سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ ل سالڤەگەڕا جینۆسایدا كوردێن فەیلی دوپاتی ل داخوازیێن هەرێما كوردستانێ ژ ئیراقێ كر بۆ قەرەبووكرنا وان و زڤراندنا رەگەزنامێ و مال و سامانێن وان.
نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ د بەیاننامەیەكێدا گۆت» كوردێن فەیلی تنێ ژ بەر وێ چەندێ كورد بوون و پشتەڤانییا شۆڕەشا كوردستانێ دكر، تووشی كوشتن، دەستەسەركرن و دەربەدەركرن و بەرزەكرن و ژێ ستاندنا رەگەزنامێ و دەست ب سەرداگرتنا مال و سامانێن خوە بوون».
د ڤێ سالڤەگەڕێدا سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ راگەهاند» دوپاتیێ ل سەر داخوازیێن مە ژ حوكمەتا فیدرالییا ئیراقێ دكەین ب گۆڕەی بڕیارا دادگەها بلند یا تاوانان ل ئیراقێ كو ئەو تاوانە ب جینۆساید دایە نیاسین، كوردێن فەیلی ژ هەموو روویەكیڤە قەرەبوو بكەت و رەگەزنامە و مال و سامانێن وان بۆ بزڤرینیت و كێشەیێن وان چارەسەر بكەت».
د پەیاما سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ هاتیە ژی» خوشك و برایێن خوە یێن فەیلی پشتڕاست دكەین كو هەردەم دێ بەردەوام بین د بزاڤێن خوە دا بۆ زڤراندنا مافێن وان و ب دەستڤەئینانا دادوەریێ بۆ وان و هەر چ یا پێدڤییە سەبارەت ڤی بابەتی، خەمساریێ ناكەین».
جینۆسایدكرنا كوردێن فەیلی و هەموو بزاڤێن ژ ناڤبرنا وان و ئەو تاوانێن دژی گەلێ كوردستانێ هاتینە ئەنجامدان، وەكو د پەیاما سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ دا هاتی» دیرۆكەكا رەش و بۆرییەكێ تەحلن كو ژ بلی نەهامەتیێ و نە ئارامیێ بۆ وەلاتی هیچ تشتەكێ دی نە ئینایە».
نێچیرڤان بارزانی دیاركر ژی» دڤێت ئەو بۆرییە ببیتە پەند ووانە بۆ ب دەستڤەئینانا پاشەڕۆژەكا باشتر كو ل سەر بنەمایێ تێكگەهشتنێ و هەڤپشكیێ و قەبوولكرنا هەڤدو و پاراستنا مافێن هەموو پێكهاتەیان ل ئیراقێ بهێتە ئاڤاكرن».

ل سالڤەگەڕا 45 یا جینۆسایدكرنا كوردێن فەیلی ژ ئالیێ رژێما بەعسڤە، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ پەیامەك بەلاڤكر و تێدا راگەهاند: پێدڤییە حوكمەتا ئیراقێ ئەركێ خوە بجه بینیت و ب شێوەیەكێ هەژی كوردێن فەیلی قەرەبوو بكەت.
مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ د پەیاما خوە دا گۆت» ئەڤرۆ بیرئینانا تاوانەكا هۆڤانەیە، بەرامبەر پشكەكا گرنگ یا گەلێ مە دكەین، كو هەوێن جینۆسایدكرنا كوردێن فەیلییە و رژێمێن ئێك ل دووڤ ئێك یێن ئیراقێ ،ب چەندین قۆناغان ئەنجامدا و ل سالا 1980 گەهشتە گۆپیتكا درندایەتیێ».
مەسرور بارزانی گۆت ژی» ئەو جینۆسایدە ژ ئەگەرێ وێ چەندێ بوو ئەو كەسە كورد بوون، رژێما بەرێ یا ئیراقێ سەدان هزار كوردێن فەیلی ل ئیراقێ دەركرن و ب هزاران ژی بەرزەكرن، دەست ب سەر مولك و سامانێن وان دا گرت و رەگەزنامە ژێ ستاندن».
سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دوپاتكر» پێدڤییە حوكمەتا ئیراقێ، ئەرك و بەرپرسیارەتییا خوە یا قانوونی و دستووری بجه بینیت و بنەمال و كەسوكارێن قوربانیێن جینۆسایدا كوردێن فەیلی و جینۆساید و كۆمكوژیێن دی، ب شێوەیەكێ هەژی، قەرەبوو بكەت و مولك و مالێ وان بۆ بزڤرینیت».

