وەرگێڕان و بەرهەڤکرن:
د. عارف حیتۆ

کانتۆ ( ٣ )

ئەڤەیە ئەو ڕێکا دگەهتە باژێڕێ ئەشکەنجێ، ئەڤەیە ئەو ڕێکا دبیتە ئەگەرێ ئێشانا ئەبەدی، ئەڤەیە ڕێکا خەلکێ فانی و ژناڤچوویی. چێکەرێ من یێ بلند ب دادپەروەریێ لڤی، قودرەتا خودایی و پەندەوەرییا بلند و ئەڤینا ئێکەم ئەز ئافراندم. بەری من چ تشت نەهاتییە خولقاندن، ژ بلی یێن ئەبەدی(١)،
ئەز دێ هەتا ئەبەدێ هەر مینم، ئەی ئەوێن هوون ب ژوور دکەڤن، هەر هیڤییەکا وە هەیی ژ خوە داقوتن. ئەڤ پەیڤە بوون، من ل سەراڤا دەرگەهێ دۆژەهێ دیتین، ب ڕەنگەکێ تاری دنڤیسای بوون. من گۆت؛ «سەیدایێ من، ڕامانا ڤان پەیڤان ل سەر من یا توندە».
ب بەرسڤا شارەزایەکێ مشتی سەربۆر ل من ڤەگەڕاند:
– ل ڤێرە فەرە هەمی گومانان ژ خوە ڤەکەی، ئو فەرە هەمی لاوازی ژی ل ڤێرە بمرن. ئەم یێن گەهشتینە وی جهێ من گۆتییە تە، دێ خەلکێ ئەشکەنجەدایی لێ بینین، ئەو خەلکێ مەرەما عەقلی ژ دەستداین(٢).
پشتی ب دێمەکێ بشڕی دەستێ خوە دانایە سەر دەستێ من و ناخێ من پێ تەنا بووی، ئەز برمە دناڤ جیهانا نهێنییاندا. د کەشەکێ بێ ستێردا، گۆرمێنەک، ئاخینک و گری و هاوارێن بلند دهاتنە بهیستن، ئێکسەر ڕۆندک ژ چاڤێن من باراندن. بهیستنا زمانێن بیانی و سەیر، قێژی یێن توقینەر و پەیڤێن ب خەم و داگرتیی ب پەشێمانیێ، گازی یێن تووڕەبوونێ و دەنگێن بلندێن جەرگبڕ دگەل لێدانا کولم و زللەهان، شلوختەیەکا بازنەیی ژێ پەیدا دبوو کو ب بەردەوامی ل دۆر خوە دزڤڕی، ئو د ڤی ئەتموسفیرێ تا ب ئەبەد هەر تاری، مینا دندکێن خیزی هەکو دکەڤنە بەر زڤڕۆکەکا هوڕەبای، وەسا سەرێ من کەفتە بەر ترس و سەهمێ، من گۆت:
– «سەیدایێ من، ئەڤە چییە ئەز دبهیسم؟ ئەڤە کینە و چ مللەتن هۆسا ب ژان و ئێشانێ د داگرتیی؟».
وی د بەرسڤێدا گۆت:
– ئەڤ میناکێ بەدبەختیێ، یێ وان ناخێن داماییە، ئەوێن بێی پەسن یان دژداری ژیاین، ئانکو ئەو وێرەکی نەبوویە کو کارەکێ باش یان خراب بکەن، لەوا نە هەژی پەسنداریێنە، نە ژی هەژی دژداریێنە. ئەو دگەل وێ دەستەکا نەچاکا فریشتەیان تێکهەلبووینە، ئەوێن نە دگەل خودێ و نە ل دژی وی، لێ تنێ و بەس یا خوە ل بەر بوو(٣).
ئاسمانی ئەو دەرێخستن دا جوانییا خوە بپارێزیت، دۆژەها کوور ژی ئەو وەرنەگرتن، دا گونەهکار خوە ل سەر وان مەزن نەکەن، چونکو هەر چ نەبیت گونەهکاران ڤینا خرابکاریێ هەبوو، لێ وان چ ڤین نەبوون.
