هەولێر، قائید میرۆ

پەرلەمانتارەكا فراكسیۆنا پارتی ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ئاشكرا كر، نوكە جڤاتا نوونەران د وەرزێ بهێنڤەدانا قانوونی دایە و بڕیارە ل دەستپێكا مەها بهێت دەست ب كۆمبوونێن خۆ بكەت. ناڤبری ئاماژە ب وێ چەندێ كر كو بۆچوونێن جودا ل دۆر تەمامكرنا كابینەیا حوكمەتا عەلی ئەلزەیدی هەنە و هندەك ئالی رژدن ل سەر وێ چەندێ كو بەربژارێن خۆ بۆ وەزارەتان نەگهوڕن.
د. ئەشواق جاف، پەرلەمانتارا فراكسیۆنا پارتی ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ، بۆ رۆژنامەیا «ئەڤرۆ» دیار كر: «نوكە جڤاتا نوونەران د وەرزێ بهێنڤەدانێ دایە و بڕیارە ل دەستپێكا مەها بهێت جارەكا دی كۆمبوونێن خۆ دەستپێبكەت. ئالیێن ناڤ جڤاتا نوونەران بووینە دو بەرە، هندەك دخوازن بەری دەرچوونا بڕیارا دادگەها فیدرالی ل دۆر سكالایێن هاتینە تۆماركرن، جڤاتا نوونەران دەنگی ل سەر وەزیرێن ماین بدەت. بەلێ ئالیێ دی دخوازن چاڤەڕێی بڕیارا دادگەهێ بن، چونكو ئێكلابوونا سكالایان دێ كاریگەریێ ل سەر هەلبژارتنا وەزیرێن نوو كەت.»
د. ئەشواقێ زێدەتر گۆت: «هەتا نها ژڤانێ كۆمبوونا جڤاتا نوونەران بۆ تەمامكرنا كابینەیا حوكمەتێ نەهاتییە دیاركرن. هەكە ئالیێن سیاسی ل سەر تەمامكرنا كابینەیێ بگەهنە رێككەفتنێ، جڤاتا نوونەران دشێت ب رێیەكا قانوونی كۆمبوونەكێ ئەنجام بدەت و دەنگی ل سەر بدەت. هەرچەوان بیت، ل دەستپێكا مەها بهێت جڤاتا نوونەران دێ كۆم بیت، چونكە وەرزێ نوو یێ قانووندانانێ دێ دەستپێبكەت. لێ دیار نینە دێ تەمامكرنا كابینەیێ د كارنامەیا كۆمبوونان دا بیت یان نە، چونكە ئەو بابەتە دزڤریت بۆ ئالیێن سیاسی و سەرۆك وەزیران.»
پەرلەمانتارا پارتی ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر كو گومان ل سەر پرۆسەیا دەنگدانێ یا پێشتر هەنە و هندەك بەربژاران گازندە هەنە، لەورا سكالا ل دادگەها فیدرالی هاتینە تۆماركرن و هەموو ئالی چاڤەڕێی بڕیارا دادگەهێ نە.

سەرۆك مەسعود بارزانی ل پیرمام پێشوازی ل عەتوان عەتوانی، پارێزگارێ بەغدا و شاندەكێ د گەل دا كر.
ل دووف راگەهاندنا بارەگایێ بارزانی، «د دیدارەكێ دا پارێزگارێ بەغدا و شاندێ د گەل دا خەبات و قوربانیدانا گەلێ كوردستانێ بۆ گەهشتن ب ئازادیێ و رۆلێ دیرۆكی یێ سەرۆك بارزانی د وێ خەباتا دوور و درێژ دا و هەولدان بۆ پەیداكرنا ئارامیێ و ڤەژاندنا هەرێما كوردستانێ و رۆلێ وان د ئاڤاكرنا ئیراقا نوو دا بلند هەلسەنگاند».
هەر د وێ دیدارێ دا سەرۆك بارزانی رۆناهی ئێخستە سەر خەبات و قوربانیدانا گەلێ كوردستانێ د قۆناغێن جودا جودا دا، و هەروەسا ئاشتی و كەلتوورێ لێبۆرین و تەبایی ب بنەمایێ سەرەكی بۆ پێشكەفتن وڤەژاندنا هەرێما كوردستانێ و ئیراقێ ل قەلەم دا.
د راگەهاندنێ دا هاتیە: «د پشكەكا دی یا دیدارێ دا بیروبۆچوون ل دۆر ئەزموونا هەرێما كوردستانێ د گەشەپێدانێ دا و هەولێن ژ پێخەمەت باشتركرنا رەوشا خزمەتگوزاری و ئارامیێ ل بەغدا و پارێزگارێن دی یێن ئیراقێ هاتنە لێكگۆهارتن».
هەروەسا سەرۆك بارزانی پشتەڤانییا خۆ بۆ گرێدانا كۆنفرانسا پارێزگارێن ئیراقێ ل باژێرێ هەولێرێ دوپات كر، كو ژئالیێ مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ڤە هاتیە پێشنیاركرن و ب پێنگاڤەكا گرنگ و ئەرێنی هەژمارت.

نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ، پێشوازی ل دەستەیا سەرۆكاتیسا جڤاتا نیشتمانی یا كوردی ل سووریێ (ئەنەكەسە) كر. د كۆمبوونێ دا، رەوشا سووریێ، پێشهاتێن سیاسی و هەلبژارتنێن جڤاتا گەل هاتنە گەنگەشەكرن. هەردو ئالییان دوپاتی ل سەر گرنگییا پشكدارییا كوردان د پرۆسێسا سیاسی و دەزگەهێن سووریێ دا كر، وەك بنەمایەك بۆ مسۆگەركرنا مافێن رەوایێن وان.
نێچیرڤان بارزانی دوپاتی ل سەر ئێكگرتنا هەلوەستێ كوردان و بەردەوامییا دانوستاندنێن ناڤبەرا ئالیێن كوردی كر، هەروەسا هاندەر بوو بۆ پێشڤەبرنا پەیوەندیان ل گەل دیمەشقێ ژ بۆ چارەسەركرنا ئاریشەیێن سیاسی. ل دوماهیێ، مەترسیێن تیرۆرێ و لڤینێن داعشێ و هەماهەنگییا هەڤپشك بۆ بەرهنگاربوونا وێ ب دیتنا هنارتیێ تایبەتێ ئەمریكا هاتنە هەلسەنگاندن.

مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، سوپاسیێن خۆ ئاراستەی خەلكێ پارێزگەها هەلەبجە و هەورامان دكەت، ژ بەر بزاڤێن وان یێن دلسۆزانە بۆ دیتنا تەرمێ گەشتیارەكا خەلكێ كەربەلا ب ناڤێ (روقەیە) كرین و راگەهاند: «ئەڤ بزاڤە بێ وێنەیە، دوپاتكرنا كولتوورێ مرۆڤدۆستی یا خەلكێ كوردستانێ یە». هەروەسا دەستخۆشی ل پارێزگار، هێزێن ئەمنی، تیمێن بەرگرییا شارستانی و هەموو خۆبەخشان كر.
سەرۆكێ حوكمەتێ پرسە و سەرەخۆشییا خۆ ئاراستەی بنەمالا وێ گەشتیارێ كر و هیڤییا ئارامیێ بۆ خواستن. د هەمان دەم دا، ژ بەر زێدەبوونا روودانێن خەندقینێ، داخواز ژ ئالیێن پەیوەندیدار كر رێكارێن خۆپارێزیێ ل جهێن گەشتیاری، ب تایبەت ل نێزیك رووبار و بەنداڤان توندتر بكەن. هەروەسا داخواز ژ گەشتیاران كر رێنمایان ل بەر چاڤ وەربگرن و ئاگەهدارێ سەلامەتییا خۆ بن.

مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ پێشوازی ل ئیمزاكرنا رێككەفتنا ئەمریكا و ئیرانێ دكەت و دبێژیت: «هیڤیدارم ببیتە دەستپێكا قۆناغەكا نوو یا ئاشتی و ئارامیێ ل دەڤەرێ».
مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ د پەیامەكێ دا ل تۆرا جڤاكی یا «ئێكس» دا پێشوازی ل ئیمزاكرنا رێككەفتنا د ناڤبەرا ویلایەتێن ئێكگرتی یێن ئەمریكا و ئیرانێ دا كر.
مەسرور بارزانی دبێژیت: «ئەز پێشوازیێ ل ئیمزاكرنا رێككەفتنا د ناڤبەرا ویلایەتێن ئێكگرتی یێن ئەمریكا و ئیرانێ دا دكەم. هیڤیدارم ببیتە دەستپێكا قۆناغەكا نوو یا ئاشتی و ئارامیێ ل دەڤەرێ».

