جـەنگ هێشتا دەست پێ نەكریە و گـەردەلـوول ب ئێكەم بـرووسكێ نـاهێتە پیڤان
شهاب ئاكرەیی
گەلەك هەنە ئەوێن هزر دكەن رۆژهەلاتا ناڤەڕاست ژ جەنگی رزگاربوو، بەلێ ئەز وەسا دبینم كو ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاست هێشتا نەكەفتییە د شەڕی دا. ئەوێن مێژوویێ ب چاڤێ سیاسەتێ دخوینن، باش دزانن كو شەڕێن مەزن ب هاڤێتنا مووشەكان دەست پێ ناكەن، لێ دەمێ ئەو بڕیار دهێنە دان ئەوێن مووشەكان دكەنە تەنێ هووربینیەك د دیمەنەكێ مەزنتر دا.
ئەوا ئەڤرۆ دبینین نە دوماهیا قەیرانێ یە، بەلكو ئارامیەكا خشتەكەرە بەری ڕێكخستنڤەكرنا نەخشەیێ دەڤەرێ، چونكی ئارامی د جیهانا جیۆپۆلیتیكێ دا نە نیشانا ئاشتیێ یە، لێ دبیت مەترسیدارترین قووناغا شەڕی بیت؛ نەخشە د ژوورێن دانوستاندنێ دا زێدەتر دهێنە كێشان ژ مەیدانێن جەنگی و ئیمپراتۆریەت ژی ژ كەرب و كینێ نالڤن، بەلكو ب لۆژیكێ بەرژەوەندیان كار دكەن.
ئەو كەسێ شەڕێ د ناڤبەرا ویلایەتێن ئێكگرتی و ئیرانێ دا تەنێ د دۆسیەیا ئەتۆمی دا كورت دكەت، ئەو سەردێڕی دخوینێت و تێكستی پشتگوهـ دهاڤێژێت، كێشە — ب دیتنا من ـ نە ئامێرێن سەنتەرفیۆجن، نەسزایێن ئابوورینە و نەژی ئاڵۆگۆڕكرنا لێدانێن سەربازی نە، كێشە یا ڕاستەقینە ئەڤە یە: كی دێ سیمایێن ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاستا بێت نڤیسیت؟ و كی دێ كلیلا وزەیێ و دەربەندێن دەریایی و ڕێكێن بازرگانییا جیهانی د داهاتی دا گریتە دەست؟
كەنداڤا عومان و تەنگاڤا هورمز تەنێ رووبەرەكێ ئاڤی نینن، لێ خالا ڕاگرتنێ نە كو ئابوورێ جیهانی و ئاسایشا نێڤدەولەتی ل وێرێ دگەهنە ئێك، ژ بەر هندێ ئەز وەسا دبینم كو هەر ڕووبەڕووبوونەكا داهاتی ـ ئەگەر روو بدەت — نە دێ جەنگەك بیت ژ بۆ ئیرانێ ب تەنێ و نە ژ بۆ ئەمریكا ب تەنێ، لێ دێ ڕووبەڕووبوونەك بیت سەر شێوازێ سیستەمێ هەرێمی یێ نوی، ئەڤە جەنگا جوگرافیایێ یە بەری كو جەنگا چەكی بیت.
ئەز باوەردكەم واشنتۆن باش دزانیت ل كیش مەیدانێ دڤێت شەڕی بڕێڤە ببەت، و دزانیت هەلبژارتنا مەیدانا شەڕی نیڤا سەركەفتنێ یە، د هەمان دەم دا، تاران ژی باش دزانیت كو جوگرافیا چەكێ وێ یێ هەرە كاریگەرە، و گرتن یان گەفكرنا سەر دەربەندان دبیت بازاڕێن جیهانی زێدەتر بهەژینیت ژ هەمی مووشەكان، د ناڤبەرا ئەڤان هەردوو تێگەهشتنان دا، دەڤەر ل سەر بەرمیلەكی ژ لێكدانەڤەیێن ئاڵۆز راوەستیا یە، نە تەنێ ل سەر بەرمیلەكێ باروودێ.
چێدبیت خەلك د تێگەهشتنا روودانان دا جودا بن، بەلێ مێژوو وی كەسی خەلات ناكەت ئەوێ تەنێ تەماشەی دووكەلێ دكەت، لێ وی كەسی خەلات دكەت ئەوێ ل دویڤ وی ئاگری گەڕیای ئەوێ دووكەل ژێ ڕابووی، ژ بەر هندێ، گەشبینییا زێدە ب دوماهیك هاتنا قەیرانێ، ب دێتنا من، خواندنەكا سۆزدارانە یە بۆ دیمەنەكێ كو سۆز حوكمی لێ ناكەن.
ئەز داخوازا لێبۆرینێ ژ گەشبینان دكەم، بەلێ ئەز نابیژم كو جەنگ ب دوماهیك هاتیە، لێ ئەز دبینم كو جەنگ ب شێوازێ خۆ یێ ڕاستەقینە هێشتا دەست پێ نەكریە، ئەوا ئەڤرۆ ڕووددەت تەنێ دابەشكرنا ڕۆلانە، بۆ ئامادەكرنا قووناغەكێ كو دێ تێدا تەرازویا هێزێ هێتە گوهۆرین، هەڤپەیمانی دێ هێنە دارشتن ڤە و چێدبیت نەخشە یێن نوی ژ زكێ قەیرانێن كەڤن ژ دایكببن.
ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاست ئەڤرۆ ل هەنبەر ساتەكا مێژوویی ڕاوەستیا یە كو چ وێنەیێن خۆ ل ڕابردووی نینن، د ئەڤێ هەرێمێ دا، نە تەنێ سۆپا دلڤن، بەلكو ئابوور، بەرژەوەندی، پرۆژەیێن هەژموونگەریێ و خەونێن نەتەوەیان ژی د گەل دا دلڤن، نەتەوا كورد ژی خەونەك هەیە و ئەگەر یێن ئێكگرتی بن دێ یێن ب دەستكەفت بن، دەمێ پڕۆژەیێن مەزن هەڤدژ دبن، دەولەتێن بچووك دهێنە كورتكرن د پەرتووكەكێ دا كو زلهێز دنڤیسن، ئیلا ئەگەر ئەڤ دەولەتە خاوەن دیدگەهەكێ بن كو بەرژەوەندیێن وان د ناڤ ئەڤێ گەردەلوولێ دا بپارێزیت.
و چێدبیت ژ بەر ئەڤێ چەندێ ئەز ب باوەریڤە دبێژم: جەنگ هێشتا دەست پێ نەكریە، چونكی ئەوا دهێتە ڕێكخستنڤە نە تەنێ مەیدانا جەنگی یە، بەلكو پاشەرۆژا هەمی دەڤەرێ یە.