بەرپرسێ دەستەیا كارگێرییا مەكتەبا سیاسییا پارتی دیموكراتی كوردستان راگەهاند: ئەم نەهاتینە كەركووكێ، بەلكو ئەم هەر ل كەركووكێ بووین و دێ ل كەركووكێ ژی بین و دڤێت ب چاڤێ مللەتی و جەماوەری بنێرینە خوە، چ ژ روویێ حزبیڤە چ ژ روویێ بڕێڤەبرنا ئیداری و نەتەوایەتیڤە.
پشتی دەربازبوونا نێزیكی هەشت سالان ل سەر روودانێن 16 ئۆكتۆبەرێ، بارەگەهێ مەكتەبا رێكخستنا پارێزگەها كەركووك – گەرمیان یا پارتی دیموكراتی كوردستان دوهی شەمبیێ 5 نیسانا 2025 ب بەرهەڤبوونا بەرپرسێن بلند یێن پارتی، ل تاخێ عەرەفە ل باژێرێ كەركووكێ هاتە ڤەكرن.
فازل میرانی، بەرپرسێ دەستەیا كارگێرییا مەكتەبا سیاسییا پارتی دیموكراتی كوردستان، ل رێوڕەسمێ ڤەكرنا بارەگەهێ مەكتەبا رێكخستنا پارێزگەها كەركووك – گەرمیان یێ پارتی دیموكراتی كوردستان، گۆت» ئەم نەهاتینە كەركووكێ، بەلكو ئەم هەر ل كەركووكێ بووین و دێ ل كەركووكێ ژی بین».
فازل میرانی ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر» بیر و باوەرێن كوردایەتیێ كو هەردەم بیر و باوەرێن پارتی دیموكراتی كوردستانە، ریهوریشال ل كەركووكێ هەبوون و رۆژ ب رۆژ ژی زێدە دبیت، ئەو زێدەبوونە ژی ژ هشیاربوونا نەتەوایەتییە، نەك ژ زووربوونا هەژمارا ئەندامێن حزبان، چونكە ل ناڤخوە باسێ چالاكیێن حزبی دكەین، بەلێ ل دەرڤە باسێ نەتەوایەتیێ دكەین».
بەرپرسێ دەستەیا كارگێرییا مەكتەبا سیاسییا پارتی دیموكراتی كوردستان باس ل وێ چەندێ ژی كر» نابیت حوكمی ژ رۆخسارێ دەرڤە بكەین، دڤێت حوكمی ل جەوهەرێ كاران بكەین و دڤێت ب چاڤێ مللەتی و جەماوەری بنێرینە خوە، چ ژ روویێ حزبیڤە و چ ژ روویێ بڕێڤەبرنا ئیداری و نەتەوایەتیڤە».
میرانی ئاماژەكر ژی» سەرۆك مەسعود بارزانی و پارتی دیموكراتی كوردستان هەردەم ئارمانجا وان پێكڤەژیان و برایەتی و پاراستنا مافێن پێكهاتەیێن كەركووكێ بوو، هەروەسا ل دەمێ هێرشێن داعشێ، پێكهاتەیێن كەركووكێ داخواز ژ سەرۆك مەسعود بارزانی كر، پێشمەرگە كەركووكێ بپارێزیت، تاكو وەكو مووسلێ لێ نەهێت».
فازل میرانی رۆهنكر ژی» ئەوێن ئەڤرۆ خوە ب هێز دبینن ل سەر خالێن لاوازێن كوردایە، ئەگەر نە وەسا ب هێز نەبوون كو حاشاتیێ ژ دستوور و پێكڤەژیانێ و رێككەفتنان بكەن، كو ئەو خوە ب وی شێوەی دبینن تەحەكومێ ب مووچەی و بەلاڤكرنا خۆراكێ هەڤوەلاتییان بكەن».
دوپاتكر ژی» دڤێت ئەم هەموو پێداچوونێ د خوە دا بكەین، كا بۆچی مافێ مە یێ خوارییە؟ یان بۆچی د سەركەفتی نە؟ لەوما دڤێت ڤەكۆلینێ د ئەگەراندا بكەین نەك د دەرئەنجاماندا، ئەڤە ژی ئێك ژ خالانە كە ئەم هەردەم خوە ب دەرئەنجامان ڤە مژوول دكەین، هەروەسا ئەگەران پشت گوهڤە د هاڤێژین».
