دیاردهیا (ل سهر بهرههمێ من بنڤیسه)
عهبدولخالق سولتان
بهری چهند رۆژان ئهم چهند ههڤال ل بارهگایێ ئێكهتیا نڤیسهران بوون، برادهرەكی سمینارهك ل سهر پهرتووكهكێ پێشكێشكر، پشتی سمینار ب داوی هاتی، ئێكسهر ههڤالهكێ نڤیسهر خۆ گههانده من و گۆت: «برا من ژی پهرتووكهكا نوی یا چاپكری، دێ شێی تشتهكی ل سهر نڤیسی؟»، ل ڤێرێ دێ راوهستم. چنكۆ ئاریشه تنێ د ئهڤا بۆریدایه، نهك د سوحبهتا پشتی هینگێ دابوو.
ئهو ههلویستێ بهری نوكه دبیت گهلهك ههڤال ب تشتهكێ رهوا ببینن و دبیت وهكو كریارهكا نۆرمال وهربگرن. بهلێ ئهگهر ئهم ب هویری ل سهر راوهستین دێ بینین رههندێن جودا بخۆڤه دگریت، بهلكو كێشه ژ رهفتارهكا سروشتی دهرباز دبیت، بهرهف دهستنیشانكرنا سهنگ و بهایێ وی بهرههمی دچیت، و دبیت لایهنێن رێكلامكرنێ و بازرگانیێ ژی بخۆڤه بگریت! لهورا ل داویێ دبیته رێكهك بۆ بهرچاڤكرنا بهرههمهكی ئهدهبی یێ نهشیای جهێ خۆ دناڤ گێلهشۆكا بهرههمێن ئهدهبی دا بكهت.
خۆشه بۆ ههر نڤیسهرهكی دهمێ دبینیت پهرتووكا وی یا دهێته خواندن و بۆچوونێن جودا ل سهر دهێنه نڤیسین. ئهڤه بخۆ پرۆسهیهكا ساخلهمه و دڤێت هاندانا وێ بهێته كرن، بهلێ د كیژان چارچۆڤهی دا بهێته كرن؟ و ئهو سمینار یان گۆتار ب چ شێوه بهێته گۆتن و دارشتن؟
ل دهسپێكێ، فهره جێوازیێ د ناڤبهرا دو جۆرێن گۆتاران دا بكهین، مهرهما مه ئهو گۆتارێن ل سهر پهرتووكان دهێنه نڤیسین، جۆرێ ئێكێ ئهوه یێ تنێ پهرتووكێ بۆ خواندهڤانی ددهته نیاسین، لهورا ئهڤ جۆره تنێ دێ لایهنێ باش یێ پهرتووكێ بهرچاڤ كهت. و ئهڤ جۆره ههر ژ دهسپێكێ یێ دیاره كو مهرهم پێ ئهنجامدانا رێكلامهكێ یه بۆ بهلاڤكرن و رهواجدانا پهرتووكێ، لهورا گهلهك ژ دهزگههێن چاپ و وهشانێ ئهڤێ كریارێ ب شێوەیهكێ گرێبهست دگهل هندهك نڤیسهران ئهنجام ددهن. ئهو ژی بهرانبهر كۆژمهكێ پارهی یێ دیار. لهورا ئهڤ جۆره یێ دروسته ب شێوهیێ بهری نوكه مه گۆتی بهێته ئهنجامدان.
د ئهڤی جۆرێ سمینار و گۆتاران دا تنێ لایهنێ ئهرێنی و خالێن باش یێن پهرتووكێ دهێنه بهرچاڤكرن، بێی ئاماژهكرن ب هیچ خالهكا كێماسیێ، ئانكو نڤیسهر و سمیناربێژ دێ ههولدهن پهرتووكێ ب باشترین شێوه نیشان بدهن! ههرچهنده چ پهرتووك ژ خهلهتی و كێماسیان بێ بههر نینن.
