ل سەر داخوازا مەسرور بارزانی كار بۆ دەزگەهكرنا پەیوەندیێن هەولێرێ و بەغدایێ دهێتە كرن
سەرۆكێ دیوانا جڤاتا وەزیرێن هەرێما كوردستانێ راگەهاند، ل سەر داخوازا مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ كار بۆ دەزگەهكرنا پەیوەندیێن هەولێرێ و بەغدایێ دهێتە كرن، دا كێشە ل رێیا دەستەیەكا هەماهەنگییا بەردەوام ڤە بهێنە چارەسەركرن. هەروەسا ئاشكرا كر، هەرێمێ بەرهەڤی بۆ بودجەیا 2027 كریە بۆ جوداكرنا مووچەی ژ مەلەفێ بودجەی و راستڤەكرنا خەرجیێن نیشتمانی، د دەمەكێ دا داهاتێ ناڤخۆ ژ بەر شەڕێ دەڤەرێ گەلەك كێم بوویە، و بەرهەڤی ژی بۆ بجهئینانا سیستەمێ گومرگیێ (ئەسیكۆدا) و لادانا بازگەهێن د ناڤبەرا وان دا بەردەوامە.
ئومێد سەباح، سەرۆكێ دیوانا جڤاتا وەزیرێن هەرێما كوردستانێ د دیارەكا تەلەڤزیۆنیدا ل گەل كوردستان 24، راگەهاند: «ل گەل حوكمەتا نوو یا ئیراقێ هەماهەنگییەكا گەلەك باش مە د بوارێن ئەمنی، كارگێڕی، دارایی و سێكتەرێن دی دا هەیە، ئەڤە ژی ب ئەگەرێ تێكگەهشتن و هەماهەنگییا د ناڤبەرا هەردوو سەرۆك وەزیرێن هەرێما كوردستانێ و ئیراقێ ڤە هاتییە».
دەزگەهكرنا پەیوەندیێن هەولێرێ و بەغدایێ
ئومێد سەباح ئاماژە ب بزاڤێن هەرێمێ بۆ دەربازكرنا شێوازێ كەڤن یێ پەیوەندییان و راگەهاند « ئەم دخوازین پەیوەندیێن د ناڤبەرا هەرێما كوردستانێ و ئیراقێ دا ب تەمامی بكەینە دەزگەهی. ئەڤە ل سەر داخوازا مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بوویە كو د دووماهی سەرەدانا خۆ دا بۆ بەغدایێ پێشكێشی عەلی زەیدی، سەرۆك وەزیرێ ئیراقێ كر، ب مەرەما وێ چەندێ ئێدی كێشەیێن د ناڤبەرا هەولێرێ و بەغدایێ ب رێیا لژنەیێن كاتی ڤە نەهێنە چارەسەركرن، بەلكۆ ب شێوازەكێ دەزگەهی بیت و ب رێیا دامەزراندنا دەستەیەكا هەماهەنگیبا بەردەوام بیت د ناڤبەرا هەرێمێ و ئیراقێ دا كو هەر سێ مەهان جارەكێ كۆمبوونا خۆ ئەنجام بدەت بۆ بهێزكرنا پەیوەندییان؛ سەرۆك وەزیر و بەرپرسێن ئیراقێ ژی پێشوازییا گەرم ل ڤێ بیرۆكێ كر».
ئاشكراژی كر، داخواز هاتییە كرن ل هەر چار جڤاتێن تایبەتمەندێن ئیراقێ نوونەرەكێ هەرێما كوردستانێ هەبیت بۆ چارەسەركرنا كێشەیان، و داخواز ژی هاتییە كرن كو سالانە ئێك جار هەردوو جڤاتێن وەزیرێن هەرێما كوردستانێ و ئیراقێ كۆمبوونێن هەڤپشك ئەنجام بدەن، و گۆت «دڤێت ل گەل حوكمەتا ئیراقێ ژ قووناغا كێشەیان دەربچین و بچینە قووناغا مفاوەرگرتنێ ژ دەرفەتێن ستراتیژی».
ئومێد سەباح دوپاتی ل سەر وێ چەندێ كر، هیڤیدارین د ڤێ كابینەیا نوو یا حوكمەتا ئیراقێ دا، ب چو رەنگان سەرەدەرییا سیاسی ل گەل داخوازی، خواست و مافێن دستووری یێن گەلێ كورد نەهێتە كرن. ئاماژە ب وێ ژی دا، ژ ئالیێ سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ ڤە ئاماژەیێن گەلەك باش هاتینە دیتن، ب تایبەت د پرسا مووچەی و دابینكرنا هەڤكاریێ بۆ هەرێما كوردستانێ ل دەمێ قەیرانا ڤێ دوماهیێ یا غازێ و پەترۆلێ دا.
