرنێ كو دبنە داهاتێ گومرگی، كو ل دووماهی پەیوەندییا د ناڤبەرا مەسرور بارزانی و عەلی زەیدی دا ل سەر گەهشتینە رێككەفتنێ. هەرێمێ داخواز كریە، سیستەمێ ئەسیكۆدا بۆ دەمەكێ بەروەخت و ئەزموونی بهێتە بجهئینان كو پێدڤی ب سێ مەهانە بۆ بنەجهكرنا وێ ل هەموو دەرگەه و دەزگەهان و داخواز ژی هاتییە كرن كو دۆرپێچ و سنۆرداركرنا دۆلاری ل سەر بازرگانان بهێتە لادان و دۆلار ب بهایێ فەرمیێ بانكا ناڤەندی ب بازرگانێن هەرێمێ بهێتە دان.
ئومێد سەباح گۆت: نها چاڤەڕێیا حوكمەتا ئیراقێ دكەن بۆ ئیمزاكرنا بڕیارا دووماهیێ یا سیستەمی، كو بڕیارە ل ڤان نێزیكان ئیمزا بیت. ل دۆر داهاتێ گومرگی د ناڤبەرا هەرێمێ و پارێزگەهێن دی یێن ئیراقێ دا، ئاشكرا كر، پشتی بجهئینانا سیستەمێ ئەسیكۆدا داخواز كریە كو هەموو بازگەهێن د ناڤبەرا هەردوو ئالییان دا بهێنە لادان، و لژنەیەكا هەڤپشك ژی بۆ ئێكلاكرنا دۆسێیا دەرگەهێن سنۆری یێن نەفەرمی هاتییە پێكئینان.

سەرۆكێ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ راگەهاند، وان كۆمەكا پێنگاڤێن كریاری هاڤێتینە بۆ چارەسەركرنا قەیرانا سۆتەمەنیێ و كێمكرنا بهایان ل هەرێما كوردستانێ، ئاماژە ب وێ ژی دا كو بەردەوامن ل سەر پشتەڤانیكرنا بزاڤێن حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بۆ دووماهیئینانا ڤێ كێشەیێ.
شاخەوان عەبدوللا، سەرۆكێ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ گۆت، سەرۆك فراكسیۆنان كۆمبوونەك ئەنجام دایە ب مەرەما رێكخستنا روونشتنەكێ د ناڤبەرا حوكمەتا هەرێمێ و حوكمەتا فیدرال دا، داكو پێدڤییێن هەرێمێ بهێنە دیاركرن و بهایێ هەر لیترا بەنزینێ بۆ 450 دیناران داكەڤیت، هەروەسا گۆت ژی: «بۆ ڤێ پێنگاڤێ، هەرێما كوردستانێ پشتەڤانییەكا یاسایی یا بهێز هەیە كو ئەو ژی داتایێن حوكمەتا ئیراقێ ب خۆ نە كو نەدادپەروەری تێدا هەیە، ل گۆرەی داتایێن وەزارەتا پەترۆلا ئیراقێ، رۆژانە پتر ژ ئێك ملیۆن و 300 هزار بەرمیلێن پەترۆلێ بۆ پێدڤییێن ناڤخۆیا 15 پارێزگەهێن دی دهێنە بكارئینان، هەكە پشكا هەرێما كوردستانێ 14% بیت، دڤێت حوكمەتا ئیراقێ رۆژانە نێزیكی 155 هزار بەرمیلێن پەترۆلێ بۆ هەرێمێ بهنێریت، لێ ل ڤی دەمی ب تنێ 50 هزار بەرمیل دهێنە هنارتن، كو ئەڤە گەلەك ژ وێ پشكێ كێمترە یا شایستەیێ هەرێمێ».
شاخەوان عەبدوللا رۆهن كر، هەرێما كوردستانێ رۆژانە پێدڤی ب نێزیكی حەفت ملیۆن لێترێن بەنزینێ، دوو ملیۆن لیترێن گازوایلێ و دوو هزار تەنێن غازێ هەیە، دوپاتی ژی ل سەر وێ چەندێ كر، وەك فراكسیۆنا پارتی مە گڤاشتنەكا مەزن ئێخستییە سەر وەزارەتا پەترۆلێ بۆ زێدەكرنا وێ رێژەیا بۆ هەرێما كوردستانێ دهێتە هنارتن، ژ بەر كو ل گۆرەی دەستووری دڤێت سەروەت و سامانێ وەلاتی ب وەكهەڤی ل سەر هەموو وەلاتییان بهێتە بەلاڤكرن.
ل دۆر پەیوەندیێن هەولێرێ و بەغدایێ، سەرۆكێ فراكسیۆنا پارتی ئاماژە ب وێ چەندێ كر، پشتی سەرەدانا مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بۆ بەغدایێ و كۆمبوونا وی ل گەل عەلی زەیدی، سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ، پەیوەندییان پێنگاڤێن ئەرێنی یێن مەزن بڕینە، گۆت ژی، زەیدی ب راشكاوی خواستا خۆ بۆ چارەسەركرنا هەموو كێشەیان دەربڕی.
ل دووماهیێ، شاخەوان عەبدوللای فەرمانبەرێن هەرێما كوردستانێ پشتڕاستكرن و راگەهاند: «بابەتێ مووچەی بڕیارا دووماهیێ ل سەر هاتییە دان و مەهانە بێ كێشە دهێتە هنارتن، پشتڕاستیێ ژی ددەین كو چو ئاستەنگ ل هەمبەر مووچەی نەماینە و مەهانە د دەمێ خۆ دا دهێتە بەلاڤكرن».