– سەیدایێ من، ئەو چ ئێشانەکا تەحلە، وان هۆسا دژوار دگرینیت؟
– ئەز دێ ب کورتی بۆ تە بێژم؛ ئەڤێن هەنێ چ ئۆمێدەک ژبۆ مرنا جانێن خوە نەمایە، ژیانا وان یا حوتم، ب دژواری هەڕمتییە و حەسوودیێ ب هەمی چارەنڤیسێن دی دبەن، خو ئەوێن ژ وان توندتر دهێنە ئەشکەنجەدان ژی، وان چ ناڤ ل دنیایێ نەماینە و چ جاران ناهێنە بیرا کەسێ، چونکو وان چ خێر یان خرابی ل سەر دنیایێ نەکرینە. ئەو ژ دلۆڤانی و دادپەروەرییا خودێ د بێ بەهرن، لێ دا گەلەک بەحسی وان نەکەین، هەما سەحکەیێ و هەڕە.
ئو ئەز ئەوێ من هەر سەح دکرێ، من ئاڵایەک دیت، ب لەزاتییەکا زێدە دلڤی و ب بەردەوامی ل دۆر خوە دزڤڕی(٤)،
وەسا خویا دکر کو یێ هەر متییەکێ دشەقینیت. د دویڤدا ڕێزەکا درێژ ژ مرۆڤان هات، عەزابا وان ئەو بوو کو هەردەم ل دۆر خوە بزڤڕن و نابیت چ جاران بێهنا خوە ڤەدەن، چونکو د ژیانێدا وان ژ بلی خوارنێ و نڤستنێ، وەکو ئاژەلان گرنگی ب چ تشتەکێ دی نەددا. من چ جاران باوەر نەدکر کو مرنێ ئەڤ هژمارا زۆرا خەلکی یا هنگافتی. پشتی من هندەک ژێ نیاسین(٥).
من ڕەشەیەک دناڤدا دیت و من نیاسی، ئەو بوو یێ ترسینۆکترین و لاوازترین ڕەتکرن ئەنجامدایی(٦).
هەر زوی تێگەهشتم و من باوەرکر کو ئەڤە دەستەکەکا خرابکارانە، ئەوێن ژ خودێ و دژمنێن خودێ ژی هاتینە وولکرن، ئانکو کەسەک د دنیایێدا ژێ ڕازی نەبوویە. ئەڤ خولیسەرێن چ جاران نەژیاین، نە ب چاکی و نە ب خرابی، د رویس بوون، پێشی و مێش و مەگەزێن وان بارگیرێن ل وێرێ، گەز لێددان. ئەو خوینا دگەل ڕۆندکێن وان تێکهەلبووی، ب دێمێن واندا دهاتە خوار و کۆمەکا کرمێن بێزارکەر ل بەر پی یێن وان خڕڤە کربوو. ئو دەمێ من دوور بەرێ خوە دایە وی بیاڤێ ل بەرانبەری خوە، من گۆتە ڕێنیشاندەرێ خوە:
– سەیدایێ من، بێژە من ئەڤێن هەنێ کینە و چ یاسایەک وە لێ دکەت کو هۆسا ب دلمرازی حەز ژ دەربازبوونێ بکەن، هەروەکو د ڤێ سیناهییا کزدا دبینم.
– دەمێ ئەم دگەهینە بەر پەڕاڤێ ئەکیرۆنتیێ خەمگین(٧)، دێ هەمی تشتان زانی.
بێی کو وی ب ئاخفتنا خوە بارگرانکەم، ب ئاوڕەکا داگرتیی ب شەرمینیێ، من خوە بێدەنگکر هەتاکو ئەم گەهشتینە سەر وی ڕووباری. من کاڵەکێ سپیێ پڕ موی ل وێرێ دیت(٨)،
ل سەر کەلەکەکێ بوو، بەر ب مەڤە دهات و گازی دکر: « قیرێسی ل وە بیت ئەی هەردو ناخێن پیس، چ جاران ل وێ هیڤیێ نەبن کو هوون ئاسمانی ببینن، ئەز یێ دهێم دا وە ببەمە پەڕاڤێ دی، ببەمە ناڤ تاریستانێن ئەبەدی، ببەمە ناڤ ئاگری و زەمهەریرێ».
پاشی ئاخفتنا خوە ئاراستەی دانتی دکەت و دبێژتێ: «ئو تو ئەی مرۆڤێ ساخ ل ڤێرە، خوە ژ ڤان مرییان دوور بێخە». وەلێ هەکو دیتی ئەز ژ جهێ خوە نەلڤیم، گۆتەڤە: «ب ڕێکەکا دی و ب هندەک بەندەرێن دی دێ گەهییە پەڕاڤی، دەربازبوونا تە ل ڤێرە نینە، ئەڤە نە ڕێکا دەربازبوونا ساخێن دنیایێیە بۆ ئاخرەتێ، فەرە ل بەلەمەکا سڤکتر سوار ببی».