جۆرێ دوێ یێن نڤیسینان ئهوه؛ دهمێ نڤیسهرهك پهرتووكهكێ دخوینیت، ههست ب سهنگێ وێ پهرتووكێ دكهت، و گهلهك لایهنێن جوان تێدا دبینیت، چ ل سهر ئاستێ ناڤهرۆكێ بن یان فۆرمی. ئهڤجا وهكو ههلویستهكێ بهرپرسیارانه ئهو دبینیت پێدڤییه ل سهر وی بهرههمی بنڤیسیت، دهستخۆشیێ ل خودانی بكهت، و جوانی و داهێنانا وی بێخیته ل بهرچاڤێن خواندهڤانان؛ دا ئهو ژی مفاداربن.
ههروهسا دبیت بهرۆڤاژی ئهڤێ چهندی؛ كهسهك پهرتووكهكا لاواز بهلاڤبكهت! و ئهو پهرتووك یا ژ كێماسیان پر بیت، لهورا، ههمان نڤیسهر ب پێدڤی دبینیت ئهو ل سهر وان شاشیان بێدهنگ نهمینیت. ئانكو مهرهما وی نهك دا ژ بهایێ پهرتووكێ یان خودانێ وێ بینته خوارێ، بهلكو دا وان شاشی یێن ههین كو دبیت مێژوویهك یا خهلهت بیت، یان ژی رویدانهك ب شاشی هاتبیته ڤهگێڕان، یان ستراكچهرێ فۆرمهكی هاتبیته تێكدان. ههر چهوا بیت نڤیسهر دهمێ خواندنا خۆ د ئهڤێ پهرتووكێ دا دكهت، دبیت ئاماژێ ب لایهنێن ئهرێنی بدهت، بهلێ دێ بیاڤهكێ پتر بۆ دیاركرنا وان خهلهتی و كێماسییان تهرخانكهت.
ئانكو د ڤی جۆرێ دا، نڤیسهرێ گۆتارێ بێی كهسهك پالدهت، یان داخوازێ ژێ بكهت، دێ وهك ئهركهكێ خۆیی گۆتارا خۆ نڤیسیت یان سمینارا خۆ پێشكێش كهت. و ئهڤه یه سرۆشتێ رهوا یێ نڤیسینا گۆتارهكا رهخنهیا ئهدهبی یا دروست، دویر ژ ئهوا نڤیسهرەك داخوازێ ژ برادهرهكێ خۆ بكهت ل سهر بهرههمێ وی بنڤیسیت.
ژلایهكێ دیڤه، ئهڤ داخوازكرنه بۆ یێ بهرانبهر وهسا دیاردكهت كو ئهو بهرههم نه ل ئاستێ پێدڤییه، و خودانی دڤێت بكۆتهكی رهواجێ بۆ بكەت! ژبهر ئهڤێ چهندی پێدڤیه ههر نڤیسهرهك دهرفهتێ ب دهته بهرههمێ ب شێوهیەكێ سروشتی بچیته دناڤ خواندهڤانان دا، دویر ژ فشارێن نڤیسهری. و ئهگهر یێ باش بیت دێ وهرگران وهكی شلخا مێشێ كێشیته خۆ.
ل داویێ دێ بێژم، ئهگهر نڤیسهرهكی بڤێت ریكلامێ بۆ پهرتووكا خۆ بكهت بلا داخوازێ ژ وان كهسان بكهت ئهوێن ب ئهڤی كاری رادبن، ئهو دێ ب باشترین شێوه بۆ ئهنجامدهن، و هینگێ كهس لۆمهی وی ناكهت! ههروهسا پێدڤییه خۆ ژ نڤیسهر و رهخنهگران ب دهنه پاش؛ ژبهركو دبیت نڤیسهرهك – ژ شهرما ههڤالینیێ – نهچار بیت گۆتارهكا نه ژدل بۆ رازیكرنا وی ل سهر بهرههمێ وی بنڤیسیت! دبیت یا بهرۆڤاژی بۆچوونێن وی یێن دروست بیت! و دبیت ژی ئهو ههڤال ب دروستی ل سهر بهرههمێ وی بنڤیسیت و باشی و كێماسیان بهرچاڤ بكهت! و ل وی دهمی نه یا رهوایه خودانێ بهرههمی پشتی چهندین داخوازیان خۆ ژ نڤیسهری نهرازی بكهت!
