NO IORG
Authors Posts by Naci Badel

Naci Badel

5858 POSTS 0 COMMENTS

11

رۆژ ب رۆژێ مەترسی و ڤەکۆلین دەربارەی جگارێن ئەلکترۆنی ‘’ڤەیپ’’ێ دهێنە ئاشکراکرن و تایبەتمەند وەسا هزردکەن کو ڤەیپ وەکو تشتەکێ نوی هاتیە دناڤ خەلکیدا، هێشتا کۆمەکا مەترسییا هەنە نەهاتینە زانین و رۆژ ب رۆژێ د ڤەکۆلینان دا دهێنە ئاشکراکرن.رۆژ ب رۆژێ مەترسی و ڤەکۆلین دەربارەی جگارێن ئەلکترۆنی ‘’ڤەیپ’’ێ دهێنە ئاشکراکرن و تایبەتمەند وەسا هزردکەن کو ڤەیپ وەکو تشتەکێ نوی هاتیە دناڤ خەلکیدا، هێشتا کۆمەکا مەترسییا هەنە نەهاتینە زانین و رۆژ ب رۆژێ د ڤەکۆلینان دا دهێنە ئاشکراکرن. ڤەکۆلینەکا نوی یا هەڤپشک دناڤبەرا کۆلیژا پزیشکیی یا زانکۆیا یالێ و زانکۆیا دووک دیاردکەت، ڤەیپان مادەیێن وەسا تێدانە کو 13 هزار جارا ژ شەکری شرینترن و زیانێن وان هزاران جاران ژ شەکرا سپی زێدەترن.ڤەکۆلین ل سەر 73 بەرهەمێن جگارێن ئەلکترۆنی ل ئەمریکا هاتەکرن و دەرکەفت، 57 ژوان جۆرە مادەیەک تێدایە ب ناڤێ نیۆتەیم کو شیرینکەرێ دەستکرد و 13 هزار جاران ژ شەکرا سپی شیرینترە.  تایبەتمەند مەترسییا وی بۆ وێ چەندێ ڤەدگەرینن، ‘ل دەمێ گەرمکرنا ئەوی مادەی، پێکهاتێ وی دهێتە گۆهورین و مادەیێن پەنجەشێرێ و ژەهراویی لێدروست ببیت، چونکو گەرمکرن پشکەکا سەرەکیی یا ڤەیپێ یە’.هانۆ ئێریترۆپۆڵ، سەرپەرشتیارێ ڤەکۆلینێ دبێژیت: ئەو مادە ئەگەرەکە بۆ زیانگەهاندنێ ب پێدی و رویڤیکان.ل دووڤ ڤەکۆلینەکێ کو ل 2023 ل ئەورووپا هاتبووکرن، ب کارئینانا وان ڤەیپێن بۆ جارەکێ ب تنێ دهێنە بکارئینان و ژمارەکا دیاریکری یا قورمان هەیە ل ناڤ گەنجاندا ب تایبەت 15 بۆ 24 سالی زێدەبووینە و ئەگەر ژی ئەڤەنە؛ – ب ساناهی دهێنە ب کارئینان- ژمارا وان ل بازاری گەلەکە- ب ساناهی ب دەستکەڤتن و ڤەشارتا وان- ئەزرانیا بهایێ وان.کۆمەلا سییهان ل ئەمریکا ئاشکرادکەت، پڕۆپیلین گلایکۆڵ، ئێک ژ ماددێن سەرەکییە ناڤ ڤەیپان و ئەگەرەکە بۆ پەنجەشێرا دفنێ، هەناسەتەنگی و هشکبوونا دەڤی، هەروەسا فۆرماڵدیهاید و ئەسیتالدیهـ تێدایە کو هەستیارییا پشکا سەری یا کۆئەندامێ هەناسێ و هەناسەتەنگی و تێکچوونا رەنگی پیستی دروستدکەت.

 

14

نەخۆشیێن دلی ب ئێک ژ هۆکارێن ژیان ل دەستدانێ دهێنە نیاسین، بەلێ ئەرێ تو دزانی ژمارەیەکا زۆر ژ حاڵەتان دشیاندایە خۆ ژێ ب پارێزی؟ ئەوژی ب رێکا خوارنا ساخلەم، وەرزشکرنێ، جگارەنەکێشانێ.
د راپۆرتەکا ساخلەمیێ یا ماڵپەڕیEatthisدا هاتیە، چەند نیشانەک هەنە دەردئێخن دلێ تە لاواز بوویە، کو ئەڤەنە:
١. هەناسەتەنگی:
هەناسەتەنگی ئێکە ژ بەربەلافترین نیشانێن لاوازیا دلی، ب وی پیڤەری دل نەشێت خوینا پێدڤی پالدەەت بۆ لەشی هەتا ئۆکسجینێ پێدڤی دەستبکەڤیت، ئەوژی دبیتە ئەگەرێ کۆمڤەبوونا شلەیان د سییهاندا و هەناسەدانێ دژوار دکەت.
وەرمینا ئەندامێن لەشی:
وەرمینا دەست و پێیان ب نیشانەکێ دهێتە دانان کو دیاردبیت کێشیەکا مەترسیدار هەیە د دلێ تەدا، هەکە دل خوینا پێدڤی ب باشی نەهنێریت، شلەیێن لەشی ڤەدگەڕنە ناڤ خوێنهێنەران و تووشی وەرمینێ دکەن.
گێژبوون:
گێژبوون دبیت نیشانا ژمارەکا جۆراوجۆر یا نەخۆشیان بیت، بەلێ هەکە دگەل نیشانێن دیتر وەک هەناسەتەنگی، ئێشانا سینگی و نەرێکیا لێدانێن دلی دا هات، ئەو رەنگە ئاماژە بیت بۆ لاوازیا دلی، کو ژئەگەرێ گرتنا خوینبەران دروست دبیت و چوونا خوینێ کێم دکەت.
نەرێکیا لێدانێن دلی:
ئەڤە حالەتەکە تێدا دل یان گەلەک یان گەلەک خاڤ لێددەت یان لێدانا وی گەلەک نائاسایی دبرت و ل دەمێ روودانیێ دا ب ساناهی هەست پێ دهێتەکرن.

