فازل میرانی، بەرپرسێ دەستەیا كارگێرییا مەكتەبا سیاسییا پارتی دیموكراتی كوردستان، ل وەلاتێ ئەلمانیا سەرەدانا هەڤالێ خەباتكەر (محەمەد محسن ئامێدی) كر ژ بۆ ژنێزیك ئاگەهداربوون ل رەوشا ساخلەمییا وی و هیڤییا سلامەتیێ بۆ خواست.
د درێژییا سەرەدانێن خوە دا بەرپرسێ دەستەیا كارگێرییا مەكتەبا سیاسییا پارتی، ل ڤیەننا سەرەدانا ( عارف تەیفور) ئەندامێ كۆمیتەیا ناڤەندییا پارتی دیموكراتی كوردستان كر ب مەبەستا گەهاندنا سەرەخوەشیێ ژ ئەگەرێ وەغەركرنا خێزانا وی.
سالار محەمەد دۆسكی:
د. خەلیل غازی دۆسكی، ئەندامێ لژنا دارایی ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ بۆ رۆژنامەیا (ئەڤرۆ) گۆت: دو تشتێن هەرە گرنگ ل بەغدا یێن هەین و دڤێت بۆ هەموو خەلكێ كوردستانێ ئاشكەرا بكەین، هەڤڕكییەك د ناڤبەرا هەولێر و بەغدایێ دا یا هەی كو ئەم هەموو بزاڤا دكەین سەروەرییا هەرێما كوردستانێ یا پاراستی بیت وەك هەرێمەكا فیدرال و مە ژی هندەك ماف یێن هەین و د دەستوریدا یێن هاتین و دەستهەلات داینە هەرێما كوردستانێ هندەك كاران ئەنجام بدەت، د بەرامبەردا بەغدا یا هەموو بزاڤان دكەت بەر ب مەركزیەتێ ڤە بچین و هەموو بڕیار ژ بەغدایێ دەركەڤن و ئەڤە د دەمەكیدا مللەتێ كورد ب سەدان سالە خەباتێ دكەت و قوربانیێ د دەت و چو دەلیڤە بۆ ڤەگەراندنا هزرا بەغدا نینە، یا دویێ ل بەغدایێ گەلەك نەراستی دهێنە گۆتن ژ ئالیێن جودا جودا یێن سیاسی ڤە و گەلەك یا ب زحمەتە مرۆف پشیتبەستنێ ب ئالییەكێ سیاسی هەتا سەرۆكێ حوكمەتێ ژی بكەت، دەمەكێ درێژ بوو دانوستاندن هاتبوونەكرن و هەردو حكومەت روونشتبوون و رێككەفتن هاتبووكرن و رەشنڤیس ل مەها (11) یا سالا 2024 هاتبوو لژنا دارایی ل جڤاتا نوونەران و ئەو رەشنڤیس بوو یێ حوكمەتێ رازیبوون ل سەر دیاركری و د شیا بجهبینیت و دبەرژوەندیا حوكمەتا فیدرال دا بوو، چونكە رێژەیەكا هەرە مەزن یا داهاتێ پەترۆلێ دێ بۆ حوكمەتا فیدرال ڤەگەریت و مە چو تێبینی ل سەر نەبوون كو مافێ كۆمپانییان بگەهیتێ، مخابن ل ڤێ دووماهیێ پێشنیازەكا دی هاتیەكرن و ژئالییەكی ڤە سەرۆكێ حوكمەتێ دبیژیت نەیا منە و نوونەرێ حوكمەتێ ل جڤاتا نوونەران كو وەزیرە دبێژیت ژ حوكمەتێ هاتییە و ئەڤە جهێ گومانێیە، جێگرێ ئێكێ یێ لژنا دارایی دبێژیت من پەیوەندی ب سەرۆكێ حوكمەتێ یا كری و گۆتە من ئەو پێشنیاز من نەڤرێكرییە.