ب مەرەما رێكخستنا كاری سەندیكایی و كاراكارنا پرۆسەیا دیموكراتی د ناڤ رێكخراوان دا، رێكخراوێن پیشەیی یێن پارتی دیموكراتی كوردستان و بۆردێ رێكخراوێن دیموكراتی یێن ئێكەتی نیشتمانی كوردستانێ، یاداشتەكا تێكگەهشتنێ یا هەڤپشك ل باژێڕێ هەولێرێ ئیمزا كر.
ل رۆژا 28/7/2026، ل بارەگەهێ پشكا رێكخراوێن جەماوەری و پیشەیی یێن پارتی دیموكراتی كوردستان ل هەولێرێ، كۆمبوونەكا ئاست بلند ب سەرپەرشتییا هەڤپشك یا د. ئاراس خۆشناو، بەرپرسێ رێكخراوێن پیشەیی یێن پارتی دیموكراتی كوردستان و ئەمەل جەلال، بەرپرسا بۆردێ رێكخراوێن دیموكراتی یێن ئێكەتی نیشتمانی كوردستان و ب بەرهەڤبوونا شاندێن هەردو ئالییان هاتە ئەنجامدان.
د كۆمبوونێ دا، شاندێن هەردو ئالییان ب هووركاری دانوستاندن ل سەر بەرهەڤكرنا ستراتیژەكا هەڤپشك كرن، ب مەرەما پەیداكرنا دەلیڤەیەكا گونجای ژ بۆ گەشەپێدانا كاری پیشەیی د ناڤبەرا هەموو تەخ و چینێن جڤاكێ كوردستانێ دا.
تەوەرێن سەرەكی یێن وێ تێكگەهشتنێ پێكهاتبوون ژ دوپاتكرنێ ل سەر وێ چەندێ كو رێكخراو ببنە رەنگڤەدانا خواست و مافێن جەماوەرێ خۆ و ل سەر بنەمایێ كارێ هەڤپشك دەرباز ببنە قووناغەكا نوو، هەروەسا لەزكرن د پێرابوونێن گرێدانا كۆنفرانس، كۆنگرە و ئەنجامدانا هەلبژارتنان د زووترین دەم دا، ب مەرەما نووكرنا خوونێ د ناڤ پێكهاتەیێن رێكخراوان دا. د دووماهییا كۆمبوونێ دا، بۆ پەیڕەوكرن و بجهئینانا كریاری یا تەوەران، هەردو ئالییان یاداشتەكا تێكگەهشتنێ یا هەڤپشك ئیمزا كر.

ل رۆژا سێشەمبی 28/7/2026، فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان ل جڤاتا پارێزگەها كەركووكێ د كۆنفرانسەكێ رۆژنامەڤانی دا، ڤەگەڕیانا خۆ بۆ كۆمبوونێن جڤاتێ راگەهاند.
شۆخان حەسیب، ئەنداما فراكسیۆنا پارتی ل جڤاتا پارێزگەها كەركووكێ د كۆنفرانسێ دا راگەهاند، ئیراق د قووناغەكا وەرچەرخانا گرنگ دایە ژ روویێ چاڤدێرییا گشتی و ستراتیژییا بەرهنگاربوونا گەندەلیێ. ژ بۆ پێدڤییا پشتەڤانییا ڤی واقعێ نوو و پێنگاڤێن عەلی زەیدی، سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ، وان بڕیار دایە ڤەگەڕنە ناڤ روونشتنێن جڤاتا پارێزگەها كەركووكێ.
فراكسیۆنا پارتی دو ئەگەرێن سەرەكی ژ بۆ ڤێ بڕیارێ دیار كرن. یێ ئێكێ پەیوەندی ب بەرسڤدانا داخوازییێن بەردەوام یێن خەلكی و دلسۆزێن پارتی ڤە هەیە ژ بۆ هەبوونا نوونەرایەتییا وان د ناڤ جڤاتێ دا. ئەگەرێ دوویێ ژی دهێت ژبۆ هەڤدەنكی و بەرپرسیارەتییا سیاسی، ب تایبەتی پشتی كو هەموو ئالیێن سیاسی یێن د ناڤ جڤاتێ دا ب فەرمی داخواز ژ سەركردایەتییا پارتی كری ب هەڤپشك د ڤێ قووناغا هەستیار دا كار بكەن.
شۆخان حەسیب باس ل وێ چەندێ ژی كر، پشتی ڤوكۆلینەكا هوور و هەمەلایەنە، سەركردایەتییا پارتی بڕیارا دووماهیێ دا ب پشكداریكرنێ د كۆمبوونان دا. دوپاتی ل وێ چەندێ ژی كر، دێ بەردەوام بن ل گێڕانا رۆلەكێ چاڤدێریێ یێ بهێز ژ بۆ پاراستنا مافان، رێگریكرن ژ گەندەلیێ و خزمەتكرنا هەموو پێكهاتەیان بێ جوداهی.