5

قەیس وەیس:

د داخویانیەكێ‌ دا زنار زوبیر عەلی پارێزگەهێ‌ تایبەتمەند ل یانەیا دهۆك یا وەرزشی بۆ رۆژنامەیا ئەڤرۆ دیار كر هەر دوهی ب نڤیًسارەكا نە ڕأزیبوونێ‌ پێشكێشكی فدراسیۆنا فوتبۆلا ئیراقێ‌ كرییە ل سەر ئەوا بڕیارێن نە بەرعاقل و نە ل دووڤ ڕوودانێن یارییا تیما مە بەرانبەر یانەیا هەولێرێ‌ دەركرین و دێ‌ دۆبارە داخوازا دووڤچوون و پێداچوونێ‌ ل سەر بڕیارا لژنەیا دیسپلینێ‌ ئەوا دژی یانەیا دهۆكێ‌ دەركرین وهیچ ڕەنگەكی ڕازی نابین.
زێدەتر ناڤهاتی گۆت: پشتی دەركرنا بڕیارێن فدراسیۆنا فوتبۆلا ئیراقێ‌ دەرئەنجامێن نە چاڤەڕێكری یێن روودانێن یارییا مە بەرانبەر یانەیا هەولێر ژ خولا ستێرێن ئیراقێ‌، ئەو بڕیار گەلەك توند بوون و ل دووڤ روودانان نەبووینە بەلكو نە بەرعاقلبووینە دژی تیما مە و ڕێڤەبەر و یاریزان و جەماوەری، لەوما ژی هەرزوو مە نڤێسارا نە ڕازیبوونێ‌ و دوبارە پێداچوونێ‌ ل سەر بڕیارێ‌ بهێتە كرن، دیسان نە بەرعاقلە هێزەكا كەسێن مەدەنی دناڤا یاریگەهێ‌ دا بن و لێدانێن توند دژی یاریزانێن مە بدەن و بڕیار بتنێ‌ دژی لایەنەكی بن و لایەنێ‌ دی چو سزا نەبن، هەروەسان ئەو هێزا ئەمنی د بنەرت دا یا پێگیر نینە و مافێ‌ وێ‌ نینە پاراستنا ناڤا یاریگەهێ‌ بكەن، ژبەركو پۆلیسێن هەیین پاراستنا ئەمنیەتا یاریگەهێ‌ بكەن، دیسان چو توندوتیژی ژلایێ‌ یاریزانێن مە نە هاتیە بەلكو نەڕأزیبوون هەبوویە ل سەر بڕیارا دادڤانی.
ژلایەكێ‌ دووڤە زنار زوبیری ئەوچەندە ژی دیار كر وەكو پارێزەرێ‌ یانەیا دهۆك ب پشتەڤانییا كارگێرییا یانەیێ‌ دێ‌ هەموو بزاڤان كەن ئەڤ سزایێن هاتینە دەركرن سڤك بكەن و مافێ‌ یانەیێ‌ ڤەگەرینن، هەكەر نەڕازیبوون پەیدابوویە لێ‌ ئەو بڕیارێن هاتینە دەركرن نە دادپەروەرن و لدووڤ روودانان بەرعاقل نینن.
چاڤدێر و شرۆڤەكارێ‌ وەرزشی بووچوونا خوە هەبوو
ژلایێ‌ خوەڤە سلێمان زەكی شرۆڤەكار و چاڤدێرێ‌ وەرزشی ل پارێزگەها دهۆكێ‌ سزایێن فدراسیۆنا فوتبۆلا ئیراقێ‌ ب دژوار و نە دادی قەلەم دا و گۆت: ئەو روودانێن هاتینە پێش د یارییا بەرانبەر یانەیا هەولێر دا جهێ‌ نە ڕازیبوونێ‌ بوو و هیچ ڕەنگەكی نا هێتە قەبوولكرن، هەمان روودان د خولێ‌ دا هاتینە دیتن لێ‌ سزا بڤی شێوەیی نەبووینە، لەوما ژی دبین بڕیار د شاشن، هەرچەندە ب هیچ ڕەنگەكی دگەل هندێ‌ نینن شكاندنا كورسیكان و تێكدانێ‌ و دبیت خەلەتی ژی هەبن لێ‌ نە ل دووڤ سەنگا وان بوویە، دیار بوو ژی یاریزانێن مە و كارگێریێ‌ نەرازیبوون بەرانبەر خەلەتیێن دادڤانی هەبوون و ئەڤە مافێ‌ وانە، مایتكرنا كەسێن نە بەرپرس ژ پاراستنا یاریگەهێ‌ بوو ئەگەر نەرازیبوون بەر ب توند وتیژیەكێ‌ ببەت و یاریزانێن دهۆكێ‌ ئەم چەندە نەكربوو، بەلكو ژلایێ‌ ئەوا كەسێن دناڤ یاریگەهێ‌ دابوون، لەوما ژی ئەو بڕیارێن هاتینە دەركرن نە ل دووڤ قەبار و روودانێن یاریگەهێ‌ دابوون و زولمەكا مەزن ل یاریزان، یانەیا دهۆكێ‌ و پشتەڤانان كر، هەرچەندە ب هیچ شێوەیەكی دگەل توندوتیژیێ‌ نینن.
بۆ زانین لژنەیا دیسپلینێ‌ ل فدراسیۆنا فوتبۆلا ئیراقێ‌ كۆمەكا بڕیاران دژی یانەیا دهۆكێ‌ دەركرن پشتی روودانێن یارییا تیما وان بەرانبەر یانەیا هەولێرێ‌ ئەوا ب سەركەڤتنا خودانێن ئەردی هەولێر ب دو گۆلان بەرانبەر گۆلەكێ‌ ب دووماهی هاتی و ئەو بڕیار ئەڤە بووینە.
1- سزادانا جەماوەرێ‌ ینەیا دهۆكێ‌ ب نە حازربوونا وان بۆ ناڤا یاریگەهێ‌ كو دوهی ئەو بڕیار بجه هاتبوو.
2- ب كۆژمەیێ‌ 25 ملیۆن دیناران یانەیا دهۆكێ‌ هاتە سزادان
3- سزادانا ڕێڤەبەرێ‌ تیمێ‌ جاسم محەمەد حاجی ب كۆژمەیێ‌ 30 ملیۆن دیناران دگەل دوورئێخستنا وی بۆ دو یارییان، یارییا دوهی بەرانبەر نەورۆز بڕیار كەڤتبوو د بوارێ‌ جهئینانێ‌ دا.
4- هێلانا كارتا سۆر بۆ یاریزان هارۆن ئەحمەد بێ‌ زێدەكرنا چو بڕیارێن دی.
5- دوورئێخستنا پیشەكارێ‌ دهۆكێ‌ لوكاس هێنریك تۆریس بۆ دو یارییان و سزادانا وی ب كۆژمەیێ‌ پێنچ ملیۆن دیناران.
6- دیسان دوورئێخستنا پیشەكارێ‌ دهۆكێ‌ موسیس لۆكاس بۆ دو یارییان دگەل سزادانا داریی ب كۆژمەیێ‌ پێنچ ملیۆن دیناران.
7- دوورئێخستنا پیشەكارێ‌ دهۆكێ‌ مارلۆن دۆس سانتۆس بۆ دو یارییان دگەل سزادانا دارایی ب كۆژمەیێ‌ پێنچ ملیۆن دیناران.
8- پێكئینانا لژنەیەكا هەڤپشك ژ یانەیێن دهۆك و هەولێرێ‌ ژبۆ زانین و كۆمڤەكرن و هەلسەنگاندنا ئەوا زیانیێن دناڤا یاریگەها شەهید فرانسۆ حەریری هاتینە پێش، دووڤدا یانەیا دهۆك دێ‌ بەرپرسیار بیت و هەموو زیانان چارەسەركەت، ئەنجامێن لژنەیێ‌ دڤێت د ماوەیێ‌ 15 رۆژان دا بۆ لژنەیا دیسپلینێ‌ یا فدراسیۆنا فوتبۆلا ئیراقێ‌ بهێتە هنارتن.
ل دووڤ ڕێنما و یاسایا فدراسیۆنا فتبۆلا ئیراقێ‌ یانەیا دهۆكێ‌ مافێ‌ هەیی داخوازا پێداچوونێ‌ د بڕیاریێن دژی وێ‌ دا هاتینە كرن بكەت، ئەڤچەندە ژی وەكو مافەكێ‌ یە، ژبەركو ئەڤە نە جارا ئێكێ‌ یە سزا ل سەر یانەیا دهۆكێ‌ دهێنە سەپاندن، پێشتر ل سەر ڕاهێنەرێ‌ وێ‌ یێ‌ بەرێ‌ مەسعۆد میرال و چەند یاریزانا هەبوون.