دستوور و شایستەیێن دارایی یێن بودجەیا 2027
سەرۆكێ دیوانا جڤاتا وەزیرێن هەرێما كوردستانێ، ل دۆر زیانێن بودجەیا بۆری رۆهن كر «هەرێما كوردستانێ ب ئەگەرێ بڕیارا دیاركرنا یاسایا بودجەیا سێ سالی ژ ئالیێ حوكمەتا بۆری یا ئیراقێ ڤە زیانەكا مەزن پێ گەهشت، ب دەربازبوونا دەمی ژی دەركەفت كو حوكمەتا فیدرالییا ئیراقێ ژی ژ ڤێ بڕیارێ تووشی زیانێ بوویە».
خویاكر ژی، نها حوكمەتا ئیراقێ مژوولی بەرهەڤییا دارشتنا بودجەیا سالا 2027ێ یە. بۆ ڤێ مەرەمێ ژی، هەرێما كوردستانێ شاندەكێ فەرمی دیار كریە ب پشكدارییا وەزیرێن سامانێن سروشتی، دارایی و لژنا چاڤدێرییا دارایی یا هەرێمێ؛ دا هەرێما كوردستانێ ب شێوازەكێ كارا پشكدار بیت د دیاركرنا پشك و شایستەیێن دارایی، بەری كو پڕۆژەیاسا بهێتە هنارتن بۆ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ بۆ دەنگدانێ.
ئومێد سەباح گۆتژ ی «مە ب فەرمی مە داخواز كریە كو ل بودجەیا سالا 2027ێ دا ب شێوازەكێ دستووری سەرەدەری ل گەل هەرێما كوردستانێ بهێتە كرن. مەزنترین كێشە ل یاسایا بودجەیا ئیراقێ دا دۆسێیا خەرجیێن بلندێن نیشتمانی(سیادی) یە، ژ بەر كو ئەو خەرجی ژ پشكا گشتی یا هەرێمێ و پارێزگەهان دهێنە بڕین؛ لەورا پێدڤییە شێوازێ دارشتنا بودجەیا ئیراقێ بهێتە گوهۆڕین دا ب شێوازەكێ دادپەروەرانە پشكا هەرێما كوردستانێ بهێتە دابینكرن، و بۆ ڤێ مەرەمێ ژی مە ڤەكۆلینەكا گەلەك هوور بەرهەڤ كریە».
سەرۆكێ دیوانا جڤاتا وەزیرێن هەرێما كوردستانێ دوپاتی ل سەر وێ چەندێ ژی كر «ل گۆرەی دەستووری پێدڤییە هەرێما كوردستانێ پشكا دادپەروەرانە ژ داهاتێ گشتی یێ وەلاتی هەبیت. هەكە كار ب گۆرەی دەستووری نەهێنە رێكخستن، دڤێت چاكسازییا بنەڕەتی د وێ شێوازێ سەرەدەرییا ئەڤرۆ دا بكەین؛ یا ئێكێ، دڤێت پرسا خەرجیێن بلندێن نیشتمانی بزڤڕیتە سەر شێوازێ راستەقینەیێ خۆ؛ یا دوویێ، نابێت ب چو رەنگان جوداهی د سەرەدەریێ دا ل گەل هەرێما كوردستانێ بهێتە كرن، یا سیێ، پێدڤییە دۆسێیا مووچەیێ فەرمانبەران ب تەمامی ژ مەلەفێ بودجەیا گشتی بهێتە جوداكرن و ل گۆرەی دەستووری سەرەدەری ل گەل هەرێمێ بهێتە كرن. مە گۆتییە بەرپرسێن ئیراقێ، نە ئەوا ل دەستووری دا هاتی كێمتر قبوول دكەین، و نە پتر ژی داخواز دكەین».
ئاماژە ب وێ ژی دا، دەمێ بابەت دبیت پرسا مووچەی و بودجەی و مافێن هەرێمێ، هەموو ئالی ب ئێكڕێزی ڤە دهێنە پێش و كارڤەدانا گەلەك باش هەبوویە.
رۆهنكر ژی: ب بەڵگەیێن فەرمی سەرجەم شایستە و مافێن دارایی یێن هەرێما كوردستانێ د تۆمار كرینە كو ل ئالیێ حوكمەتا ئیراقێ نە، و ل سەرەدانێن داهاتی یێن خۆ بۆ بەغدایێ ب جددی دێ ئێخینە بەر گەنگەشەیێ.
ئیدارەدانێ دارایی و كێمبوونا داهاتێ ناڤخۆ
ئومێد سەباحی، ئەگەرێ سەرەكیێ بەردەوامییا پرۆژەیێن هەرێما كوردستانێ سەرەڕای قەیرانا دارایی، بۆ بڕێڤەبرنا ژ هەژی و سەرپەرشتییا راستەوخۆیا مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێمێ ل سەر وەزارەت و رێڤەبەرییان د ئیدارەدانا قەیرانان دا ڤەگەڕاند.