بریكارێ وەزارەتا پێشمەرگەی راگەهاند، پرۆسێیا ئێكگرتنا هێزێن پێشمەرگەی قۆناغێن گەلەك ژێ بڕینە و پترییا كاران تەمام بووینە، ئاماژێ ب وێ چەندێ ژی دكەت كو میكانیزمەكا نوو بۆ پاراستنا زەڤیێن پەترۆلی دهێتە دانان.
عەبدولخالق بابیری، بریكارێ وەزارەتا پێشمەرگەی راگەهاند»بڕیارە ب هەماهەنگی د ناڤبەرا وەزارەتا پێشمەرگەی و وەزارەتێن ئەمنی یێن حوكمەتا فیدرال، میكانیزمەكا نوو بۆ پاراستنا ژێدەرێن وزێ و زەڤی و بیرێن پەترۆلێ ل هەرێما كوردستانێ بهێتە دانان».
بریكارێ وەزارەتا پێشمەرگەی گۆت ژی» ئێك ژ تەوەرێن سەرەكی یێن سەرەدانا شاندێ لەشكەری یێ حوكمەتا فیدرال بۆ هەرێما كوردستانێ، پاراستنا زەڤیێن پەترۆلێ بوو».
هەروەسا دوپات كر، د پێخەمەت پاراستنا زەڤیێن پەترۆلێ و گرنتیكرنا پرۆسەیا هنارتنا پەترۆلێ ب رێیا هەرێما كوردستانێ، هەردو حوكمەتێن هەرێمێ و فیدرال هەموو بەرهەڤی نیشا داینە.
ل دۆر رێكخستنا هێزان، عەبدولخالق بابیری دوپات كر، پرۆسەیا ئێكگرتنا هێزێن پێشمەرگەی قۆناغێن گەلەك ژێ بڕینە و ب ڤی رەنگ 90% یا وێ پرۆسەیێ تەمام دبیت.
ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر، ئەوا مای بتنێ هندەك ئاریشەیێن بچووك یێن تەشكیلاتێن سەربازی یە، لێ كاركرن ل سەر بەردەوامە و هەكە ب ڤێ لەزێ كار ل سەر وی بابەتی بهێتە كرن، د دەمەكێ نێزیك دا پرۆسە ب تەمامی دێ هێتە بجهئینان.

هاریكارێ سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ئاشكرا دكەت، رێككەفتن هاتییە كرن و سۆز هاتییە دان كو هەر مەهەكێ ل گەل مووچویێ فەرمانبەرێن ئیراقێ، مووچەیێ فەرمانبەرێن هەرێما كوردستانێ ژی بهێتە هنارتن.
رێباز حەملان، هاریكارێ سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ، د پرێس كۆنفرانسەكێ دا، راگەهاند «هەكە ئیراق ب خۆ كێشەیا ئابۆری و نەختینەیێ و پارەی نەبیت، بۆ مە ژی كێشە نابیت، چونكی رێككەفتن هاتییە كرن و سۆزا حوكمەتا نوكە یا عەلی ئەلزەیدی یە، كو هەر دەمێ مووچەیێ بەسرا هاتە دان، مووچەیێ پارێزگەهێن كوردستانێ ژی بهێتە دان».
ریباز حەملانی دوپاتی ل سەر وێ چەندێ كر «مە ل سەر وێ یەكێ ل گەل حوكمەتا فیدرال رێككەفتن كریە كو هەر دەمێ مووچەیێ پارێزگەهێن خۆ بەلاڤكر، مووچەیێ هەرێما كوردستانێ ژی بهێتە خەرجكرن».
رێباز حەملان ئەو ژی ئاشكرا كر: «ل سەر پرسا ئەسیكۆدا (سیستەمێ گومرگی) و پەترۆلی چو كێشە نەماینە و بتنێ پرسا داهاتێ ناڤخۆ مایە، و مە ب وان گۆتییە ب گۆرەی یاسایا كارگێڕییا دارایی، ژ داهاتێ هەرێما كوردستانێ پشكەك بهێتە دان ب ئیراقێ، لێ مە چو هەژمار دیار نەكرینە».