6

د داخویانیەكێ‌ دا سەرۆكێ‌ یانەیا سەنجاریب دیار كر ب فەرمی ئەوان بڕیار دایە پشكداریێ‌ د كۆپا ئیراقێ‌ یا یارییا باسكێت بۆلێ‌ دا بكەت، ئەوا دێ‌ ل سەر ئاستێ‌ تازەپێگەهشتییان ل حەفتییا بهێت باژێرێ‌ كەركووكێ‌ مێڤاندارییا وێ‌ كەت.
زێدەتر داود رەبەن بۆ رۆژنامەیا ئەڤرۆ گۆت: وەكو تاكە یانەیا پارێزگەهێ‌ ل سەر ئاستێ‌ تازەپێگەهشتیێن كچ دێ‌ پشكداریێ‌ د كۆپا ئیراقێ‌ دا كەین ئەڤچەندە هات زێدەتر پشتەڤانی بۆ ئەوێ‌ بنیاتێ‌ مە دانایی ژ كچێن باژێرێ‌ خوە و بلندكرنا شارەزاهی و ئاستێ‌ وان یێ‌ تەكتیكی و هونەری، لەوما ژی دێ‌ ل پێنچ شەمبییا بهێت دناڤا كۆمبوونا هونەری یا فدراسیۆنا باسكێت بۆلا ئیراقێ‌ بەرهەڤبین ژبۆ گەنگەشە ل سەر رێنما و چاوانییا بڕێڤەچوونا قارەمانیێ‌.
ژلایەكێ‌ دووڤە ناڤهاتی ئەوچەندە ژی نە ڤەشارت كو پارێزگەها دهۆكێ‌ بۆ ڤان جورە قارەمانییان یا بێ‌ بەهرە و گۆت: هەرچەندە باژێرێ‌ دهۆكێ‌ خودان ژێرخانەیا وەرزشی ژ هۆل و یاریگەهان و ئۆتێلان و هەر پێدڤییەكا بۆ سەركەڤتنا قارەمانیێ‌ لێ‌ ئەڤە چەندین سالە قارەمانیێن باسكێت بۆل و ڤۆلی بۆلێ‌ ل دهۆكێ‌ نە هاتینە ڕێكخستن و ئەڤچەندە ژی كارتیكرن ل سەر ئاستێ‌ ڤان یارییان دكەت، ژبەركو پرانییا یاریزانێن كچ تازەپێگەهشتی نە و ئەو دەلیڤە نابیت بشێت بچیتە پارێزگەهەگا دی یا ئیراقێ‌ ژبەر ئاستەنگێن دارایی.
سەرۆكێ‌ یانەیا سەنحاریب گەشبینییا خوە دیاركر ب هەبوونا كۆمەكا باش یا یاریزانێن كچ ل سەر ئاستێن ژیێن جودا و گۆت: وەكو یانەیا مە ل دووڤ بەرنامەیەكێ‌ ڕێكخستی یاریزانێن كچ و بەهرەمەند دهێنە وەرگرتن و دووڤدا ڕاهێنان پێ‌ دهێنە كرن، ئەڤەژی ل دووڤ پلانا مەیە كو پێشئێخستنا ئاستێ‌ یاریێن دیاركری ل سەر ئاستێ‌ كچانە.

