جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ خواندنا ئێكێ بۆ پێشنیازەیاسایا تەرخانكرنا پارەی ژ بۆ بهێزكرنا سیستەمێ بەرگرییا ئاسمانییا ئیراقێ كر، لێ د ناڤ وێ یاسایێ دا چو ئاماژە ب هەرێما كوردستانێ نەهاتییە كرن. ئەندامێن كورد یێن لژنەیا ئاسایش و بەرگریێ ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ڤێ چەندێ ڕەت دكەن و د بێژن، دڤێت ناڤێ هەرێما كوردستانێ ب رۆهنی د یاسایێ دا هەبیت.
ل رۆژا دووشەمبیێ 6/7/2026 جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ خواندنا ئێكێ بۆ پێشنیازەیاسایا تەرخانكرنا پارەی بۆ سیستەمێ بەرگرییا ئاسمانییا ئیراقێ كر. دەقێ وێ پێشنیازەیاسایێ ژ هەشت مادەیان پێكدهێت. عودەی عەواد كازم، سەرۆكێ فراكسیۆنا سادقوون (سەر ب عەسائیب ئەهلولحەق) پێشنیازەیاسایا ناڤبری پێشكێش كریە.
ب پەسەندكرنا ڤێ یاسایێ، حوكمەتا ئیراقێ دێ شیێت ژ دەرڤەی بودجەیا گشتی، پارەیێ تایبەت بۆ كڕینا سیستەمێن پێشكەفتی یێن بەرگریێ دابین كەت. د پڕۆژەی دا هاتییە كو پارە دێ بۆ كڕین، پێشڤەبرن و چاككرنا سیستەمێن (مووشەك، رادار، سیستەمێن فەرماندەیی و كۆنترۆلكرنێ) هێتە تەرخانكرن.
ل سەر ئاستێ پارەدانێ، پێشنیازەیاسا دبێژیت:
-تەرخانكرنا كۆژمەكێ پارەی ژ یەدەگێ نەختینەیی یێ حوكمەتا فیدرال.
-هەكە ئەو پارە نەبیت، دێ ژ پاشەكەفتا بودجەیا وەبەرهێنانێ و كارپێكرنا وەزارەتان بۆ سالا 2026 هێتە دابینكرن.
-حوكمەتێ مافێ هەی «یەدەگێ زێدە» بۆ ڤی ئارمانجی بكاربینیت.
شێروان دووبەردانی، ئەندامێ لژنەیا ئاسایش و بەرگریێ ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ژ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان د داخۆیانییەكا رۆژنامەڤانی دا راگەهاند: «د پڕۆژە پێشنیازێ دا چو ئاماژە ب هەرێما كوردستانێ نەهاتییە كرن، د دەمەكێ دا كو زۆرترین دەڤەرێن تووشی هێرشان بووین هەرێما كوردستانێ یە، لەورا دڤێت ب رۆهنی ناڤێ هەرێما كوردستانێ د پڕۆژەی دا هەبیت و سیستەمێ دژە درۆن ژ بۆ هەرێمێ بهێتە دانان».
ناڤبری ئاماژە ب وێ ژی كر، هەكە حوكمەت رازی نەبیت، جڤاتا نوونەران پەسەند ژی بكەت مفایێ وێ نینە، چونكە بابەتەكێ دارایە و دڤێت بەری نوكە رازیبوونا وەزارەتا بەرگریێ و حوكمەتێ ل سەر هەبیت.
ژ ئالیێ دی، مازن غەریب، ئەندامێ لژنەیا ئاسایش و بەرگریێ ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ گۆت: «د روودانێن شەڕێ 40 رۆژی یێن دەڤەرێ دا، ئیراقێ چو شیانێن بەرگریێ بەرامبەر درۆن و مووشەكان نەبوون، ئەڤە ژی بوویە ئەگەرێ هندێ كو هزر ل بجهئینانا ڤی بابەتی بكەن».
سەبارەت ب قەیرانا دارایی، مازن غەریب ددەتە دیاركرن كو «ئیراق د قەیرانەكا دارایی یا گران دا دەرباز دبیت»، لێ پێدڤییا پاراستنا ئەسمانی پالدەرەكێ سەرەكییە.