هشیار سیوەیلی، بەرپرسێ مەكتەبا پەیوەندیێن دەرڤە یا پارتی دیموكراتی كوردستان، ئاشكرا كر، كو كێشەیا سەرەكی یا د ناڤبەرا پارتی و ئێكەتیێ دا ل سەر بەلاڤكرنا پۆستانە، نە بەرنامەیێ بڕێڤەبرنێ.
سیوەیلی ئاماژە ب وێ چەندێ كر كو د كۆمبوونێن تۆم بەڕاكی ، هنارتیێ تایبەت یێ سەرۆكێ ئەمریكا، ل گەل سەركردایەتییا هەرێما كوردستانێ ، پرسا پێكئینانا حوكمەتێ و دەربازكرنا ئاستەنگا سیاسی وەك مژارەكا سەرەكی هاتییە گەنگەشەكرن.
سیوەیلی گۆت: «د ڤان 20 مەهێن بۆری دا، مە بەردەوام ئەڤ بابەتە ل گەل دۆستێن خۆ باس كرییە».
ناڤبری دیتنا خۆ دیار كر كو هەكە ئالیێن كوردستانێ بخۆ كێشەیێن خۆ چارەسەر نەكەن، چو وەلاتەكێ دی نەشێت بۆ وان چارەسەر بكەت. ئەمریكا وەكو دۆستەك، داخوازا رێككەفتنێ ژ هەموو ئالییان دكەت، چونكە بەردەوامبوونا ڤێ كێشەیێ كارتێكرنەكا نەرێنی ل سەر پێگەهێ هەرێمێ ل ئاستێ نێڤدەولەتی و پەیوەندیێن وێ ل گەل بەغدا دروست كرییە.
ل دۆر دانوستاندنێن ل گەل ئێكەتیێ، سیوەیلی ئاماژە ب وێ چەندێ دا كو دۆسێیا بەرنامەیێ بڕێڤەبرنا حوكمەتێ ب رێكا لژنەیێن هەڤپشك هاتبوو ئێكلاكرن و هەردو ئالییان ئیمزا ل سەر كربوو، لێ پرۆسێس ل سەر پۆستان تووشی كێشەیێ بوو.
سیوەیلی دوپات كر «تنێ رێیا چارەسەریێ، روونشتن و بەردەوامبوونا دیالۆگێ یە».
هەروەسا ئاماژە ب دەستپێشخەرییا سەرۆك بارزانی كر و گۆت: «پارتی ئەڤ دەستپێشخەرییە ب جدی وەرگرتییە و كۆمیتەیا ناڤین دوپاتی ل سەر چڕكرنا بزاڤان كرییە، ب تایبەت ل گەل ئێكەتیێ وەكو ئالییەكێ سەرەكی».
ل دۆر كاراكرنا پەرلەمانێ كوردستانێ، سیوەیلی دیار كر كو پێدڤییە ئالی پێشوەخت رێككەڤن، چونكە كاراكرنا پەرلەمانی پێنگاڤا ئێكێ یە بۆ راگەهاندنا كابینەیا نوو. بەرپرسێ مەكتەبا پەیوەندیێن دەرڤە یا پارتی دیموكراتی كوردستان ئاماژە ب وێ كر كو پارتی ل سەر ئاستێ بلند بەرهەڤی دیالۆگێ یە و گەشبینییا خۆ بۆ چارەسەركرنا كێشەیان دیار كر، چونكە هەموو ئالی تێگەهشتینە كو هەرێما كوردستانێ د رەوشەكا هەستیار دا دەرباز دبیت و پێدڤی ب دوماهیئینان ب ڤێ ئاستەنگا سیاسی هەیە.

فەلاح مستەفا، هاریكارێ سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ بۆ كارێن دەرڤە، راگەهاند، سەرەدانا «تۆم بەڕاك» هنارتیێ تایبەتێ سەرۆكێ ئەمریكا بۆ ئیراقێ، ژ بۆ دوپاتكرنا پێگیربوونا واشنتۆنێ بوو ب پەیوەندییەكا درێژخایەن ل گەل ئیراقەكا دیموكرات و خودان سەروەری.
ب گۆتنا فەلاح مستەفای، ئەمریكا پشتەڤانیێ ل حوكمەتا نوو یا ئیراقێ دكەت و هیڤیدارە پەیوەندیێن هەولێرێ و بەغدایێ باش بن. ناڤبری ئاماژە ب وێ چەندێ كر كو ئالیێ ئابۆری و هاتنا كۆمپانیێن ئەمریكی بۆ هەرێمێ گرنگە.
ل دۆر پرسا چەكێ ل دەرڤەی دەستهەلاتا دەولەتێ، گۆت»ئەمریكا وەلاەتەكێ پراكتیكی یە و دڤێت چەك تنێ د دەستێ دەولەتێ دا بیت، د هەمان دەم دا دزانن ئەڤ پرۆسە ئالۆزە و دەم بۆ دڤێت».
ل دۆر وان دەنگۆیێن دبێژن بەڕاك كار بۆ لاوازكرنا هەرێمێ دكەت، فەلاح مستەفای ئەو خواندنە ب «نەواقعی» ناڤ كرن و گۆت: «بەرۆڤاژی، دیتنێن وی ل هەرێمێ جهێ خۆشحالیێ بوون، چنكو تێگەهشتنەكا واقعیانە بۆ رەوشێ هەبوو.» ناڤبری دوپات كر كو ئەمریكا هەرێما كوردستانێ وەك دۆست و هەڤپەیمان دبینیت.
سەبارەت ب كۆمبوونا سێقۆلی یا نێچیرڤان بارزانی، مەزلوم عەبدی و تۆم بەڕاكی، فەلاح مستەفای ئاشكرا كر كو باسێ رەوشا سووریێ و پرۆسێسا سیاسی ل رۆژئاڤایێ كوردستانێ هاتە كرن و بەڕاكی ئاستەنگێن ل بەر رێككەفتنێ تۆمار كرینە دا بكارن كاری ل سەر بكەن.
ل دووماهیێ، فەلاح مستەفای راگەهاند، تۆم بەڕاكی سلاڤێن «ترەمپی» گەهاندنە سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ و خۆشحالییا وی نیشادا كو هەرێما كوردستانێ وەك دۆستێن خۆ دبینن.