بەرپرسێ دەستەیا كارگێرییا مەكتەبا سیاسییا پارتی دیموكراتی كوردستان دیاركر ژی» پارتی دیموكراتی كوردستان یا رژدە ل سەر وێ چەندێ پێداچوون د خوە دا بهێتە كرن، چونكە پێدڤییە بۆ ئێكڕێزیێ و ئێكهەلویستیێ بۆ زڤراندنا هێزا كوردستانی و لەزكرن د دامەزراندنا پەرلەمان و حوكمەتا نوو یا هەرێما كوردستانێ دا، بۆ وێ چەندێ ئەوێن حاشاتی كری بزڤرن بۆ هەڤپەیمانیێ».

دوهی شەمبیێ 5/4/2025، مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، ل سالڤەگەڕا دەركرنا بڕیارا 688 یا جڤاتا ئاسایشا نێڤدەولەتی سەر ب نەتەوەیێن ئێكگرتیڤە، پەیامەك ل تۆرا جڤاكییا ئێكس بەلاڤكر.
سەرۆكێ حوكمەتا هەرێمێ د پەیاما خوە دا گۆت» ل سالڤەگەڕا بڕیارا 688 یا جڤاتا ئاسایشا نێڤدەولەتی سەر ب نەتەوەیێن ئێكگرتیڤە، كو سنوورەك بۆ هێرش و ستەما رژێما بەعس دانا، رێزێن خوە بۆ پشتەڤانییا جڤاكێ نێڤدەولەتی دوپات دكەین».
مەسرور بارزانی ب پێدڤی ژی زانی» جڤاكێ نێڤدەولەتی بەردەوام بیت د پاراستنا خەلكێ كوردستانێ و داكۆكیكرنێ ژ مافێن وی».
دهێتە زانین ل سالا 1991، د بەرسڤا سەرهلدانا خەلكێ كوردستانێ، رژێما بەعس ب ئاگری و ئاسنی بەرسڤا كوردان دا و مشەختبوونا ملیۆنی یا باشوورێ كوردستانێ ژێ پەیدابوو، ل 4/4/1991، هەر ئێك ژ فرەنسا، توركیا و ئیرانێ داخواز ژ جڤاتا ئاسایشا نێڤدەولەتی كر ستەما رژێما سەدامی ل سەر كوردان، راگریت.
ل 5/4/1991 د كۆمبوونەكا جڤاتا ئاسایشا نێڤدەولەتیدا بڕیارا 688 دەرچوو كو ژ هەشت خالان پێك دهات. ژ گرنگترین وان خالان، شەرمزاركرنا دەستدرێژیێن رژێما سەدامی ل سەر خەلكێ كوردستانێ و دوورئێخستنا گەفێن وێ رژێمێ و گەهاندنا هاریكاریێن مرۆڤی بۆ خەلكێ باشوورێ كوردستانێ. فرەنسا و بریتانیا و ئەمریكا ئەو بڕیار وەكو بهانەیەك بكارئینا و هێلا 36 كێشا و دەڤەرا دژەفڕین دروستكر و بۆ رژێما بەعس نەبوو فرۆكەێن خوە ب سەر ئەسمانێ باشوورێ كوردستانێ بفڕینیت.
بەری دەرچوونا بڕیارا 688 ژ جڤاتا ئاسایشا نێڤدەولەتی 10 وەلاتان ب بەلێ دەنگ بۆ دا. سێ وەلات دژی راوەستان ئەوژی یەمەن، كوبا و زیمبابوی بوون. هەردو وەلاتێن چین و هندستان ژی نە ب بەلێ و نە ب نەخێر دەنگ نە دا.
ژ ئەگەرێ بڕیارا 688 خەلكێ كوردستانێ هەناسەیەك پەیدابوو و پەرلەمان و حوكمەتا هەرێما كوردستانێ هاتنە دامەزراندن و هەرێما كوردستانێ بۆ نموونەیەكا جوان یا دیموكراسیێ و ئازادیێ و پێكڤەژیانێ ل دەڤەرێ و پشتی 34 سالان پترییا وان وەلاتێن پشتەڤانی ل كوردان كری قۆنسلخانە و نوونەرایەتیێن وەلاتێن خوە ل هەرێما كوردستانێ ڤەكرینە و دیدەڤانێن پێشكەفتنێن حوكمەتا هەرێما كوردستانێ نە د هەموو واراندا.