د. خەلیلی گۆت ژی: ل بەغدا ئەم نزانین باوەر ژ كێ بكەین، هندەك ئالیێن سیاسی یێن هەین گڤاشتن ل سەر حوكمەتێ یا كری هەتا ئەف پێشنیازە دەركەفتی و من ب خوە باوەری پێ نینە و ئەو پێشنیاز دارێشتنەكا فەرمی بیت بەلكو یا سیاسییە و مەرەم ژێ ئەوە زێدەتر گڤاشتن ل سەر هەرێما كوردستانێ بهێنەكرن و مافێن دەستوری یێن هەرێما كوردستانێ ژێ بهێنە ستاندن، هندەك ئەندامێن لژنا دارایی پێشنیازەك هەبوو ل سەر گوهۆڕینا بەندێ ئێكێ یێ راستڤەكرنێ ژ فەقرا (ج) دا كو بهێتە نڤێسین ئەو داهاتێ ژ بەر سلفێ دمینیت هەموو بهێتە تۆماركرن بۆ حوكمەتا فیدرال و حوكمەتا هەرێما كوردستانێ چو نەرازیبوون و تێبینی ل سەر نەبوون و ب تنێ كۆمپانی درازی بن و حوكمەتا هەرێما كوردستانێ وەك ئالییەكێ رێكخستنێ تێدا بیت.
زێدەتر گۆت: ژ بەر نەرۆهنی و نە ئاشكەرابوونێ ئەم نەچار بووین بابەتێ بۆدجێ ژ خشتەیدا بینینە دەر ژ بەركو مە ترس هەبوو كو دەنگدان ل سەر نەهێتەدان، پێشبینیێ دكەین ل رۆژا ئێك شەمبێ شاندێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ڤەگەریتە بەغدا و رێككەفتنەكا گرنگ د ناڤبەرا هەرێمێ وەزارەتا دارایی دا یا هەی و پێشنیاز گەهاندینێ ل سەر بابەتێ مۆچا و شاندێ هەرێما كوردستانێ هەموو پێشنیاز گەهاندینێ كو وەزارەتا دارایی مەزاختنا بۆدجێ بجهبینیت، بۆ نموونە شاندێ هەرێما كوردستانێ یا پێشنیازكری كو هەموو داهاتێ ناڤخوەیی رادەست بكەن ب تنێ پشكا هەرێما كوردستانێ ژ بۆدجێ بهێتە دابینكرن و دڤێت پشتراستبوونەك بۆ ئەڤێ پێشنیازێ هەبیت و نابیت هەرێما كوردستانێ هەموو داهاتێ ناڤخوەیی رادەست بكەت و ئەم خوە بگرین هەتا هندە پارە ژ بەغدا بهێت و نە بەهرا مۆچان بكەت و نە بەهرا چ تشتێن دی، پێشنیازا دویێ وەزارەتا دارایی مۆچان بدەت و ئەم 50% داهاتێ ناڤخوەیی رادەست بكەین و 50% بمینیت بۆ بۆدجا تەشغیلی و وەبەرهێنانێ، هەر دو پێشنیاز بۆ بەغدا یێن هاتینە بلندكرن و چاڤەڕێی بەرسڤێ نە و پێشبینی دهێتەكرن حەفتییا داهاتی رێككەفتن ل سەر بهێتەكرن، ل دووف ئەزموونا مە ل بەغدا دیاربوو لێڤەبوون ژ هەموو رێككەفتنان گەلەك یا ب ساناهییە.
د.خەلیل غازی دۆسكی گۆت ژی: ب گشتی من باوەری ب بەغدا نینە و زێدەتر وان دڤێت بەر ب مەركەزیەتێ بچین و زیدەتر وان كونترۆل ل سەر پارێزگەه و هەرێمان هەبیت و نەب تنێ هەرێما كوردستانێ بەلكو كاودانێن هەموو پارێزگەهێن ئیراقێ د دەستێ وەزارەتا دارایییا ئیراقێ دا یێ نەخوەشە و جوداهی ئەو مۆچا وەردگرن بەلێ بابەتێن دی گەلەك ب زەحمەت پارە بۆ پارێزگەهان دهێنە مەزاختن، یێ هەرێما كوردستانێ و ئاریشا مەزن ئەوە مووچێ خەلكێ كوردستانێ كو ژیانا وان ل سەر ڤی مۆچەیە ئاستەنگ دهێنە د رێكێدا و دهێتە گیرۆكرن.