5

ستێرێ‌ ئیسپانی كارلۆس ئەلكاراز بەرهەڤییا خوە بۆ قارەمانییا ویملبدۆن یا تێنسا ئەردی دیاركر ئێك ژ چار مەزنە قارەمانیێن جیهانی و دۆپاتكر حەزا وی دەستڤە ئینانا ناسناڤی یە و گرنگ نینە ڕیكۆردا چو یاریزانەكی.
ئالكاراز بۆ رۆژنامەیا ماركا یا ئسپانی گۆت: بەرهەڤیێن من بۆ ناسناڤی نە و هیچ گرنگ نینە ڕیكۆردێن ستێرێن جیهانی نموونە دیكۆڤێچ، ڤێدرێر و سامبراس و بۆرگ، هەموو خودان شیانن و جهێ ڕێزێ‌ نە، بۆ هەڤڕكییا ناسناڤەكی ئەم هەموو ئێك ئاستین و ئێك ئارمانجین، یا گرنگ ئەوە ئەز بۆ هەر یارییەكێ‌ بەرهەڤیێن سەركەڤتنان بكەم و من باوەری ب شیانێن خوە هەیە، هەر یاریزانەكێ‌ بەرانبەری وی ژی یاریێ‌ بكەم بۆ من یا دووماهیێ‌ یە.
هەروەسان گۆت: هەر یاریزانەك دێ‌ بزاڤێن دەستڤەئینانا خالان كەت، ئەڤە مافێ‌ وانە، بۆ من گرنگە ئەو پلانا هاتییە دانان ئەز كارەكێ‌ ڕژدی بۆ بكە مدا بگەهمە ئارمانجا خوە.

2

دو یانەیێن مەزن یێن ئنگلتەرایێ‌ بزاڤێن مەزن دكەن ژبۆ ب دەستڤە ئینانا ئیمیلیانۆ مارتینێزی گۆلپارێزێ‌ هەلبژارتیێ‌ ئەرجەنتین و یانەیا ئەستۆن ڤێلا یا ئنگلتەرایێ‌ و هەردو یانەیان ئۆفەرێن وەكو ئێك پێشكێش كرینە بوویە ئەگەر مارتینێز دناڤبەرا واندا بمینتە هەلاویستی.
ل دووڤ رۆژنامەیا میرۆر یا بریتانی پشتی یانەیا مانچستەر یۆنایتد ئۆفەرەك پێشكێشی ئیمیلیانۆ مارتینێزی كری ژلایێ‌ خوەڤە یانەیا چێلسی ژی هاتیە دناڤ بەریكانەیا ب دەستڤە ئینانا گۆلپارێزێ‌ ئەرجەنتینی و هەمان ئۆفەر پێشكێشی وی كرییە، ئەڤچەندە بوویە ئەگەر هەلبژارتنا ئێك ژ هەردو یانەیان بوو وی ب سانەهی نابیت و مایە هەلاویستی، لەوما ژی بڕیار دایە دەمی بۆ زێدەكەن دا بشێن بڕیارا خوە یا دووماهیێ‌ بدەت.