هەرێما كوردستانێ د چارچۆڤێ بزاڤێن خۆ یێن بەردەوام دا بۆ بهێزكرنا پێگەهێ دیپلۆماسی و بهێزكرنا پەیوەندیێن خۆ ل گەل كومەلگەها نێڤدەولەتی، د نووترین پێشهات دا دیار بوویە كو چار دەولەتێن دی بەرهەڤییا خۆ دیار كریە بۆ ڤەكرنا نوونەرایەتییا فەرمی ل باژێڕێ هەولێرێ.
د. زیرەك زێباری، ئەندامێ لژنەیا پەیوەندیێن دەرڤە ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ، د داخویانییەكێ دا بۆ میدیایان ئاشكەرا كر كو هەر ئێك ژ ئۆكرانیا، ئازەربایجان، بەحرێن و عومان ب مەرەمن نوونەرایەتیێن خۆ ل پایتەختێ هەرێما كوردستانێ ڤەبكەن. ل گۆرەی پێزانێن زێباری، ڤان وەلاتان پێشتر دەستپێشخەری كرییە و نیازا وان یا جدی هەیە بۆ ڤێ پێنگاڤێ، لێ هندەك ئەگەرێن دەرەكی بووینە ئاستەنگ ل هەمبەر بجهئینانا ب لەز یا ڤی بڕیاری.
دەربارەی ئەگەرێن پاشكەفتنا ڤەكرنا نوونەرایەتییان، د. زیرەك زێباری راگەهاند كو وەلاتێن ئۆكرانیا و ئازەربایجان ب ئەگەرێ كارتێكرنێن شەڕێ ئۆكرانیا و هندەك ڕێكارێن كارگێڕی كو دڤێت ژ بەغدایێ بهێنە ئەنجامدان، پرۆسەیا وان ب سستی برێڤە دچیت. ژ ئالییەكێ دی ڤە، وەلاتێن بەحرێن و عومان كو بەرهەڤییەكا تەمام نیشا دایە، ب ئەگەرێ رەوشا هەستیارا دەڤەرێ و گرژیێن د ناڤبەرا ئیسرائیلێ و ئیرانێ دا، بۆ دەمەكێ بەروەخت پلانێن ڤەكرنا نوونەرایەتیێن خۆ پاشئێخستینە.
د ڤی چارچۆڤەی دا، د. زیرەك زێباری دوپاتی ل سەر رۆلێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ كر و راگەهاند كو لژنەیا پەیوەندیێن دەرڤە یا جڤاتا نوونەران ب جدی كار ل سەر ڤێ پرسێ دكەت.
ناڤبری ئاماژە ب وێ دا كو ئەركێ سەر ملێ وانە ل بەغدایێ گڤاشتنێ دروست بكەن و ئاستەنگێن رێكاری لابدەن، داكو ئەو وەلاتە بشێن ل نێزیكترین دەم نوونەرایەتیێن خۆ ل هەولێرێ ڤەبكەن.
ڤەكرنا ڤان نوونەرایەتیێن نوو، وەكو پێنگاڤەكا گرنگ دهێتە هەژمارتن بۆ پتر ڤەكرنا هەرێما كوردستانێ ل هەمبەر وەلاتێن عەرەبی و جیهانێ، ئەڤە ژی دێ كارتێكرنا ئەرێنی ل سەر بهێزكرنا پەیوەندیێن سیاسی، ئابۆری و كەلتووری د ناڤبەرا هەرێما كوردستانێ و وان دەولەتان دا هەبیت.