د.خەلیلی ئەو ژی ئاشكەراكر كو ل (12) مەهێن سالا (2024) بەغدا ب تنێ (6) مەهان مووچە ب دروستی بۆ هەرێما كوردستانێ یێ هنارتی و هەر شەش مەهێن دی دبیت هندەك مەهان(400 – 500- 600- و ژ هەموویان پتر 700 ملیار) یێن هنارتین و پارێ مای حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ژ داهاتێ ناڤخوەیی یێ تمامكری، دیسا نەفەقاتێن ناڤخوەیی یێن تەشغیلی و وەبەرهێنانێ یێن پێ ئەدا كرین، ل دووڤ گۆتنا بانكا ناڤەندی كو ئەو ژێدەرێ سەرەكیێ هنارتنا پارایە دبێژن 10 ترلیۆن و 26 ملیار دینار مە یێن هنارتین، وەزارەتا دارایی دبێژیت مە 11 ترلیۆن و نیف یێن هنارتین و یا دروست بەنكا ناڤەندییە.
چەكدارێن پەكەكێ ل گوندێ شیلانێ ل سنوورێ دەڤەرداریا باتیفا ل رۆژا 24/1/2025 هێرش كرە سەر خالەكا هێزێن زێرەڤانێن سنووری و د هێرشێ دا دو زێرەڤانێن سنووری شەهید بوون و ئێك ژی برینداربوو و بریندار بۆ نەخۆشخانەیا هەوارهاتنێ یا زاخۆ هاتە ڤەگوهاستن.
سەربەست لەزگین، كریاریا تیرۆرستیا پەكەكێ ل گوندێ شیلانێ یا سنوورێ دەڤەرداریا باتیفا شەرمەزار كر، هەروەسا سەرەخشی ل هەردو مالباتێن شەهیدان (مێڤان ناجی میر شەرەف و عەلی رەمەزان ئیسماعیل) كر.
دیسا هەر ل دۆر ڤێ كریارا پەكەكێ وەزارەتا ناڤخۆ یا ئیراقێ بەیاننامەك بەلاڤكر و تێدا ئەڤ كریارا تیرۆرستی یا پەكەكێ شەرمزار كر.
زاخۆ، دلۆڤان هالۆ:
شڤان عەبدی، بەرپرسێ ڕاگەهاندنا ئیدارەیا سەربخوە یا زاخۆ بۆ ڕۆژناما ئەڤرۆ دیار كر كو گوهدار شێخۆ، سەرپەرشتێ ئیدارەیا سەربخوە یا زاخۆ، پێشوازی ل ستیڤ بیتنەر، قونسلێ گشتی یێ ئەمریكا ل هەرێما كوردستانێ و شاندێ د گەل دا كر.
بەرپرسێ ڕاگەهاندنا ئیدارەیا سەربخوە یا زاخۆ خویا ژی كر كو د هەڤدیتنێن وان دا بەحس ل گرنگیا باژێرێ زاخۆ هاتە كرن گۆت: «گوهدار شێخۆ ئاماژە ب وێ چەندێ دا كو پشتی ئیدارەبوونا زاخۆ، مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حكومەتا هەرێما كوردستانێ پشتەڤانەكێ هەرە سەرەكییە بۆ پێشئێخستن و گەشەیا ئابووری یا سنوورێ ئیدارەیا سەربخوە یا زاخۆ، ب گشتی نوكە زاخۆ كەڤتییە د قووناغێن ئاڤەدانكرنەكا گەلەك باش دا و ب سەدان پڕۆژەیێن خزمەتگوزاری یێن جۆرا و جۆر كەڤتینە د وارێ بجهئینانێ دا».