6

دیدار: سالار محەمەد دۆسكی

4 – 7

ترۆمبێل ل چ كۆنترۆل و خالێن پشكنینێ‌ ڕانەدوەستیا، نوزانم ئەو چەند سات بوو ب لەز دچۆ. تنێ‌ یا ئەز دزانم، تێدا گێژ ببووم، هەر بێهنەكێ‌ عێلنجیا ل من ددا. دەنگێن نەفام تژی دهاتنە من و من جاران دزانی ئەو یێ‌ كرێتی و گۆتنێن پیس دبێژنە مە و یێ‌ باسی بلندكرنا پلە و پایەیێن خوە دكەن و دگۆتن:(هەر شەبەكەكا كەشفكەین، پلە و پایەیێن مە ژی بلند دبن). دكەنین و ئەو ژ ئاخفتنێ‌ و گۆتنا كرێتیان رانەدوەستیان و دەڤێ‌ وان نەكەتە سەرێك. هەتا جارەكێ‌، پشتی دانەكێ‌ رۆژێ‌ بۆری، ئەم پێ‌ حەسیاین كو ترۆمبێلێ‌ ژ لەزاتیا خوە كێمكر و ب ناڤ حەوشەكا مەزن كەت. دەنگێ‌ هندەك مرۆڤان هات و ل دۆر ترۆمبێلێ‌ زڤڕین. دەرگەهێن وێ‌ ڤەكرن و ئەم بڕاكێشان پەیاكرین. مە هند زانی كو ئەم یێن برینە كەركووكێ‌. ئەو ژی پولیسەكێ‌ ئەمنێ‌ وەك دلۆپ دانان، گۆت:(بخێرهاتن بۆ منڤومە الشمال).
كەركووك ژی، ب هەبوونا مەیدانێن گوللەبارانكرنێ‌ و ژوور و كونجێن سێدارەدانێ‌ و ئەشكەنجەیا دژوار و گران یا بەرنیاس بوو كو، هەما ناڤێ‌ (مەنزوما شیمال كركوك) دهات، ڕەجفك دهاتە مرۆڤی. هەكەر مرۆڤ چەندێ‌ یێ‌ بێگونەه ژی با، لێ‌ دا زەراڤ ل مرۆڤی قەتیێت.
دەمێ‌ بۆ ئێكەم جار دەرگەهێ‌ زیندانێ‌ ڤەكرین، زەلامەكێ‌ ئەمنێ‌ ئەز ڕاكێشام و پێنەك ل من دا و ئەز دەف و دەف ل ناڤ زیندانیان كەفتم. ئێكێ‌ دی ژی ئەز ڕاكرمە ڤە و دەرگەهەكێ‌ ئاسنی یێ‌ تنێ‌ پەنجەرەكا بچووك لێ‌، ڤەكر و ئەز پالدامە ژوور. ل دووڤ خوە دەرگەه گرت كلیل و دۆر دا و غەوارەبوو.
ئەو كونج، یا تاكەكەسی، بچووك و قەپات بوو. ڕووبەرێ‌ وێ‌ دناڤبەرا 1.5 بۆ 2 مەترێن چوارگۆشە بوو. دیوارێن وێ‌ كۆنكرێت و ستووربوون. برەنگەكێ‌ بۆیاغا پێتی و كال داپۆشی بوو. دەرگەهێ‌ وێ‌ ژ كانزایەكێ‌ قورس بوو. پەنجەركەكا بچووك بۆ چاڤدێریكرنێ‌ و تێپەڕاندنا خوارنێ‌ پێڤەبوو. ڕووناهیەكا سنووردار و لاواز هەبوو. بەتەنیكەكا تەنك و پیس ل بنێ ڕائێخستی بوو كو، بێهنا مرار ژێ دپەشی. یا بێ‌ تەوالێت بوو. دیوارێن وێ‌ دڕووت و بێ‌ پەنجەرە بوون. تێڤە مرۆڤی هەست ب گۆشەگیری و دلتەنگبوون و ترسێ‌ دكر
هوسا كەسێ‌ چ ژ مە نەدزانی، ئەم بەرزە ببووین، هەر چەندە مالباتێن مە ئەو ل ناڤبژیڤانان د گەڕیان و پارە ددانە خەلكەكی تنێ‌ دا بزانن كا ئەم مرینە یان ساخین. لێ‌ هەمی هەولێن وان د بەر بای دا دچۆن و دبێ‌ مفا بوون. تنێ‌ ناڤبژیڤانا درەو ل وان دكرن و پارە ژێ‌ دخوارن.
ژ كەركووكێ‌، ئەم شەش كەس پێكڤە كەلامچەكرن كو (عەبدلرەحمان و خەزویرێ‌ خوە ژی گەل من و سەدیق و ئەحمەد و (ع) بوون). ل ترۆمبێلەكێ‌ سواركرین و هەر وەكو جارێن چۆیی، ئەوێن جلكێن زەیتوونێ‌ ل بەر، تڤەنگێ‌ سیاركر و شەققێن ژێ‌ ئینا. لوولیا وێ‌ كرە دجێنیكا من ڕا و گۆتە من:(تە ژن ئینایە؟). دەمێ‌ من گۆتیێ‌: (نەخێر). ئێكسەر گۆتی: (الحمدللە، هەكە زاڕۆكێن هەوە ژی دا بنە مخەرڕب، بەس نوكە دێ‌ هەوە گوللەباران كەین و هەوە چ نفش نابیت. چەند ئێك ژ هەوە بهێتە كوشتن، خێرە. ڤێت تۆڤێ‌ هەوە نەمینت.).
هەمان ڕەفتار ل گەل هەڤالێن من یێن دی ژی یێن چاڤ گرێدای و دەست كەلامچە كری كر و دبەرڕا كەنیەكا كرێت دكر كو، نەڤیان و كەرب و كین ژێ‌ دباری. وی زەلامێ‌ ئەمنێ‌ قەسە و گۆتنێن كرێت گۆتنە عەبدلرەحمانی كو، پێشمەرگەیەكێ‌ ب ژیێ‌ خوە یی سەرە بوو و هاتبوو زاخۆ ل خەزویرێ‌ خوە ببوو مێڤان دا كو ببتە نك نوشدارەكی ژبەر كو عەبدلرەحمان یێ‌ نەخۆش بوو. لێ‌ كەسەكی موغبەری لێ‌ كربوو و ئەو ب خەزویر ڤە گرتبوو. وی زەلامێ‌ ئەمنێ‌ دگۆتێ‌: (تو مەلا مستەفایی؟ ها مەلا، تە چ دڤێت؟ حوكم زاتی و مە یێ‌ دایەتە، ڤێجا هێشتا تە چ دڤێت؟). هەڤالێ‌ وی ژی پێ‌ دكرە كەنی و دگۆتێ‌: (ئەڤی بەس گوللەیەك دڤێت).
دەمەكی، ئەم ل مەیدانەكێ‌ ڕاوەستاندین، ئەم پەیاكرین و برینە د هۆلەكێ‌ ڤە. تەلەڤزیۆن یا تێڤە هل بوو، دەنگێ‌ وێ‌ نزم دگەهشتە گوهێن من، سترانەكا فارسی ل سەر بوو. ل سالێن هەشتێیان، تەلەڤزیۆنا ئیراقێ‌، دەمەك ژ پەخشێ‌ خوە كربوو فارسی. نامە و سیاسەتا خوە ددانە كەسێن فارسی ئاخێڤ و وەلاتێ‌ ئیرانێ‌ كو، هینگێ‌ شەڕ دناڤبەرا هەردو دەولەتان دا گەهشتبوو پلا جەهنەمبوونێ‌ و هەر تشت تێدا دهاتە سۆتن و شەوتاندن.
