مەكتەبا رێكخستنا پارتی ل بەهدینان، ب هەلكەفتا 38 سالیا هەوێن ئەنفالان پەیامەك بەلاڤكریە و تێدا هاتیە: ئەو تاوانێن كۆمكوژیێ، یێن ژلایێ ڕژێما بەعسا ژناڤچووی ڤە، ب سەركردایەتییا سەرۆكێ ڕژێما بەعسا ژ ناڤچووی سەدام حوسێنێ دكتاتۆر و ب چاڤدێرییا ڕاستەوخۆ یا عەلی حەسەن مەجید (عەلی كیمیایی) ل دژی گەلێ مە هاتینە ئەنجامدان، مەرەم ژێ‌ قركرنا گەلێ‌ كورد و ژناڤبرنا ناسنامە و كەلتوورێ‌ گەلێ‌ كورد بوو.
ئاشكرا ژی كریە ، د ڤێ تاوانا مەزنا جینۆسایدێ دا، پتر ژ 182 هزار وەلاتیێن بێگونەهێن كورد د گۆڕێن ب كۆم دا هاتنە جینۆسایدكرن، پتر ژ چار هزار و 500 گوند ب تەمامی هاتنە وێرانكرن، ب سەدان مزگەفت و دێر و جهێن دیرۆكی هاتنە ژناڤبرن، ب ئارمانجا گوهۆڕینا دیموگرافیا كوردستانێ‌، كو جۆرەها چەكێن كوژەك، ژ فرۆكە، تانك و تۆپان هەتا دگەهیتە چەكێ كیمیاوی یێ قەدەغەكری، ل دژی خەلكێ سڤیل هاتنە بكارئینان.
د پەیاما مەكتەبا رێكخستنێ‌ دا هاتیە: «ئەنفال نە ب تنێ هێرشەكا لەشكری بوو، بەلكو بەڕنامەیەكێ، ڕێكخستی و داڕێژتیێ ڕژێما ژ ناڤچوویی بوو، د چارچۆڤێ وێ پلانا دگۆتێ سیاسەتا عەردێ سۆتی بۆ قڕكرنا گەلێ كورد و ژناڤبرنا ناسنامە، كەلتوور و ژینگەها وی دهاتە بجهئینان، سەرەڕای هەمی وێرانكاری و هەولێن قڕكرنێ گەلێ مە ب ئیرادەیەكا پۆلایین، ل سەر ئاخا خۆ ما و سەلماند كو ئیرادەیا گەلێ كورد ژ ئەنفال و كیمیاباران و گۆڕێن ب كۆم بهێزترە»
د دووماهیا پەیاما مەكتەبا رێكخستنێ‌ دا هاتیە: «سەرێ ڕێزێ‌ بۆ شەهیدێن ئەنفالێن بەهدینان و تەڤایا شەهیدێن كوردستانێ و سەر كاروانێ شەهیدان بارزانیێ نەمر و كاك ئدریسێ جوانەمەرگ دچەمینین، مرن و سەرشۆڕی بۆ ئەنجامدەرێن تاوانێن ئەنفالان، هەر بلندبیت ئالایێ كوردستانێ و كوردستان هەرا ئارام و ئاڤەدانبیت».

هەولێر، قائید میرۆ:

بەرپرسەكا وەزارەتا ناڤخۆ یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ئاشكرا كر، ریفۆرم د ناڤا پۆلیسان دا دەستپێكریە و ل گورەی پڕۆژەیێ هاتیە بەرهەڤكرن، هەتا سالا 2030ێ دێ پرۆسە یا بەردەوامبیت و دبێژیت: ل دەستپێكێ و قووناغا ئێكێ دێ چەند بنگەهەكێن پۆلیسان بنە نموونەیی.
رۆندك فارس، رێڤەبەرا ئەكادیمیا سەركردایەتی و ب رێڤەبرنێ ل وەزارەتا ناڤخۆ بۆ رۆژناما ئەڤرۆ گۆت: «پڕۆژەیەك هاتیە بەرهەڤكرن و ژ لایێ وەزیرێ ناڤخۆ یێ‌ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ڤە هاتیە پەسەندكرن، ئەو پڕۆژە بناڤێ ریفۆرمە د ناڤا پۆلیسێن هەرێما كوردستانێ، رێڤەبەرێ گشتیێ پۆلیسان ژی بخۆ سەرپەرشتیێ دكەت، ل گورەی ئەڤی پڕۆژەی هەتا سالا 2030ێ شێوازێ مامەلەیێن پۆلیسان ل گەل وەلاتیان دێ هێنە گوهۆڕین و ب شێوەیەكێ سەردەمیانە كار كەن، پێنگاڤێن باش هاتینە هاڤێتن بۆ ئەنجامدانا ئەڤی پڕۆژەی، ل گەل دەستپێكرنا پڕۆژەی 35 راهێنەر هاتینە بەرهەڤكرن، ئەو راهێنەر دێ پڕۆژەیێ ریفۆرمێ بشێوەیەكێ زانستی و سەردەمیانە گەهیننە هەموو كارمەند و بنگەهێن پۆلیسان ل سەرانسەری هەرێما كوردستانێ».
رۆندك فارس گۆت ژی: «قووناغا دویێ چەند بنگەهەكێن پۆلیسان هاتینە دیاركرن، دێ بنە بنگەهێن نموونەیی، ل دەستپێكێ ل ئەڤان بنگەهان دێ پڕۆژە كەڤیتە كاری، ئێك ژ وان بنگەهان ل سنۆرێ پارێزگەها دهۆكێ یە، چونكی ل هەر چار پارێزگەهان دێ ڤەگریت و بڕێڤەچیت، هەتا نوكە پەیكەربەندی و شێوازێ كاركرنا وان هاتیە بەرهەڤكرن، پڕۆژەیێ ریفۆرما پۆلیسان پڕۆژەیەكێ خۆمالیە، بەلێ مفا ژ ئەزموونا شیرەتكارێن ئێكەتیا ئۆروپا دهێتە وەرگرتن».

دهۆك، لەزگین جۆقی:

پرۆسێسا ڤەگەڕیانا ئاوارەیان ژ كەمپان بۆ شنگالێ‌ یا بەردەوامە و 124 خێزانێن ئاوارە ل كەمپا ئێسیان ل دەڤەرداریا شێخانێ‌ ڤەگەڕیانە شنگالێ‌.
پیر دەیان جەعفەر، ڕێڤەبەرێ كۆچ و كۆچبەران ل دهۆكێ ڕاگەهاند، گەڕا هەشتێ یا سالا 2026 یا ڤەگەڕیانا پرۆگرامێ خۆبەخش (FVM) ل كەمپا ئێسیان ب دووماهی هات، كو 124 خێزان و هەژمارا وان دبیتە 565 كەس ڤەگەڕیانە دەڤەرێن خۆ ل شنگالێ.
ناڤهاتی گۆت: «ب ڕێیا دەزگەهێ خێرخوازی یێ بارزانی و ڕێكخراوا (IOM) و ب هاریكارییا وەزارەتا ناڤخۆ یا حكومەتا هەرێما كوردستانێ و ڕێڤەبەرییا كۆچ و كۆچبەران ل پارێزگەها دهۆكێ پرۆسێسا ڤەگەڕیانا ئاوارەیان دێ هێتە بجهئینان».

رێکخستنا مافێن مرۆڤی یا رۆژهەلاتێ  کوردستانێ دیار دکەت د ناڤ حەفتیەکێ دا ب دەهان وەلاتیێن کورد ل رۆژهەلاتێ کوردستانێ هاتینە دەستەسەر کرن و هەروەسا ئیرانێ گەلەک هێزێن سەربازی ژی برینە باژێرێن رۆژهەلاتێ کوردستانێ.