د. سالار عوسمان، ئەندامێ كۆمیتەیا ناڤەندی و بەرپرسێ بەشێ ڕەوشەنبیری و ڕاگەهاندنا پارتی، ل باژێڕێ كەركووكێ، سەردانا كتێبخانەیا كارێز كر و ژ لایێ هژمارەكا ڕەوشەنبیر و نڤیسەر و ئەدیبێن دیار یێن كەركووكێ پێشوازی لێ هاتە كرن و د دیدارەكێ دا گۆتوبێژ ل دۆر كار و چالاكیێن كتێبخانەیا كارێز هاتە كرن.
بەرپرسێ بەشێ ڕەوشەنبیری و ڕاگەهاندنا پارتی، كار و بەرنامەیێن هزری و ئەدەبی و كلتوری و فەرهەنگی و ڕەوشەنبیریێن كتێبخانەیا كارێز بلند هەلسەنگاندن و ئاماژە ب وێ چەندێ دا كو چالاكیێن كتێبخانەیا كارێز، بووینە ناڤەندەكا مەزن و كۆمكەر بۆ نڤیسەر و ڕەوشەنبیرێن باژێڕێ كەركووكێ و پێدڤیە بهێتە بەرفرەهتركرن، هەروەسا بەرهەڤیا خۆ بۆ هەر هاریكاری و پشتەڤانیەكا كتێبخانەیێ دیاركر.
ئامێدیێ، مەحمود نهێلی:
د بەردەوامیا گەهاندنا پڕۆژەیێن خزمەتگوزاری دا بۆ دەڤەرێ و گرنگی دانا حكومەتا هەرێمێ ب دەڤەرێن دووری دەست، رازیبوون ل سەر ئەنجامدانا هەژمارەكا پڕۆژەیێن كارەبێ ل دەڤەرا ئامێدیێ هاتیە كرن.
ئەندازیار ئارام جەلال، رێڤەبەرێ كارەبا دەڤەردارییا ئامێدیێ بۆ رۆژناما ئەڤرۆ دیار كر، كو سێكتەرێ كارەبێ ئێك ژ سێكتەرێن گرنگێن خزمەتگوزاریە و گرنگیەكا باش ژ لایێ حكومەتا هەرێما كوردستانێ پێ هاتیە دان و گۆت: «ئەو گوژمێ پارەی یێ هاتیە تەرخانكرن بۆ سێكتەرێ كارەبێ ل دەڤەرا ئامێدیێ، دبیتە نێزیكی دو ملیار دیناران و یێن ل سەر هەر شەش ناوچەدارییان ل گەل سەنتەرێ دەڤەرداریێ هاتینە بەلاڤكرن».
گۆتژی: «ئەڤ پڕۆژە ژ راكێشانا هێلێن كارەبێ بۆ هەژمارەكا گوندان و تاخێن نوو، هەروەسا بارسڤككرن ل سەر هێلا كارەبێ و گهۆڕكان و سەخبێركرن و رۆناهیكرنا هندەك جهان و گوندان پێك دهێت، نوكە ئەو پڕۆژە ل پارێزگەهێ نە و هاتینە رەوانەكرن و هەردەمەكێ گرێبەست ل گەل بەلێندەری هاتە ئیمزاكرن، دێ كەڤنە د وارێ بجهئینانێ دا».
دهوك، لەزگین جوقی:
جڤاتا روحانیا ئێزدیان نەختێ مەهركرنا كچان كرە 40 گرامێن زێری و ب فەرمی بڕیار ل سەر هاتە دان.
جەهوەر عەلی بەگ، وەكیلێ جڤاتا روحانیا ئێزدیان راگەهاند، نوكە جڤاتا روحانی یا بلند یا ئێزدیان ب فەرمی بڕیار دا نەختێ مەهركرنا كچان 40 گڕامێن زێری بن و گۆت: «بەری نوكە 75 گرامێن زێری بوون، لێ نوكە بوونە 40 گرامێن زێری».