ڕێنیشانددەرێ من گۆتێ: «ئەی کارۆن، خوە تووڕە نەکە، خودێ ل بلنداهیێ هۆسا یا ڤیای کو هەر چییا وی بڤێت دشێت بکەت، ئو گەلەک پرسیارێن دی ل سەر ڤێ چەندێ ژ من نەکە».
هەر ل هادر، هەردو هنارۆکێن دێمێ ب پرچێ داپۆشیی ئارام بوون و کەلەکڤانێ هندەک بازنەیێن گوڕیێ ل دۆر چاڤێن وی، ل سەر گۆڵا خەمگین ڕاوەستیا(٩).
لێ دەمێ پەیڤێن دژوار هاتینە بهیستن، وان جانێن ڕویس و کاسۆ ڕەنگێ خوە گوهارت و ددانێن خوە ل سەرێک دسیڕکاندن، نەفرەت ل خودێ و بابکالک و نفشێ مرۆڤان و جهی و دەمی و شەنگستەیێ هەبوون و ژ دایکبوونا خوە دباراندن. پاشی هەمی پێکڤە نووسیان و ل بەر وێ لێڤا نەفرەتلێکری دگریان کو جهێ وان مرۆڤێن ژ خودێ نەترس بوو. ئو کارۆنێ شەیتان، ب دو چاڤێن مینا پەلان، هەموویان ب ئاماژەیەکێ لێک خڕڤەدکەت و ئەگەر هندەک ژێ گیرۆ بوون، ئەو ب سەولا خوە ددانتێ داکو لەزێ بکەن. کا چەوا بەلگێن پاییزێ ئێک ئێکە دوەریێن هەتاکو چق هەمی بەلگێن خوە ل سەر عەردی دبینیت، ئها وەسا، ب ئاماژەیێن کارۆنی، نفشێ پیسێ بەنوئادەمی هەناسەیێن خوە ئێک ئێک ژ ڤی پەڕاڤی، وەک باڵندێ دەنگ بهیستی، بلەز دهاڤێژن. ئو ب ڤی شێوەی ل سەر پێلا تاری دمەشن و بەری ب داکەڤنە وێرا هە، کۆمەکا نوو ل ڤێرە خڕدبیت. ئەڤجا سەیدا و هۆگرێ من گۆت:
– کوڕێ من، ئەوێن دمرن و خودێ یێ ژێ تووڕە، هەمی ژ تەڤ ئاڵ و ئاراستەیانڤە ل ڤێرە خڕدبن، ئەو ل دەربازبوونا ژ ڕووباری بلەزن، چونکو دادپەروەرییا خودایی دبینن و چ ئۆمێدێن ڕزگاربوونێ نینن، ئەڤجا ترسا سزای ل دەف وان دبیتە حەزا زوو گەهشتنا سزای. نێ چ جانێن باش د ڤێرە ڕا نابۆرن، لەوا ئەگەر کارۆن ل دەستپێکێ ژ تە بێزار بوو بیت، نهۆ تو دشێی ب باشی د مەرەما پەیڤێن وی بگەهی.
پشتی ئاخفتنا وی تەڤاڤبووی، دەشتا زۆڵمات ب توندییەکا زەییری هژیا، خو بیرئینانا وێ ترسا بۆ من چێبووی ژی، وە ل من دکەت کو خوھ ژ من بباریت. عەردێ ڕۆندکان هوڕەبایەک ڕاکر، ڕۆناهیەکا ڕەنگ قورمزی ژ ئاگرێ دۆژەهێ دبرسقی، هەمی هەستێن من چەپاندن و وەک وی زەڵامێ خەو دگریت، ژ خوەچووم و کەفتم.

دەهمەن:
(١) ئانکو تنێ فریشتە و ئاسمان بەری دۆژەهێ هاتینە ئافراندن.
(٢) ئانکو ئەوێن زانینا ڕاستیێ یان خودێ ژ دەستداین، چونکو د ئایینیدا عەقل ئەوە یێ خودێ یان ڕاستیێ بنیاسیت.
(٣) دبیت ئەڤ وێنەیە ژ چیڤانۆکێن میللی هاتبیتە وەرگرتن و ئاماژە بیت بۆ وان فلورەنسی یێن بێلایەن د هەڤڕکییا نافخۆییا فلورەنسادا ل سەردەمێ نڤیسەری.