رێکخستنا مافێن مرۆڤی یا رۆژهەلاتێ کوردستانێ دیار کر، د ناڤ حەفتیەکێ دا ب دەهان چالاکڤانێن کورد ل باژێرێن جودا جودا یێن رۆژهەلاتێ کوردستانێ هاتینە دەستەسەر کرن و هەری دووماهیێ ژی سیروس حەمیدی چالاکڤانێ کورد ل گەل هەڤژینا وی ب ناڤێ مەریەم مورادیان و کچا وان یا ١٦ سالی ژی هاتینە دەستەسەرکرن و فشارێن گەلەک زێدە ژی ل سەر چالاکڤان و وەلاتیێن کورد ل رۆژهەلاتێ کوردستانێ هەنە و نها رەوشەکا گەلەک ئالۆز ل رۆژهەلاتێ کوردستانێ هەیە.
هەمان رێکخستنێ ئەو یەک ژی دیار کریە، د ناڤ ١٠ رۆژێن بۆری دا هێزێن سەربازی ل باشورێ ئیرانێ هاتینە و ل پڕانیا باژێرێن رۆژهەلاتێ کوردستانێ بەلاڤ بووینە و چاڤدێریا لڤینێن وەلاتیان دکەن و رێ نادەن خەلک ب ئازادی کارێن خوە یێن رۆژانە برێڤە ببەن و فشارێن زێدە ژی ل سەر چالاکیێن هونەری یێن سازیێن کوردی ل رۆژهەلاتێ کوردستانێ هەنە.
د ڤێ دەربارێ دا د. هێمن سەیدی بسپۆرێ کاروبارێن سیاسی ژی دیار کر، رەوشا ئیرانێ گەلەک خرابە، سەپاندنا سزایێن ئابووری یێن ڤێ دووماهیێ ل سەر ئیرانێ ژی وەسا کریە کو نها رەوش گەلەک خراب بوویە، بهایێ کەلوپەلێن خوارنێ گەلەک گران بووینە و نها خەلک ل ئیرانێ نزانن کا دێ د پاشەرۆژێ دا چ روو دەت و گۆت: (رژێما ئیرانێ ژی گەلەک باش دزانیت هەکە ئالۆزی روو دەن دێ خەلک ل رۆژهەلاتێ کوردستانێ ل دژی رژێمێ خوەنیشادانان کەن، چونکی خەلکێ کورد ب سالانە ل رژێما نها یا ئیرانێ بێزارن و مە دیت کا بەری چەند سالان ئانکۆ د شۆرەشا ژینایێ دا خەلکێ کورد ل رۆژهەلاتێ کوردستانێ چاوا سەرکێشیا شۆرەشێ کر، ژ بەر ڤێ یەکێ ژی نها دەستهەلاتا ئیرانێ دڤێت ب هەموو رەنگەکێ خەلکێ کورد چاڤترسی بکەت).
ناڤهاتی ئەو یەک ژی دیار کر، پڕانیا هێزێن کو د چەند رۆژێن بۆری دا هاتینە رۆژهەلاتێ کوردستانێ عەرەبن، هندەک ژ وان عەرەبێن باشورێ ئیرانێ نە و دبیت هێزێن حەشدا شەعبی ژی تێدا بن، چونکی ژ بەر رەوشا خراب یا ئابووری ئیران نەشێت وەکو پێدڤی ئێدی چاڤێ خوە بدەتە هێزێن چەکدار ژی، ژ بەر ڤێ یەکێ ژی باوەریا ئیرانێ ب هێزێن وێ یێن ئێمناهیێ ژی وەکو بەرێ نەمایە و ئاسایی یە کو هێزێن حەشدا شەعبی ل باژێرێن رۆژهەلاتێ کوردستانێ بهێنە بجهکرن دا رێگریێ ل بزاڤێن گەلێ کورد بۆ ئازادیا خوە بکەن.