ب، سهرجان مەحمود:
بەرپرسەکێ نەتەوەیێن ئێکگرتی دیار کر، دەم یێ هاتی خەلکێ سووریێ بریارێ ل دۆر سیستەمەکێ نوو بۆ وەلاتێ خوە بدەن، وەکو نەتەویێن ئێکگرتی وان پێ باشە خەلکێ سووریێ هەموو پێکڤە بژین و سیستەمێ نوو ژی ببیتە ژێدەرێ چارەسەرکرنا هەموو پرسێن هەی.
فەرحان حەق جێگرێ پەیڤدارێ سکرتێرێ گشتی یێ نەتەوەیێن ئێکگرتی سەبارەت ب رەوشا نها یا ل سووریێ دیار کر، ب سالانە خەلکێ سووریێ شەڕی بۆ ئازادیا خوە دکەن و نها دەلیڤەیەکا دیرۆکی بۆ خەلکێ سووریێ هاتیە پێش، وەکو نەتەوەیێن ئێکگرتی دڤێت هەموو پێکهاتەیێن ل سووریێ د ئاڤاکرنا سیستەمێ نوو یێ وی وەلاتی دا پشکدار بن، هەکە سیستەمێ نوو یێ ل سووریێ نوونەراتیا هەموو خەلکێن سووریێ نەکەت دێ ئالۆزیێن هەی بەردەوام بن و گۆت: (مخابن هندەک کەس جارەکا دی دخوازن سیستەمێ سووریێ یێ ناڤەندی بیت و جارەکا دی دخوازن تنێ پێکهاتەیەک حوکمێ ل هەموو سووریێ بکەت، لێ ئەزموونا چەندین سالێن بۆری ئەو یەک سەلماندیە کو سیستەمەک وەسا ل گەل راستیا سووریێ ناگونجیت و دێ بیتە ئەگەرێ ئاریشێن مەزن بۆ سووریێ).
ناڤهاتی ئەو یەک ژی دیار کر، نها گەلەک کەس بەحسێ سیستەمەکێ فیدرالی بۆ سووریێ دکەن، گەلەک کەس دبێژن سیستەمەک وەسا دێ بۆ سووریێ یا گونجای بیت، وەکو نەتەوەیێن ئێکگرتی ئەم دبێژین دڤێت خەلکێ سووریێ بریارەکا وەسا بدەت، دڤێت خەلکێ سووریێ بریارێ بدەت کا وان سیستەمەک چاوا دڤێت، لێ گرنگە سیستەمێ نوو یێ سووریێ رێزێ ل مافێن هەموو پێکهاتەیێن ل سووریێ بگریت، رێزێ ل مافێن مرۆڤی بگریت و شاشیێن دەستهەلاتا بەرێ دوبارە نەکەت، ئەو یەک ژ بۆ سووریایەک نوو گەلەک یا گرنگە و گۆت: (نوونەرێ تایبەت یێ نەتەوەیێن ئێکگرتی بۆ کاروبارێن سووریێ نها دەست ب بزاڤەکا مەزن یا کری و ل گەل هەموو هێزێن سیاسی یێن ل سووریێ دانوستاندنان دکەت، وەکو نەتەوەیێن ئێکگرتی مە نەڤێت چو شەڕێن نوو ل سووریێ روو بدەن، چونکی پێدڤیا سووریێ ب ئاشتیێ و پێکڤەژیانێ یا هەی، ژ بەر ڤێ یەکێ ژی دڤێت دەستهەلاتا بەروەخت یا سووریێ ژی ب هەموو رەنگەکێ کار بۆ دستوورەکێ نوو بکەت و دڤێت سیستەمێ نوو یێ سووریێ نوونەراتیا هەموو خەلکێ سووریێ بکەت).
