ئـاكـرێ د نـاڤبەرا مانـێ و كۆچکرنا ناڤخۆیی دا
مەتین سەباح جمعە
دەمێ ل سەر لاپەرێن ڕۆژنامەیان یان د ناڤ جڤاتان دا بەحسا كێشە و ئاریشەیێن كۆچێ دهێتەكرن، پڕانیا جاران هزر و سەرنج بەرەو سنوورێن دەرڤەی وەلاتی، دەریایێن مەترسیدار و ولاتێن ئەورۆپی دچن. لێ د ڕاستی دا، دیاردەكا دی یا بێدەنگ، هێدی و مەترسیدارتر هەیە كو ئەڤرۆ باژێرێ ئاكرێ و دەوروبەرێن وێ پێ دنالن، ئەو ژی دیاردەیا «كۆچبەڕیا ناڤخۆیی» یە؛ واتا گوهۆرین و ڕاگوهاستنا جهێ ژیانێ، بارەگەه پێچان و چوون بەرەو باژێرێن دی یێن مەزنتر یێن هەرێما كوردستانێ، ب تایبەتی بۆ پایتەختێ هەرێمێ یان سەنتەرێن پارێزگەهان وەك هەولێر و دهۆكێ. ئەڤ كۆچە، زەنگەكا هۆشیاریێ یا ڕاستەقینەیە بۆ كارگێڕیا خۆجهی، پلاندانەر و سەركردەیێن ئابووری ل دەڤەرێ، چونكی ئاكرێ ب ڤێ چەندێ باشترین شیانێن خۆ یێن مرۆڤی، كادرێن خۆ یێن ئەكادیمی و سەرمایەدارێن خۆ یێن ناڤخۆیی ژ دەستددەت و پێشكێشی باژێرێن دی دكەت.
ئاكرێ، ئەو باژێرێ ب مێژوو، كەلەپۆر و ڕەسەنایەتییا خۆ یا زیندی دهێتە ناسین، خۆدان شیانێن مەزن یێن مرۆڤی و كچ و كۆڕێن داهێنەرە. لێ كاتێ گەنجەكێ دەرچوویێ زانكۆ یان پەیمانگەهێ، یان بسپۆرەكێ وارێن كارگێڕی، قانوونی و تەكنیكی دبینیت كو ل باژارێ خۆ دەرگەهێن كاركرنێ ل بەر داخستینە، یان دەلیڤەیێن گەشەپێدانا پیشەیی گەلەك د بەرتەنگ و سنووردارن، ب ناچاری ڕێكا بارەگەه پێچانێ دگریتە بەر. كێشە ل ڤێرە د وێ چەندێ دا نینە كو هەڤوەلاتی ل ناڤخۆیا نیشتیمانی كار دكەن، بەلكو مەترسی د وێ چەندێ دا یە كو ئاكرێ هێدی هێدی ژ هێزا خۆ یا كار، نووژەنكرن و گەشەپێدانێ بەتال دبیت. پاشەڕۆژا ئاوەدانكرنا باژێری پێدڤی ب ڤان وزە و شیانان هەیە داكو داهێنانێ د ناڤخۆیا باژێری دا بكەن، نەك ببنە پشكەك ژ ئاواكرن و بووژانەوەیا كەرتی تایبەت و بازاڕێن باژێرێن دی، و ئاكرێ د پاشەكێشیەكا بەردەوام دا بمینیت.
ئەگەرێن ڤێ كۆچبەریا ناڤخۆیی یا بەرفرەه گەلەك ڕۆن و ئاشكرانە و كێم یان زێدە دزڤڕن بۆ دو تەوەرێن سەرەكی: یا ئێكێ: كێمبوونا پرۆژەیێن ستراتیژی و ژێرخانەیا ئابووری یێن كەرتی تایبەت و حكومی نە ل ناڤخۆیا باژێری، كو بشێن تێهناتییا گەنجان بۆ كار، بڕێڤەبرن و ئاواكاریێ بشكێنن. یا دویێ: سستی و خاڤبوونا دەلیڤەیێن وەبەرهێنانێ یە د كەرتێن جودا جودا دا، ب تایبەتی كەرتێن گەشتوگوزار، پیشەسازی و چاندنێ، كو ئەگەر پلانەكا ڕاستەقینە بۆ بهێتەدان، دكارن ب هزاران دەلیڤەیێن كاری بۆ كچ و كۆڕێن خەلكێ دەڤەرێ دابین بكەن. ل ڤێرێ ئەركێ میدیا و ڕۆژنامەگەرییا ناڤخۆیی یە كو ب چاڤەكێ ڕەخنەیی و بنیاتنەر تیشكێ بێخیتە سەر ڤێ دۆسیێ، چونكی ئەڤ پێلا كۆچێ هێدی هێدی سیمایێ ئابووری، جڤاكی و ڕەوشەنبیری یێ ئاكرێ لاواز دكەت و بازارێ وێ سست دكەت.
بۆ وێ چەندێ ئەڤ پشكنینا مرۆڤی و بەتالبوونا سامانا مە یا مرۆڤی بهێتە ڕاگرتن، كارگێڕیا خۆجهی و لایەنێن بەرپرس پێدڤی ب هەلوەستەكێ نوو، جدی و ستراتیژی هەنە. پێدڤییە دەرگەهێن ئاسانكاریێن قانوونی و كارگێڕی بۆ وەبەرهێنەرێن ناڤخۆیی و دەرەكی بهێنە ڤەكرن دا كو پرۆژەیێن خۆ یێن مەزن ل ڤێرە بونیات بنێن، دیسا پێدڤییە پشتەڤانییا دارایی و مەعنەوی بۆ پرۆژێن بچووك و داهێنانێن گەنجان بهێتە دابینكرن.
ئاكرێ شایستەی هندێ یە ببیتە ناڤەندەكا گەش و سەرەكی یا كار، ئابووری و داهێنانێ، نەكو بتنێ ببیتە باژێرەكێ چاڤەڕێ كو گەنج ل ڤێرە بێهیڤی ببن و بۆ دابینكرنا پاشەڕۆژەكا باشتر پشتا خۆ بدەنە ئاخا خۆ یا ڕەسەن. پاراستنا هەڤوەلاتیان و ڕاگرتنا شیانێن وان د ناڤخۆیا ئاكرێ دا، بنەمایێ سەرەكی و كانییا ڕاستەقینە یا پاشەڕۆژا گەشا ڤی باژێری یە. ئەگەر ئەڤرۆ هوشیاری نەبیت، سۆبا دێ باژێرەكێ ڤالا ژ وزە و هێزا گەنجان ل دووڤ خۆ هێلیت.