دەستەكی د پاتكا من ڕاگرت و ب ئەرەبی گۆتە من:(ئەڤە چیە ل سەر تیشێرتێ‌ تە نڤیسی؟) ئەز بێدەنگ مام. من نوزانی چ بەرسڤێ‌ بدەمێ‌. چونكو من دزانی هەر چ بێژم ئەو ژ من قەبیل ناكەت. وی گۆتە من یا نڤیسی: (هاوار، ئەڤە هاوارا كێیە؟ ها، ئەڤە هاوارا مەسعوودە؟ هاوارە هاوارە مەسعوود وەرە من رزگار كە…). پاشی ئاخفتنەك ب توركمانی كر، تێنەگەهشتم كا چ گۆت. كرە كەنی و زللەهەك ل بن گوهێ‌ من دا و گۆتی: (بلا مەسعوود بهێت تە ڕزگار كەت، كا ئەو ل كیڤەیە و دێ‌ چەوا هێت!.) و گۆتە من:(خولیسەر، مەسعوود بارزانی و عەساتێن وی های ژ تە نینە. كا ئەو ل كیڤەیە؟ ئەو تنێ‌ كۆمەكا تێكدەر و …. نن) و گۆتنێن كرێت گۆتن و گۆت:( ئەها نوكە دێ‌ هەوە كوژین و ئەو دبەرزە، بۆ هەوە سویند دخوم وان های ژ هەوە نینە. كا ڕێبەرێن هەوە ل كیژان جاددەیێن ئەورۆپی خوە باددەن!.). ئێكی ب ئەرەبی پرسیار ژ وی كر و گۆتێ‌:(چ ڕامان ددەت ئەوا سەر تیشێرتێ‌ وی نڤیسی؟)ئەوێ‌ ب توركمانی ئاخفتی، گۆتێ‌:(النجدە، ساعدونی). ئەوێن د وێ‌ ژوورێ‌ ڤە هەمیان كرە كەنی و ئێكی ژی شفتانەك داوەشاندە سەر قولنجێن من كو لەرزكێ‌ هەمی لەشێ‌ من گرت و ئەز ب هەمی ڤە ئێشاندم. ئەو تیشێرتێ‌ ل بەر من، ئەڤ پیتە ل سەربوون (H.A.W.A.R)، برایێ‌ من ژ ئوردون بۆ من ب دیاری ئینابوو. لێ‌، من قەت هزرا وان پیتان نەكربوو كا چ ل سەرە و یێ‌ نوو بوو و وێ‌ ڕۆژا هاتیمە گرتن ژ نوو من كربوو بەرخوە.
من زانی ئەم یێن ئیناینە ئەمنا هەولێرێ‌ و د وێ‌ هۆلێ‌ ڤە پشتی تێر قەشمەری ب مە كرین، ئەم برینە ژوورەكا ژ مرۆڤان ب سەردا دچۆ. ئەم سێ‌ رۆژا ماینە ل وێرێ‌ و جارەكادی دەست كەلامچەكری و چاڤ گرێدای، ئەم سواركری ترۆمبێلەكێ‌ كرین و بەر ب دهۆكێ‌ ئیناین. هەر عەبدالرەحمان و خەزویرێ‌ خوە ژی ل گەل مە بوون.
زیندانا ئەمنا دهۆك، دۆژەها جەستەیێن لاواز بوو. هێلینا سپه و ڕشك و كێچ و پیساتیێ‌، پیساتیا جهی و مرۆڤان بوو. پیساتیا هزرێ‌ و ژناڤبرنا كەسایەتی و سۆتنا بیردانكەكێ‌ بوو. هەیی و نەیی كۆمەكا سەیێن ڕەوڕەوی بوون و وەكو دراگۆل و خوینمێژان بەر دبوونە ناڤچاڤێن زیندانیان كو، د بالا وان دا قەت نەمرۆڤبوون. بەلكو تنێ‌ هندەك گناوەر و سەرداچۆینە و دڤێت ب هەر شێوەیەكێ‌ هەبت و ببپیسترین شێوە بهێنە سزادان. سزایێ‌ هەرە سڤك ژی، ژناڤبرن و كوشتن بوو.
ل وێرێ‌ مە گەلەك كەس دیتن وەكو( تاهرێ‌ 16 سالی و حسینێ‌ 17 سالی) هەردو خەلكێ‌ تلكەبەرێ‌ بوون و ب تومەتەكا چ تشت بۆ نە، هەردو خەندقاندن. كو قەنینەكێ‌ غازێ‌ ل چایخانەكێ‌ ل زاخۆ پەقی بوو و ئەمنێ‌ ئەو گرت بوون و گۆت بوونێ‌ هەوە نارنجۆكەكا پەقاندی. دیسا (ئەحمەد ڕەشید، سەدیق حاجی، عەبدلوەهاب بەرگارەیی، مشیر، عەلی، سەید ڕەشید، سەید حوسێن، عەبدلرەحمان، حەبیب، عەلی ڕەشید، كامیران، عسمەت، ئیسلام، حەمید، میرزۆ، قەرۆ، مستەفا، سەیدایێ‌ عەدنان، عەبدی و…) و گەلەكێن دی مە ل زیندانا ئەمنا دهۆك دیتن، هەمی ژی ب تومەتا كورد بوون و پێشمەرگە و رێكخستنێ‌ ل پارتی دیمۆكراتی كوردستان هات بوونە گرتن. هندەك ژی د دەستەسەركری بوون كو باب و براییێنوان ناڤ پێشمەرگەی بوون و مرۆڤێن زینداكربوون ب وێ‌ مەرەمێ‌ هەتا مرۆڤێن وان ژ ناڤ شۆڕەشێ‌ بزڤڕن.
ئەم (9) هەیڤان ماینە دزیندانا ئەمنا دهۆك ڤە، وان هەمی هەیڤان ژی، ئەشكەنجەیا دەروونی و لەشی ژی هەبوو. دەمەكێ‌ (17) كەس ژ حزب ئەلدەعوە ئینان و ب ئەشكەنجەیەكا دژوار ئەو دقوتان. ل دوماهیێ‌ وەكو مەزانی پشتی برینە (مەحكەما سەورە) هەمی ب تومەتا خیانەتكرنا نیشتیمانی سێدارە دابوون، تنێ‌ ژ وان (یوسف) مابوو ئەو موئەبەد ئینابوونە ئەبۆغرێب ژ بەركو ئەو ل بەرۆكێن شەڕی ل بەسرا جندی بوو و ئەو ژی وەكو كەسەكێ‌ بنەمالێ‌ گرت بوون و زیندانكربوون.
ئەو ژوورا زیندانێ‌، یا ڕاستتر كونجا زیندانێ‌ بوو، ئەم پتری(40) كەسان تێڤەبووین. هەكە ئێكی خوە درێژكربا پێن وی دا گەهنە بەر سینگێ‌ یێ‌ دی یێ‌ بەرامبەر وی خوە درێژكری. د بن پێن وان ڕا هەر جارێ‌ هندەك ژ مە دنڤستن. ئانكو پێن وان دكەتنە سەر كەلەخێ‌ وان یێن ل نیڤێ‌ دنڤستن و مە نۆبە دگرت كا كی ل بن پێیان بنڤیت.