ل ئالیێ دی د. کامیران مەتین مامۆستایێ زانکۆیێ ل بریتانیا ژی دیار کر، سەپاندنا سزایێن ڤێ دووماهیێ دێ بیتە ئەگەرێ لاوازبوونا رژێما ئیرانێ، بارێ ئابووری یێ خەلکی دێ رۆژ ب رۆژێ خرابتر لێ هێت، ئەو یەک دێ بیتە ئەگەر پێلەکا دی یا نەرازیبوونان ل دژی دەستهەلاتێ دەستپێ بکەت، دیارە ئارمانجا ئەمریکا ژی هەر ئەوە دا جارەکا دی خەلک ل دژی دەستهەلاتێ رابن و گۆت: (رۆژهەلاتێ کوردستانێ هەردەم ناڤەندەکا گرنگ بوویە ل دژی رژێما ئیرانێ و هەردەم ژی دەستهەلاتا ئیرانێ حسابەکا جودا بۆ کوردان کریە، ترسەکا مەزن ژی هەیە کو جارەکا دی خەلک دەست ب خوەنیشادانان بکەن و ژ بەر ڤێ یەکێ ژی نها ژ بۆ چاڤترساندنا کوردان دەست ب دەستەسەرکرنا کوردان کرینە و هێزێن سەربازی ژی برینە باژێرێن رۆژهەلاتێ کوردستانێ).
ناڤهاتی ئەو یەک ژی دیار کر، هندەک زانیاری هەنە کو ئیرانێ دڤێت دەست ب ئۆپەراسیۆنەکێ ل دژێ هێزێن رۆژهەلاتێ کوردستانێ ل هەرێما کوردستانێ بکەت ب تایبەتی ژی ل دەڤەرێن سنوری، دڤێت هێزێن رۆژهەلاتێ کوردستانێ د ئامادەباشیەکا تەمام دا بن، چونکی ئیرانێ وەسا دڤێت رۆژەڤا خەلکی بگوهۆڕیت و دڤێت هێزێن رۆژهەلاتێ کوردستانێ خوە ب تەمامی بەرهەڤ بکەن و رێ نەدەن ئیران زیانێ بگەهینتە وان.
چاڤدێرێن سیاسی ل ئیرانێ و رۆژهەلاتێ کوردستانێ ژی وەسا دبینن کو سەپاندنا سزایێن گەلەک گران یێن ئابووری ژ ئالیێ ئەمریکا ڤە دێ وەسا کەت ئیران تووشی قەیرانەکا گەلەک مەزن یا ئابووری ببیت، ئەو یەک دشێت کاریگەریا خوە یا گەلەک خراب ل سەر ژیانا خەلکی هەبیت و دیارە دەستهەلاتا نها نەشێت رەوشا ئابووریێ یا خەلکی باش بکەت، د رەوشەکا وەسا دا دهێتە چاڤەرێکرن کو خوەنیشادان ل ئیرانێ دەستپێ بکەن و وی دەمی دبیت گەلەک تشتێن نەچاڤەرێکری ژی روو بدەن و ب تایبەتی ژی ل دەڤەرێن کوردی.
ل ئالیێ دی بەری دو رۆژان مەسعود پزیشکیان سەرۆک کۆمارێ ئیرانێ ژی دیار کر، ئەمریکا کار بۆ پارچەبوونا ئیرانێ دکەت، پشتی ئەمریکا نەشیای ب شەڕی بگەهیتە ئارمانجێن خوە، نها ئەمریکا کار دکەت ب رێیا سەپاندنا سزایێن ئابووری رەوشا ئیرانێ تێک بدەت و د ناڤ ئیرانێ دا ئالۆزیان دروست بکەت، ژ بەر ڤێ یەکێ ژی گرنگە هەموو هێز و ئالیێن سیاسی ل ئیرانێ هشیار بن و رێ نەدەن رەوشا ئیرانێ خرابتر لێ بهێت و گۆت: (دڤێت ئەم هەموو پێکڤە کار بۆ چارەسەرکرنا ئالۆزیان بکەین و رێ نەدەین ئەمریکا بگەهیتە ئارمانجا خوە).