(٤) ئاڵایێ هەردەم لڤۆک و ل دۆر خوە دزڤڕیت، هێمایێ وان ئەشکەنجەدایی یێن هەردەم دودل و پێشوپاشکینە د ژیانا خوەدا.
(٥) دانتی ناڤێن وان نابێژیت چونکو نەهەژی ناڤ ئینانێنە.
(٦) دبیت مەرەم پێ چیلیستینۆیێ پێنجێ بیت کو ل ساڵا ١٢٩٤ێ ژبۆ پاپاییێ دهێتە هەلبژارتن و پشتی چەند مەهەکان پۆستێ خوە ژبۆ پاپا بۆنیڤاچۆیێ هەشتێ چۆل دکەت کو ئەڤێ داویێ دژمنەکێ سەرسەختێ دانتی بوو.
(٧) ئەکیرۆنتی (Acheronte) ئێکەمین و مەزنترین ڕووبارێ دۆژەهێیە، ئاڤا وی ژ ڕۆندکێن ئەشکەنجەداییانە.
(٨) کارۆن (Caron): شەیتانەکێ چیڤانۆکییە و ئێکە ژ زێرەڤانێن دۆژەهێ، ڤیرجیلیۆی ناڤێ وی د ئەنیادێ دا ئینایە.
(٩) ڕووبار ل هندەک جهان مینا گۆڵێن مەند لێ دهێت.

فەهیما ئیبراهیم

زڤڕی د ژۆرا خوە یا بچویک دا، دگەل پرتووکێن خوە و سۆپا داران شەڤبێریێن درێژ دبۆراندن، ئەڤ ژۆرە ل سەر گەلەک چەنگێن مەزنە یێن دناخێ وی دا هاتینە کرن شاهدە و دیدەڤانە، ئاگەهـ ژ هەر هوورهوورکەکێ دناخا وی دا هەیە.
هەموو رۆناهییا دڤەمرینت، بتنێ دگەل چریسکێن ڤی ئاگرێ هەل دمینت. هەموو دەستکەفت و ژ دەستدانێن وی د چریسکێن گەشێن ڤی ئاگری دا دسۆژن. دویکێلا ڤی ئاگری هاریکارییا باراندنا رۆندکێن پەشێمانییا وی دکر؛ ب ساناهیتر دبارین. شەڤێن درێژ دیدەڤانن کا چەند ڕۆندکان دبارینت. بەرێ خوە دا سەمتا دەرکەفتنا دویکێلێ و دگەل خوە گۆت: دەمێ هێشتا زاڕۆ، من چ جاران حەز ژ یارییا خوەڤەشارتنێ نەدکر، من چ جاران ئەو حەزکرن نەبوو ل چ کەسان ب گەڕم، من حەزەک هەبوو هەردەم خوەشتڤیێن من ل بەر چاڤێن من بن.
فڕەک ل وێ قەهوەیا ل بەر سینگێ خوە دا، ژ تەحلاتییێ و ساربوونا وێ ئەنییا وی بوو گرێ.
دیسان دگەل خوە کەتە د گەنگەشەیەکا دژوار دا و گۆت: چ جاران من شارەزاهی د خوەڤەشارتنێ دا نەبوو، هەردەم یێن دی ب ساناهی جهێ من ئاشکرا دکرن، لێ بۆ من گەلەک یا ب زەحمەت بوو ل کەسەکی بگەڕم.
فنجانا قەهوێ دا سەر دەڤێ خوە تا خالی بووی، دانا سەر مێزێ و پشتا خوە دایێ، بەرێ خوە دا پەنجەرەیا نیڤ ڤەکری ل بەرێ بلنداهیێن چیای و ل بەفرا ڕا سپی دنێڕی، ئاخینکەکا کوور راهێلا و دیسان ڤەگەڕیا هزوبیران، دهاتە بیرا وی دەمێ هەر تشت ل دۆر وی تژی ژیان و تژی خۆشی، خیزانەک ل دۆر وی کۆم دبوو. ئەڤڕۆ یێ بتنێ یە، هەر تشت یێ ل دۆر خوە هێلای و قەستا خوەزاییێ کری. خەمێن خوە بۆ داروبەران دبێژت.