ناڤبری دوپاتكر كو هەر بابەتەكێ بهێتە جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ، ئەو دێ رەشنڤیسێ یاسایێ بۆ هەرێما كوردستانێ و شیرەتكارێن خۆ هنێرن، دا بزانن د بەرژەوەندییا هەرێما كوردستانێ دایە.

ل بەغدایێ شاندەكێ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ سەرەدانا نووری مالكی، سەرۆكێ هەڤپەیمانییا دەولەتا یاسا كر، د كۆمبوونەكێ دا پێشڤەبرنا دیالۆگا نیشتمانی، پشتەڤانییا كەمپینا حوكمەتێ یا دژی گەندەلیێ و چڕكرنا رۆلێ چاڤدێریێ یێ جڤاتا نوونەران هاتنە گەنگەشەكرن.
نڤیسینگەها راگەهاندنا نووری مالكی، سەرۆكێ هەڤپەیمانییا دەولەتا یاسا د بەیاننامەیەكێ دا بەلاڤكر، مالكی ل بەغدا پێشوازی ل شاندەكێ فەرمی یێ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ب سەرۆكایەتییا فەرهاد ئەترووشی، جێگرێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەران كر.
د دیدارێ دا دووماهی پێشهاتێن سیاسی یێن ئیراقێ و كۆمەكا دۆسییێن جهێ گرنگییا هەڤپشك هاتنە باسكرن.
د بەیاننامەیێ دا هاتییە ژی، هەردو ئالی ل سەر گرنگییا بهێزكرنا تێكگەهشتن و دیالۆگا د ناڤبەرا هێزێن سیاسی هەڤڕا بوون ب ئارمانجا چەسپاندنا ئارامیێ وپشتە ڤانیكرنا دەزگەهێن دەولەتێ و هەڤكارییا هەڤپشك بۆ دەربازبوونێ ژ ئاستەنگان د چارچۆڤەیێ دەستوور و یاسایێ دا.
ئاماژە ب وێ ژی دایە، بابەتەكێ دی یێ سەرەكی یێ دیدارێ تایبەت بوو ب گەنگەشەكرنا وان رێكارێن حوكمەتا فیدرال د چارچۆڤەیێ كەمپینا بەرهنگاربوونا گەندەلیێ دا دگریتە بەر. نووری مالكی گرنگییا بەردەوامبوونا ڤێ پێنگاڤا یاسایی بلند هەلسەنگاند و دووپات كر كو بەرهنگاربوونا گەندەلیێ دكەڤیتە د چارچۆڤەیێ كارێن لەزگین یێن نیشتمانی دا، كو پێدڤی ب ئێكگرتنا هەموو دەستهەلات و دەزگەهێن دەولەتێ هەیە.
د هەمان دەم دا سەرۆكێ هەڤپەیمانییا دەولەتا یاسا دووپاتی ل سەر پێدڤییا چالاككرنا رۆلێ چاڤدێری و یاسادانانێ یێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ كر، ب رێیا چاڤدێریكرنا هوور یا كارێن دەزگەهێن حكومی، چەسپاندنا بهاێن زەلالیێ و لێپرسینێ، ب شێوازەكێ كو ببیتە ئەگەر بۆ پاراستنا سامانێ گشتی و بهێزكرنا باوەرییا وەلاتییان ب دەزگەهێن فەرمی.
هەروەسا هەردو ئالییان دووپاتی ل سەر بەردەوامییا هەماهەنگی و پەیوەندییا نێزیك یا د ناڤبەرا هێزێن سیاسی دا كرن بۆ خزمەتكرنا بەرژەوەندیێن بلند یێن نیشتمانی و بلندكرنا دەرفەتێن ئاڤەدانیێ و گەشەپێدانێ ل ئیراقێ.