دوڤچوون، قائید میرۆ:

پەرلەمانتارەكێ ئیراقێ ئاشكراكر، راستە ژبەر ئالۆزیێن دەڤەرێ داهاتی ئیراقێ ب شێوەیەكێ بەرچاف كێم بوویە و كاریگەری هەبووینە ل سەر رەوشا دارایی، بەلێ هەموو شیان دهێنە مەزاختن، كاریگەری ل سەر مووچێ فەرمانبەران نەبیت. هەورەسا دبێژیت: مووچێ فەرمانبەرێن ئیراق و هەرێما كوردستانێ بۆ ئەڤسالە هاتیە مسۆگەرن و دێ بەردەوامبیت، بەلێ د دەمێ خۆدا ناهێتە بەلافكرن و دێ گیرۆبوون هەبیت.

شێروان دوبەردانی، پەرلەمانتارێ فراكسیۆنا پارتی ل پەرلەمانێ ئیراقێ بۆ رۆژناما ئەڤرۆ دیاركر «شەڕێ دناڤبەرا ئیران و ئەمریكا كاریگەریێن زۆر كرینە سەر داراییا ئیراقێ و داهاتێ ئیراقێ ب شێوەیەكێ بەرچاف كێم بوویە، حوكمەتا ئیراقێ هەر هەیڤ پێدڤی ب حەفت ترلیۆن و 750 ملیار دینارانە بۆ مەزاختنا مووچێ فەرمانبەران، ئەڤە ژبلی بودجێ خزمەت گوزاری بۆ وەزارەت و فەرمانگەهێن حوكمەتێ.
زێدەتر گۆت: سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ د سەرەدانا خۆیا بۆ بەغدا و كۆمبوونا دگەل سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ داخوازكربوو مووچێ فەرمانبەرێن هەرێمێ ژی دگەل ئێن ئیراقێ بهێنە مەزاختن، بەلێ ئەڤە چەند هەیڤەكە كورت ئینان هەیە ل داهاتێ ئیراقێ و ڤێ هەیڤێ ب رێیا سووریێ و هەرێما كوردستانێ ئیراقێ نەفت هنارتیە دەرڤە، بەریا چەند رۆژان وەزارەتی دارایی بەلافكر 22 ترلیۆن كورت ئینان هەیە بۆ مەزاختنا مووچێ فەرمانبەران و فەرمانگەهێن خزمەت گوزاری، بەلێ ژبەر نەبوونا قانوونا بودجەی بۆ ئەڤسالە بڕیار هاتیەدان مووچێ ئەڤسالە بهێتە مەزاختن بهەر شێوەیەكێ هەبیت، چو قانوونەك نینە كو مووچێ فەرمانبەرێن ئیراقێ بهێتە بەلافكرن دووڤدا یێ فەرمانبەرێن هەرێمێ بهێتە مەزاختن، بەلێ ئەڤە وەكی عورفەكێ جێهگیربوویە، پشتی دوماهی هاتنا مووچێ فەرمانبەرێن ئیراقێ مووچە بۆ فەرمانبەرێن هەرێما كوردستانێ دهێتە هنارتن، مخابن هەیڤانە لسەر حوكمەتا هەرێمێ هاتیە سەپاندن 120 ملیار دینارێن داهاتێن نە نەفتی بدەتە حوكمەتا ئیراقێ ئەڤەژی غەدرە ل هەرێما كوردستانێ دهێتەكرن، واتە هەر هەیڤ ئەو ملیار دهێنە بڕین ددەمێ هنارتنا مووچێ هەرێما كوردستانێ و لسەر داهاتێن خۆ ئەڤێ بڕینێ تژی دكەت بۆ بەلافكرنا مووچەی.
ئەڤی پەرلەمانتارێ ئیراقێ گۆت» رێكەفتن هاتیەكرن دناڤبەرا هەرێم و بەغدا و ئەڤسالە هەموو مووچێن فەرمانبەرێن ئیراق و هەرێما كوردستانێ هاتینە مسۆگەركرن، بەلێ دێ گیرۆبوون هەبیت و مووچە رەنگە ددەمێ خۆدا نەهێن، دەستپیكا هەموو هەیڤەكێ داهاتێ ئیراقێ دهێتە كۆم كرن و دەست ب بەلافكرنا مووچەی دهێتەكرن، ئەز پێشبینی دەكەم د دەمێ پازدە رۆژاندا مووچێ فەرمانبەرێن ئیراقێ بهێتە بەلافكرن و ل دووڤدا مووچێ فەرمانبەرێن هەرێمێ ژی دهێتە هنارتن، نوكە بەرهەڤی دهێنەكرن ژلایێ وەزارەتا داراییا ئیراقێ و وەزارەتا پلاندانانێ بۆ بەرهەڤكرنا پڕۆژە قانوونا بودجێ سالا داهاتی و پشتی تەمام بوونێ ژی دێ هێتە پەرلەمانی، ب دیتنا من پڕۆژە قانوونا بودجەی دێ جوداهی هەبیت دگەل سالێن بۆری،