بسپۆرەکێ کاروبارێن رۆژهەلاتا ناڤین دیار دکەت، تورکیا دڤێت د رەوشا نها دا سووریێ ب تەمامی بکەتە ژێر کۆنترۆلا خوە و ئسرائیل ژی ل دژی تورکیا دەست ب چەندین ئێرشان کر و هەکە تورکیا دەست ژ بەرنامێ خوە ل دۆر سووریێ بەرنەدەت دێ رەوشا وی وەلاتی ئالۆزتر لێ هێت.

فەهیم تاشتەکین بسپۆرێ کاروبارێن رۆژهەلاتا ناڤین راگەهاند ل سووریێ و رۆژئاڤایێ کوردستانێ ژ ئالیه‌کی ڤه‌ هه‌ڤدیتن و هنده‌ک رێککه‌فتن دهێنه‌ کرن و ل ئالیێ دی ژی ئالۆزیێن هه‌ی زێدەتر لێ دهێن، چونکی تورکیا هه‌ول دده‌ت بنگه‌هێن سه‌ربازی ل ناڤه‌راستا سووریێ ئاڤا بکه‌ت و ئسرائیل هه‌بوونا تورکیا ل سووریێ بۆ خوه‌ وه‌ک گه‌ف دبینیت و ئالۆزیێن د ناڤبه‌را هه‌ردو ئالیان دا دێ کاریگەریا خوە یا گەلەک خراب ل پاشەرۆژا سووریێ کەت، چونکی سووریێ بخوە د رەوشەکا گەلەک خراب دایە و نها ب کریاری سووریێ یا ئێکگرتی ژی نینە.
بسپۆرێ کاروبارێن رۆژهەلاتا ناڤین د بەردەوامیا ئاخڤتنا خوە دا ئەو یەک ژی دیار کر، کو ئسرائیل و تورکیا ل سووریێ پرۆژەیێن خوە یێن جودا هەنە و پرۆژەیێن هەر دو وەلاتان ژی گەلەک ژێک جودانە و ئەو یەک ژی بوویە ئەگەر رۆژ ب رۆژێ ناکۆکیێن مەزن د ناڤبەرا تورکیا و ئسرائیلێ دا سەبارەت ب سووریێ دروست ببن و گۆت: (ئسرائیل ل رۆژهه‌لاتا ناڤین و سووریێ بەرنامەکێ خوە یێ جودا هەیە و ئه‌مریکا ژی د رەوشا نها دا ب هەموو رەنگەکێ پشته‌ڤانیا ئسرائیلێ دکه‌ت. ژ به‌ر ڤێ چه‌ندێ ئسرائیل رۆژانە یێ بزاڤان دکەت دا بشێت پێگەهێ خوە ل سووریێ بهێز بکەت، بەحسێ ڤێ یەکێ دهاتە کرن کو تورکیا دڤێت بنگەهەکێ سەربازی ل ئاخا سووریێ ئاڤا بکەت لێ هەر زوو ئسرائیلێ ئێرشی وی جهی کر، ئەو یەک ژی نیشا ددەت، کو ئسرائیل رێ نادەت تورکیا ل سووریێ یا دڤێت بجه بینیت).
ناڤهاتی د پشکەکا دی یا ئاخڤتنا خوە دا ئەو یەک ژی دیار کر، هەرچەندە هەتا نها بەرنامێ ئەمریکا ل دۆر پاشەرۆژا سووریێ ب تەمامی زەلال نینە، لێ ب کریاری یا نها دهێتە کرن نیشا ددەت ئەمریکا سەبارەت ب پاشەرۆژا سووریێ و رۆژهەلاتا ناڤین ل گەل ئسرائیلێ پێکڤە کار دکەن، ئەو یەک ژی زیانا خوە یا گەلەک مەزن بۆ تورکیا هەیە، ئانکۆ مرۆڤ دشێت بێژیت د بەرنامێ ئەمریکا یێ بۆ رۆژهەلاتا ناڤین دا تورکیا دێ د پەراوێزێ دا مینیت و ئەو یەک ل سووریێ دیار دبیت.
فەهیم تاشتەکین د دووماهیا ئاخڤتنا خوە دا ئەو یەک ژی نەڤەشارت، کو تورکیا ب هاتنا ترامپی یا دلخوەش بوو، کو دێ ئەمریکا هەموو هێزێن خوە ژ سووریێ ڤەکێشیت و ئەو دشێت ئێرشی باکورێ سووریێ بکەت، لێ دیارە ئەمریکا ژ بۆ بەرژەوەندیێن خوە یێن هەڤپشک ل گەل ئسرائیلێ نەڤێت کارەکێ وەسا بکەت.