دیسان دگەل خوە دئاخڤت، ژ بلی خوە کەس نینە چ تشتان بۆ بێژت: د ڤێ ژۆرا بچویک دا، کەس من تێدا نابینت، دل یێ مری، کەنی و گڕنژین بوونە بیرەوەری، هەر تشت ل دۆر من بوو کابووسەک و ل تارییا شەڤێ حەفکا من دگرت. دزانم هێدی هێدی یێ خوە ژدەست ددەم، پشتی وێ خیانەت ل من کری و من هەموو تشت ژ دەستدای، من زانی من د یارییا ژیانێ ژی دا شکەستن ئینا، دەمێ من شەرتانێ کری من زانی دێ خوسارەت بم.
جهێ یارییێ هاتە گوهۆڕین، گیانێن ل دۆر من هاتنە گوهۆڕین، هەمی تشت هاتنە گوهۆڕین، لێ تشتێ من ئازارددەت هەمی تشت بێ خاترخواستن هاتنە گوهۆڕین، بێ دەلیڤەک بۆ زڤڕینێ هەبن بەرەڤ ڕێیەکا دی ڤە چوون.
نهۆ، مەزن بووم، یاری ژی هاتە گوهۆڕین، ئەڤە دەمەکی درێژە من خوە ل ڤێ ڤەدەرییێ ڤەشارتی، لێ کەس ب جهێ من نەکەتییە، دزانم ئەڤ ڤەشارتنە ژ یێن بەرێ جوداترە، نهۆ، هەر تشت بوو خەریبی، نزانم ڤێ جارێ من خوە باش ڤەشارتییە یان ژی کەسێ نەڤێت ل من بگەڕت؟!

شیان مهدی کانیسارکی

چ جاران تە دلێ کەسێ نە دهێلا، دوژمنێن تە ژی د دلێ خوە دا تو دڤیایی. ل دیوانان… ل هەر جهێ تو لێ ڕوینشتبایی ئەو دبوو سەرێ دیوانێ، نە چونکی کەسەکێ دانعەمر و پیربوویی. من هزرا خوە دکر، ئەڤ حەزژێرکرن و ڕێزگرتنا خەلکی ژ چ تشتی یە؟
هەردەم تە دگۆتە من: عیسایێ کوڕێ مەریەمێ سلاڤ لێ بن دبێژیت” حەزژ دوژمنێن خوە بکەن” و بەردەوام ئەڤ رستە ل سەر ئەزمانێ تە بوو.
ئەڤە تو چ مرۆڤ بوویی؟ نزا بۆچی کەربێن تە ژ کەسێ نە ڤەدبوون؟ پانێ ئەز دبێژم ئەم چ جاران نەشێین وەک تە هزر و سەرەدەریێ بکەین؛ چونکی خەلک هەمی ل بەر چاڤێن من د دارگران و زنخن. من دڤێت ب تنێ ئەز بژیم و هەمی بمرن و ل جیهانا دی ژی کەس ژ بلی من بەهەشتێ ب چاڤ نەبینیت! ڕاستی ژی کەسێ وەكی تە پێ چێنابیت، دەمێ ئەز و تو پێکڤە دچووینە مزگەفتێ و ب ڕەخ ئێک ڤە مە نڤێژ دکر، من گوهـ لێ دبوو دەمێ تە لاڤە ب دەنگەکێ نیڤ بلند دکرن، تە داخوازا ساخ و سلامەتییێ و بەختێ سپی بۆ هەمی جیهانێ و دەوروبەران دکر، ب تنێ تە ناڤێ خوە ژبیر دکر.
یا ژ من ڤە، ئەو هێزا لەشی و هزری ژبەر وێ دل ساخییا تە خودێ کربوو رزقێ تە؛ چونکی ل گوندی دەمێ کۆلانا ڕەزێ تری ئەو زەلام هەمی ب جۆت مەڕانێ نە دشیان ب تە ڕا بگەهن. ئەڤ هەمی سالۆخەتێن تە یێن جهێ ڕاوەستیانێ نوکە ژی ب شەڤ و ڕۆژ هزرا من مژیل دکەن. هەردەم مرادا من ئەو بوو بزانم ژمارەیا وان کەسان یێن ژ دل و بێ بەرژەوەندی حەز ژ تە دکەن چەندە، کەسێ بەرسڤ بۆ من نەدگۆت و تە ب خوە ژی بۆ ڤێ پرسیارێ ب من دکرە کەنی. هەتا ئێڤارییا ڕۆژەکێ ژ ڕۆژێن گەرم یێن هاڤینێ من ئەو هەمی مرۆڤ دیتن، لێ ژبەر تۆزا د چاڤێن مندا نە دشیام ب هژمێرم.