دلۆڤان ئاكرەیی:

رێڤەبەرێ شوینوار و كەلەپوورێن پارێزگەها دهۆكێ دیاركر، رێڤەبەریا شوێنەوارێن دهۆكێ ب هەڤكارییا رێكخراوێن نێڤدەولەتی و ب پشتەڤانیا دارایی یا حكومەتا ئەڵمانیا، پرۆژەیەكێ تایبەت بۆ نۆژەنكرن و پاراستنا مزگەفتەكێ و كانییەكا ئاڤێ یا دیرۆكی یا 800 سالی ل ناحیا زاویته دەستپێكر و ئەڤ پرۆژە دێ بیتە دەلیڤەیەك بۆ ڤەژاندنا كەرتێ گەشتیاری.

د. بێكەس بریفكانی، رێڤەبەرێ شوینوار و كەلەپوورێن پارێزگەها دهۆكێ بۆ رۆژنامەیا (ئەڤرۆ) گۆت: رێڤەبەریا شوێنەوار و كەلەپووری ل دهۆكێ ب هەماهەنگی دگەل رێكخراوا «لۆتس فڵاوەر» و ب پشتەڤانیا دارایی یا حكومەتا ئەڵمانیا د چارچۆڤەیێ پرۆژەیا «پارە د بەرامبەر كار» (Cash for Work)، هەوەكا بەرفره بۆ نووژەنكرن و پاراستنا ڤی شوونەوارێ مەزن دەستپێكریە و پرۆژە بۆ ماوەیێ 40 رۆژان دێ بەردەوام بیت و تێدا تیمێن پسپۆڕ كار لسەر پاككرن و سەرل نوی ئاڤاكرنا دیوار و ئاڤاهی سازییا مزگەفتێ دكەن، ب شێوازەكی كو هەمی نەخشە و دیزاینا 800 سالێن بەری نوكە وەك خۆ بهێتە پاراستن و پرۆژە بوویە ئەگەرێ رەخساندنا 30 دەلیڤەیێن كاری یێن دەمكی بۆ گەنجان، دەرچوویێن پشكا شوێنەوار و خەلكێ دەڤەرێ، د رێكا ڤی پرۆەژەی ڤە شارەزاییا مەیدانی پەیدا دكەن.
بریفكانی ئاشكراكر، زێدەباری كارێ مزگەفتێ ل تەنشت مزگەفتێ، كار لسەر پاككرن و نۆژەنكرنا كانییا دیرۆكی ژی هاتیە كرن، كو ل دەمێن بۆری دا ژێدەرێ سەرەكیێ یێ ئاڤێ بوو بۆ ئاكنجییێن دەڤەرێ؛ ئەڤە ژی پشكەكە ژ كارنامەیا كابینا نەهێ یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بۆ گرنگیدان ب كەرتی گەشتوگوزارێ.