پەیمانگەها رۆژهەلاتا ناڤین یا ئەمریكی د راپۆرتەكێ دا ئاشكەرا دكەت، ئیدارەیا دۆنالد ترەمپی بەرهەڤە چاڤپۆشیێ ژ هەلوەستێن نها یێن ئیراقێ بەرانبەر ئیرانێ بكەت، ب وی مەرجی كو بەغدا ب تەمامی روو بكەتە رۆژئاڤای و پەیوەندیێن خۆ ل گەل ئەمریكا و وەلاتێن عەرەبی بهێزتر بكەت.
ل گورەی راپۆرتێ، واشنتۆن چاڤەڕێی گوڕانكاریێن مەزن د شێوازێ حوكمڕانییا ئیراقێ دا دكەت، بڕیارە د ناڤەڕاستا مەها بهێت دا، عەلی ئەلزەیدی، سەرۆك وەزیرانێ ئیراقێ سەرەدانا واشنتۆنێ بكەت، ئەمریكی وەك «زەلامێ كاری و پۆزەتیڤ» ل ئەلزەیدی دنیڕن، لێ هۆشداریێ ددەن كو نابیت چاڤەڕێبوویێن وان ل دۆر سەرۆك وەزیرێن نوو یێ ئیراقێ نەرێنی بن، ژ بەر كو ئەزموونا وان یا بۆری ل گەل سەرۆك وەزیرێن پێشتر نائومێدكەر بوویە.
ئیدارەیا ترەمپی ب رێیا «تۆم بەڕاك»ی هنارتیێ تایبەت یێ سەرۆكێ ئەمریكی ، نەخشەرێكەك بۆ ئەلزەیدی دیار كرییە كو سێ تەوەرێن سەرەكی د ناڤ خۆ دا دگریت:
هەلوەشاندنا حەشدا شەعبی و ژچەككرنا گرۆپێن دی، كو ئەڤە ژی پێدڤی ب بڕیارا جڤاتا نوونەران و بوێرییا سیاسی یە.
واشنتۆنێ دڤێت سەقایەكێ ئارام بۆ كۆمپانیێن پەترۆلێ و وەبەرهێنانێ ل بەسرایێ و هەرێما كوردستانێ دابین بیت و ژ هێرشێن میلیشیایان بهێنە پاراستن.
گوهۆڕینا ئاراستێ سیاسی و ئابۆری یێ ئیراقێ بەرەڤ وەلاتێن كەنداڤێ و رۆژئاڤای، هەڤشێوەی وێ گوڕانكارییا كو واشنتۆنێ دڤێت ل سووریێ ببینیت.
راپۆرت ئاماژەی ب وێ دكەت كو ئەلزەیدی ل بەر دەستێ ئەزموونەكا گران دایە، ژ ئالییەكی ڤە دڤێت هێلێن سوور یێن ئەمریكا د دیاركرنا وەزیرێن ناڤخۆ و بەرگریێ دا ل بەرچاڤ بگریت، ژ ئالییەكێ دی ڤە نەچارە بۆ رازیكرنا ئالیێن چارچوڤەیا هەماهەنگی هندەك داگیرانێن سیاسی بكەت، مەزنترین ئاستەنگ ژی ئەو دەستێوەردانا كوور یا ئیرانێ یە د ناڤ وەزارەت و كەرتێ ئابۆری یێ ئیراقێ دا كو چەندین سالە ریهوریشالێن خۆ داكووتینە.
پەیمانگەهـ پێشنیازەكێ دكەت كو واشنتۆن سیاسەتەكێ پەیرەو بكەت، ئەو گرۆپێن چەكی ددانن و دبنە حزبێن سیاسی، سزایێن وان بهێنە راكرن، لێ ئەوێن رەت دكەن بهێنە ژێر ركێفییا دەولەتێ.
د راپۆرتێ دا دوپاتی هاتییە كرن كو ئیدارەیا ترەمپی ئێدی وێ سیاسەتا پێشتر یا بەغدا قەبوول ناكەت كو دڤیا د ناڤبەرا واشنتۆن و تەهرانێ دا هەڤسەنگیێ راگریت، بۆ ترەمپی، ئەڤ تەمومژە ب دوماهی هاتییە و دڤێت ئیراق ب تەمامی لایەنگرییا خۆ بۆ رۆژئاڤای ئێكلا بكەت.