ل ئالیێ دی مەزلوم عەبدی فەرماندارێ گشتی یێ هێزێن سووریا دیموکرات ژی د داخۆیانیەکێ دا پشتەڤانیا خوە بۆ هەلوەستێ نەتەوەیێن ئێکگرتی سەبارەت ب سووریێ دیار کر و راگەهاند، دڤێت هەموو پێکهاتەیێن ل سووریێ بگەهنە مافێن خوە، پێدڤیا سووریێ ب سیستەمەک نوو و و دیموکراتی هەیە کو نوونەراتیا هەموو خەلکێن سووریێ بکەت، دڤێت کورد و هەموو پێکهاتەیێن دی یێن ل سووریێ بگەهنە مافێن خوە، هەلوەستێ نها یێ نەتەوەیێن ئێکگرتی گەلەک گرنگە و دڤێت دەستهەلاتا نوو گرنگیەکا مەزن بدەتە بزاڤێن نەتەوەیێن ئێکگرتی یێن بۆ چارەسەرکرنا ئالۆزیێن نها ل سووریێ.
نوری فرات نڤیسەر و ڤەکۆلەرێ تورکیا دیار دکەت، دانوستاندنێن د ناڤبەرا دەولەتا تورکیا و ئۆجەلانی دا ب تەمامی نهینی نە، شاندێ ئیمرالیێ ژی چو تشتەکێ بۆ رایا گشتی ئاشکرا ناکەت، گەلێ کورد ل تورکیا ژ رەوشا نها دلگرانە، چونکی کەس نزانیت کا چ روو ددەت، ژ بەر ڤێ یەکێ ژی باوەریا کوردان ب پرۆسیسا نها ناهێت و هەکە د پاشەرۆژێ دا ب کریاری هندەک تشت نەهێنە کرن ئەوا نها ب ناڤێ قۆناغا ئاشتیێ دهێتە کرن ناگەهیتە چو ئەنجامەکێ.
ناڤهاتی ئەو یەک ژی دیار کر، ئارمانجا سەرەکی یا تورکیا ژ دەستپێکرنا قۆناغا ئاشتیێ یا ل گەل ئۆجەلانی رۆژئاڤایێ کوردستانێ یە، ناکۆکی ژی ل سەر رۆژئاڤا نە، لێ دیارە بەرپرسێن پەکەکێ یێن ل قەندیلی ل دژی داخوازیێن تورکیا نە، ژ بەر ڤێ یەکێ ژی گەلەک زەحمەتە تورکیا بشێت ب رێیا ئۆجەلانی بگەهیتە ئارمانجا خوە ل رۆژئاڤایێ کوردستانێ.
بەرپرسەکێ وەزارەتا دەرڤە یا ئەلمانیا بۆ مالپەرێ ئاکسیۆس دیار کریە، رۆژا ١٥/١/٢٠٢٤ شاندەکێ ئیرانێ ل گەل نوونەرێن هەر یەک ژ وەلاتێن فرەنسا، ئەلمانیا، بریتانیا و چەند وەلاتێن دی یێن ئۆرۆپی کۆمبووینە و تێدا نوونەرێ ئیرانێ دیار کریە، ئەو بەرهەڤن ل گەل ئەمریکا دەست ب دانوستاندنان بکەن و پرسا بەرنامێ ئەتۆمی یێ ئیرانێ چارەسەر بکەن.
هەمان بەرپرسی ئەو یەک ژی دیار کریە، وان داخوازیا ئیرانێ گەهاندینە نوونەرێ ترامپی، لێ سەرۆکێ نوو یێ ئەمریکا دیار کریە ئەو گرنگیێ نادەتە پێشنیازێن ئیرانێ، چونکی هەتا ئیران داخوازیێن ئەمریکا و وەلاتێن رۆژئاڤایی قەبوول نەکەت و دەست ژ کریارێن خوە یێن بۆ ئالۆزکرنا رەوشا رۆژهەلاتا ناڤین بەرنەدەت ئەو جارێ چو دانوستاندنان ل گەل ئیرانێ ناکەن.
ئەو یەک د دەمەکێ دایە کو بەری چەند رۆژان عەباس عێراقچی وەزیرێ دەرڤە یێ ئیرانێ ژی دیار کربوو ئەو چاڤەرێی بەرسڤا ئەمریکا نە دا ل گەل وی وەلاتی ل دۆر بەرنامێ ئەتۆمی یێ ئیرانێ دانوستاندنان بکەن.
نيشاندان