سەرۆكێ دیوانا جڤاتا وەزیرێن هەرێمێ ئامارێن دارایی یێن هەرێمێ بەرچاڤكرن و گۆت: «درێژەكێشانا شەڕێ دەڤەرێ، نەمانا لڤینا بازرگانیێ، بوونە ئەگەرێ وێ چەندێ كو ل مەها ئادارێ داهاتێ ناڤخۆیی یێ هەرێما كوردستانێ ژ 320 ملیار دیناران بۆ ب تنێ 86 ملیار دیناران كێم بیت، هەرچەندە ل مەها نیسانێ بۆ 106 ملیار دیناران بلند بوو و ل مەها گۆلانێ ژی گەهشتە 123 ملیار دیناران».
وی رەخنە ل سەرەدەرییا دارایی یا بەغدایێ گرت و گۆت: «هەكە بۆ نموونە مەها گۆلانێ وەربگرین كو داهاتێ مە 123 ملیار دینار بوو، حوكمەتا ئیراقێ داخوازا 120 ملیار دیناران ژ مە كر؛ مە ل وەزیرێ دارایی یێ ئیراقێ گۆت كو ب بڕینا ڤێ پارەی، دێ چەوا بودجەیا كارگێڕی و خەرجی بۆ پارێزگەهان و ئیدارەیێن سەربخۆ هێتە دابینكرن؟ ئایا بودجەیا تە بۆ كەرتی كارەبێ دابین كریە؟ یان تە چ كۆژمێ پارەی بۆ دابینكرنا غازێ بۆ وەستگەهێن هەرێمێ پێشكێشی مە كریە؟ لێ مخابن چو بەرسڤەكا گونجای ب دەست مە نەكەفت».
ئاماژە ب وێ ژی دا، سەرەڕای وی پارەیێ بۆ مووچەی ژ بەغدایێ دهێت، هەرێما كوردستانێ مەهانە كۆژمێ 42 ملیار دیناران ژ داهاتێ ناڤخۆ تەرخان دكەت بۆ تەمامكرنا مووچەیێ فەرمانبەران، تێچۆیێن كارگێڕی یێن ناڤخۆیی یێن رێڤەبەرییان، پێدڤییێن وەستگەها كارەبێ و پرۆژەیێن دی، كو ئەڤە نیشانا سەرەدەرییەكا نەڕەوا و نەساخلەمە ل هەمبەر هەرێما كوردستانێ.
سیستەمێ ئەلیكترۆنی یێ گومرگی (ئەسیكۆدا) و كێشەیا بازرگانان
ل دۆر بجهئینانا سیستەمێ گومرگیێ ئەسیكۆدا، ئومێد سەباح رۆهن كر « كێشەیا مە ل گەل بجهئینانا سیستەمی نینە، بەلكۆ كێشەیا مە ل گەل شێوازێ بڕێڤەبرنا وێ هەبوو، ژ بەر كو سیستەم بۆ وەلاتەكێ ناڤەندی هاتبوو دارێتن كو رۆل و پێگەهێ هەرێما كوردستانێ ل دەرگەهێن سنۆری لاواز دكر. لێ مە بۆ رۆهن كر كو ل گۆرەی دەستووری، ئیدارەدانا دەرگەهێن سنۆری ئەركەكێ هەڤپشكە د ناڤبەرا هەردوو ئالییان دا، و ب ڤێ چەندێ مە شییا سیستەمی ژ ناڤەندێ بگوهۆڕین بۆ سیستەمەكێ فیدرالی».
وی ئاشكرا كر، نها ب تنێ دوو پرس مایینە بۆ چارەسەركرنێ كو دبنە داهاتێ گومرگی، كو ل دووماهی پەیوەندییا د ناڤبەرا مەسرور بارزانی و عەلی زەیدی دا ل سەر گەهشتینە رێككەفتنێ. هەرێمێ داخواز كریە، سیستەمێ ئەسیكۆدا بۆ دەمەكێ بەروەخت و ئەزموونی بهێتە بجهئینان كو پێدڤی ب سێ مەهانە بۆ بنەجهكرنا وێ ل هەموو دەرگەه و دەزگەهان و داخواز ژی هاتییە كرن كو دۆرپێچ و سنۆرداركرنا دۆلاری ل سەر بازرگانان بهێتە لادان و دۆلار ب بهایێ فەرمیێ بانكا ناڤەندی ب بازرگانێن هەرێمێ بهێتە دان.
ئومێد سەباح گۆت: نها چاڤەڕێیا حوكمەتا ئیراقێ دكەن بۆ ئیمزاكرنا بڕیارا دووماهیێ یا سیستەمی، كو بڕیارە ل ڤان نێزیكان ئیمزا بیت. ل دۆر داهاتێ گومرگی د ناڤبەرا هەرێمێ و پارێزگەهێن دی یێن ئیراقێ دا، ئاشكرا كر، پشتی بجهئینانا سیستەمێ ئەسیكۆدا داخواز كریە كو هەموو بازگەهێن د ناڤبەرا هەردوو ئالییان دا بهێنە لادان، و لژنەیەكا هەڤپشك ژی بۆ ئێكلاكرنا دۆسێیا دەرگەهێن سنۆری یێن نەفەرمی هاتییە پێكئینان.