6

شلێر ئمراه نژاد *

ئه‌م ل ئۆده‌یا چاڤه‌رێكرنێ یا سازیه‌كه‌ هونه‌ری یا ل كۆلانا گیشایا ته‌هرانێ روونشتبوون.
ل قاتا ژێرین، كه‌تێرینگه‌ك هه‌بوو كو بێهنا خوارنێن وێ تژی ده‌ڤ و دفنێ كه‌سێن ل سازیێ دبوو.
ئۆده‌یا چاڤه‌رێكرنێ مه‌زن و ب په‌رده‌یێن ستوور ئێن زه‌ر و دیوارێن شینێ تاری بوو، كو دشبیا دیمه‌نه‌ك ژ شانۆیه‌كه‌ جڤاكی. په‌رده‌یێن ئۆدێ ئەوقاس زه‌ر بوون كو ته‌ وێ بگۆتا ته‌ ل ناڤ ته‌شته‌كه‌ ئاڤا پورته‌قالێ وه‌ردایه‌ و داردا كریه‌ و زوها بوویه‌. كاناپه‌یێن هونه‌ری یێن سه‌یر ب ره‌نگێ ره‌ش، بالا هه‌ر كه‌سی دكشاندن.
سۆفیا یا هەشت سالی كراسه‌كی چه‌رم ئێ پۆرپۆرێ ره‌ش ل خوه‌ كربوو، كو ناڤكا وێ خستبوو ده‌رڤه‌، و ب كه‌له‌جان ل به‌ندا هاتنا مامۆسته‌ بوو.
سۆفیایێ گۆت: «دایێ، وركشۆپا مه‌ یێ كه‌نگێ ده‌ستپێ دكه‌؟»
دیا سۆفیایێ، برایێ وێ، سۆرۆیێ یه‌ك سال ونیڤ ژ ناڤ كالسكه‌یێ ده‌رخست و دانی كو ب پێیان هه‌ره‌ و گۆت: «له‌زێ چی، ده‌لالا من؟ ئە‌م ژ خوه‌ ره‌ روونشتنه‌ و بێخه‌م ب قرچه‌قرچ به‌نووشتێ خوه‌ جووت.»

دیا سۆرۆ پێلاڤێن كو چیڤه‌چیڤ دكرن ل پێیێ كوڕێ خوه‌ كربوو.
دایكێ گوه نه‌ددا ڤان ده‌نگان. ئە‌و خویا بوو كو د جیهانا خوه‌ ده‌ یه‌؛ ئەو ب ده‌نگه‌كی بلند ب هه‌ر دو زارۆكێن خوه‌ ره‌ دئاخڤی، دكه‌نیا، و جارنان كوڕێ خوه‌ ژی هان ددا: «ئافه‌رین، كوڕێ من! ببه‌زه‌!» دایك هه‌یران !
و پاشێ دگۆت: «سۆفیا، كا هه‌لبه‌سته‌كێ ژ سۆرۆ ره‌ بێژه‌. لێ بنێره‌ چقاس خوه‌ش ب چیڤه‌چیڤ دمه‌شه‌!»

سۆرۆ تاباتی نه‌دهاتێ و مینا فڕفڕێ ژ ئالیه‌كی ئۆده‌یێ به‌ر ب ئالیێ دن ڤه‌ دبه‌زی و چیڤه‌چیڤ دكر.
سۆرۆ چوو و ژ ره‌خ مێره‌كی ده‌رباس بوو. مێرك ناڤچاڤێن خوه‌ كر گرێ و ب واته‌ ل دیا وێ نهێری و بن لێڤا خوه‌ ده‌ گۆت: «ئه‌ز قوربانا خوه‌دێ ببم، زارۆك دایه‌ كی!»
لێ ژنكێ نه‌بهیست.

ڤێ جارێ، سۆرۆ به‌ر ب ژنكا كو ب كوڕێ خوه‌ ره‌ ل نێزیكی ده‌ری روونشتبوو، ب چیڤه‌چیڤا پێلاڤێن خوه‌ ڤه‌ مه‌شیا. ژن كو ئێدی ڤێزار ببوو، ب چاڤێن وه‌ستیایی ئاخینه‌ك كشاند و ل بانی نهێری. كوڕێ وێ گۆت: «دایێ، ئەز بچم پێلاڤێن وی ده‌رخم.»
دایكێ گۆت: «ژ بۆ خاترا خوه‌دێ، ده‌ڤ ژێ به‌رده‌! كه‌چا كه‌رێ خوه‌ كه‌ڕاتیێ دانایه‌.»
لێ ژنكێ نه‌بهیست.

دیا سۆفیایێ مۆزه‌ك ژ چه‌نته‌یێ خوه‌ ده‌رخست و دا ده‌ستێ كه‌چا خوه‌ و ژ وێ ره‌ گۆت: «كه‌ره‌كێ تو بخوه‌، و كه‌ره‌كێ ژی بده‌ برایێ خوه‌.»
سۆفیایێ مۆز سپی كر، كه‌ره‌ك دا سۆرۆ، و كه‌رێ دن ب خوه‌ خوار. سۆرۆ هه‌ما وسا كو ب چیڤه‌چیڤ دمه‌شیا، كه‌رێ مۆزێ ژی دخوار. كه‌ره‌كی پچووك ئێ مۆزێ كه‌ت ئەردێ، لێ دیا سۆرۆ دیسا ژی بالا خوه‌ نه‌دا سه‌ر و ئەو هلنه‌دا.

باڤه‌كی جوان، ب ده‌ڤ و لێڤێن شۆڕبووی، ب هه‌ر دو ده‌ستێن خوه‌ گوهێن خوه‌ گرتبوو. هه‌ر كه‌س ل به‌ندێ بوو كو كه‌سێ دن موداخله‌ بكه‌ و چاره‌سه‌ریه‌كێ په‌یدا بكه‌.

ته‌ڤی كو سا‌ت ژ چار و نیڤێ پشتی نیڤرۆ ده‌رباس بووبوو، ژ مامۆسته‌یێ وركشۆپێ تو خه‌به‌ر تونه‌بوو و به‌رپرسێن سازیێ ژی ب كارێ خوه‌ ڤه‌ مژوول بوون.

ژ نشكێ ڤه‌، ده‌ریێ ئۆده‌یێ ڤه‌بوو. هه‌موویان سه‌رێ خوه‌ زڤراندن و وه‌رزانین كو مامۆسته‌ هاتیه‌. لێ نا، ئەو خۆرته‌ك بوو كو هاتبوو رۆناهیێ ئۆده‌یێ سه‌راست بكه‌.

ده‌ما كو ئەو ب كارێ خوه‌ مژوول بوو، سۆرۆ ب پێلاڤێن زه‌نگلی به‌ر ب وی ڤه‌ بازدا: چیڤ-چیڤ..
خۆرت ده‌مه‌كێ راوه‌ستیا، پاشێ خوه‌ خوار كر و ب روویه‌كی جدی ده‌ستێ خوه‌ به‌ر ب سۆرۆیێ شێرینۆك ره‌ درێژ كر و گۆت: «یەللا، قاره‌مان! تو دخوازی ببی ستێركا فلیما مه‌؟»
گرێزا ده‌ڤێ سۆرۆ هات خوارێ.

دایكا وی گۆتنێن خۆرتێ كو هاتبوو رۆناهیێ سه‌راست بكه‌ بهیست و بۆ جارا یه‌كه‌م بێده‌نگ ما.
خۆرتی گۆت: «ده‌لالۆك، ئەڤ پێلاڤێن ته‌ پر خوه‌شكن! لێ ل ڤر دڤێ ئەم پر بێده‌نگ بن… ما نه‌؟»
وی ژ ده‌ری ره‌ گۆت، لێ پشتده‌ری ژی گوه نه‌دایێ.

سۆرۆ، تو وێ بێژی، گۆتنێن وی فێم كربوو. چه‌ند گاڤێن هێدی-هێدی پشت-پشت چوو، و ڤێ جارێ هێدیتر كر چیڤه‌چیڤ.
دیا وی كه‌نیا و گۆت: «نه‌ترسه‌، به‌رخكێ من! ببه‌زه‌، هه‌ره‌ ژ خوه‌ ره‌ بلیزه‌.»

پشتی چه‌ند كێلیان، یه‌كی ل ده‌ری خست، و سۆرۆ به‌ر ب ده‌ری ڤه‌ به‌زی. لنگێ وی ل سه‌ر پرتكا مۆزێ شه‌متی، كه‌ت ئەردێ و ده‌ست ب گریێ كر.
د وێ كێلیێ ده‌، مامۆسته‌ كه‌ت هوندر و ب كه‌ن گۆت: «ببۆرن، ئەز مام ده‌ره‌نگیێ، كۆلان پر ترافیك بوو! باشە، كی ئاماده‌ یه‌ كو بلیزه‌؟»
ئۆده‌ ب چه‌پكان تژی بوو. لێ ڤێ جارێ، نه‌ ته‌نێ ژ بۆ مامۆسته‌ و گۆتنا وی… لێ ژ به‌ر پرتیا مۆزێ كو ده‌نگێ چیڤه‌چیڤا پێلاڤێن سۆرۆ فه‌تستاندبوو.

—————
* نڤیسەرەكا كوردا رۆژهەلاتا كوردستانێ یە.
* 8 سالان ل ئە‌نستیتویا ئە‌حمه‌دێ خانی ل ئورمیێ مامۆسته‌تیا زمانێ كوردی كریە (2009-2010).
* سه‌رنڤیسه‌رێ كۆڤارا خاتوون كو ل ئە‌نستیتویا ئە‌حمه‌دێ خانی تێ وه‌شاندن.
* سه‌رۆكا كۆمیته‌یا وێژه‌یی یا ئە‌نستیتویا ئە‌حمه‌دێ خانی یە.
* به‌شداری چالاكیێن دن ئێن وێژه‌یی و چاندی یێن ڤێ ئەنستیتویێ یێن ب زمانێ كوردی ڤه‌ گرێدایی یه‌، د ناڤ ده‌ چالاكیێن د كۆمه‌له‌یا ژنان ده‌.
* ئه‌نداما كۆنسه‌یا ناڤه‌ندی یا كۆمه‌له‌یا زانایێن جوان ئێن ئورمیێ.
* ژ سالا 2010 ئان هه‌تا نها ل رادیۆ و ته‌له‌ڤیزیۆنا كوردی یا ته‌هرانێ وه‌كی وه‌رگێر وراگەهاندنكار و دوبلاژكارە.
* چەند پەرتووك ب زمانێ كرمانجی وەشاندینە و چەند خەلات ل فەستیڤالێن شعری وەرگرتینە.

36

خالد عەلی سلێڤانەیی

ئەڤ گولە گولا منە
ئێكە لێ هەروەكو باخ
كێم وێنە..ب سەد بێنە
ئەڤینا مە ژ دل و ناخ
::: ::: :::
هەست و هزر و هۆزانە
خەملا دەشت و زۆزانا
فریشتا سەر سۆزانە
حەژێدكن خۆ ئاڤ و ئاخ
::: ::: :::
دەمێ بەر چاڤا دكەڤیت
خەم ژ دەردۆرا دڕەڤیت
رۆژێ شەرمە دەركەڤیت
ل سەرێ وەرزان دواخ
::: ::: :::
نە پاییز د وەرینیت
نە زستان دهەژینیت
هاڤین چەند خۆ بكەلینیت
گەشتر دبیت چاخ ب چاخ
::: ::: :::
دو دلا بۆ ئێك لێدا
دو جانا خۆ گرێدا
من ژی سۆزەك بۆ وێ دا
بپارێزم هندی ساخ

3

سه‌دیق سه‌نداڤی/
هایده‌ – ئەلمانیا

ئه‌ڤ بیرییا هو بكین
غه‌ربییا ده‌ڤ بخوین
وه‌كر دل دا كول بژین
وه‌كر ئاخین بتنێ
ببن په‌یڤه‌كا شرین
په‌یڤه‌كا كو ژ دل بژین
ل قه‌سه‌كرنا هه‌رده‌م
چ ب شاهی چ ب غه‌م
هه‌ردم بیته‌ سه‌ر ئه‌زمان
ئه‌ڤ ئه‌زمانێ راوه‌ستای
د كه‌ل دا هاتیه‌ زیان
هاتیه‌ دورین بێ برین

غه‌ما گران د دل دا
زیل دا سه‌رێ خوه‌ هه‌ل دا
ب ئیش و كۆڤان و كول
ب كه‌رب و ئیناتا ژ دل
ئیرۆكه‌ خوه‌ پێشاندا
خوه‌ پێشاندا ژ بۆ من
ژ بۆ بكه‌ڤم ده‌ردێ وێ
نه‌مان بیت ده‌رمانێ وێ
دا ڤه‌قه‌تم ژ ژینێ
ژ دونیایێ ژ ڤینێ
ژ كه‌یف و ده‌مێ شینێ
ژ بوهارێ و هاڤینێ

website security
WP Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com