دیموكـراسی و گرنگیا هشیاریـا جڤاكـی
هـەدار نێروەیـی
دیمۆكراسیەت نە بتنێ دەستوورەكێ نڤێسی یان سندۆقێن دەنگدانێ نە، بەلكو پرۆسەیەكا ڕەوشەنبیری، ئەخلاقی و جڤاكی یا بەردەوامە. مێژوویا سیاسی یا جیهانێ سەلماندییە كو بهێزترین دەستوور و پێشكەفتیترین سیستەمێن حوكرمرانیێ ژی نەشێن ب تنێ دیمۆكراسیەتێ بپارێزن، ئەگەر جڤاكەكا هشیار ل پشت نەبیت. هشیاریا جڤاكی دەمارا سەرەكی و ڕاستیا ڕاگرتنا پایەیێن دیمۆكراسیەتێ یە، بێی ڤێ هشیاریێ، مەترسی ل سەر دیمۆكراسیەتێ هەیە، كو بتنێ ببیتە شێوەیەكێ بێ ناڤەرۆك یان ڕێ خۆشكەر بۆ دەستهەلاتداریێن تاكڕەو.
جڤاكا دیمۆكرات، ئەو جڤاكە كو تاكێن وێ ب ڕاستی هەست ب ئەرك و مافێن خۆ یێن هەڤوەلاتیبوونێ دكەن. د جڤاكەكا وەسا دا، هەڤوەلاتی پشكدارەكێ چالاكە د دروستكرنا بڕیارێن سیاسی دا، نەكو بتنێ تەماشەڤانەكێ بێدەنگ.
هشیاریا جڤاكی د سێ ئاستێن بنەڕەتی دا ڕەنگڤەددەت:
ئێك: هشیارییا قانوونی و مافداری؛ دەما هەڤوەلاتی ب دروستی دزانیت كا مافێن وی یێن ئازادیا ڕادەربڕینێ، ئۆل، و بیروباوەرێن وی چنە، دەما دزانیت كا قانوون چاوا بۆ پاراستنا هەمیانە ب بێ جوداهی. ئەڤ هشیاریە هێزێ ددەتە جڤاكێ كو ڕێگریێ ل پێشێلكاریێن دەسهەلاتێ بكەت.
دوو: هزركرنا ڕەخنەیی و هشیاریا میدیایی؛ د سەردەمێ تەكنەلۆژیا و بەلاڤبوونا ب لەز یا پێزانینان دا، جڤاكا هشیار ئەو جڤاكە، كو هەمی زانیاری، گۆتارێن سیاسی و پڕۆپاگەندەیان ب كورەیی وەرناگریت. تاكێن جڤاكا دیمۆكرات شیانا شلۆڤەكرن و جوداكرنا ڕاستیێ ژ خرابی و تێكدانێ هەیە. ئەڤە ژی ڕێگریێ دكەت كو جڤاك ب ساناهی بكەڤیتە بن كاریگەرییا پۆپۆلیزم و درووشمێن وەسا یێن بێ ناڤەرۆك دا.
سێ: قەبوولكرنا فرەیی و هەڤدژیێ؛ بنەمایەكێ جەوهەری یێ دیمۆكراسیەتێ ڕێزگرتنە ژ جیاوازیان. جڤاكەكێ ب ڕاستی دیمۆكرات دزانیت، كو جیاوازیا دیتن و بۆچوونان نە دوژمنایەتی یە، بەلكو دەولەمەندكرنا دیالۆگ و ژیانا جڤاكێ یە. هەبوونا هشیاریێ وە دكەت، كو هەڤركیێن سیاسی نەبنە ئەگەرێ پەرتبوونا جڤاكێ یان ڕق و كینێ.
ژ بۆ ئاڤاكرنا جڤاكەكا هشیار، خۆدان شیان د پاراستنا دیمۆكراسیەتێ دا، پێدڤی ب كاركرنێ هەیە ل سەر چەند وارێن ستراتیجیك.
وارێ ئێكێ، پەروەردە و فێركرنە؛ سیستەمێ پەروەردێ پێدڤییە ژ قووناغێن دەستپێكێ ڤە گیانێ پرسین، دیالۆگ و بنەمایێن هەڤوەلاتیبوونێ بگەهینیتە زارۆیان.
بارێ دووێ، ڕێكخراوێن جڤاكا مەدەنی نە؛ كو ڕۆلەكێ سەرەكی دبینن د هشیاركرنا جڤاكێ دا و دروستكرنا پرا د ناڤبەرا هەڤوەلاتی و دەستهەلاتێ دا.
وارێ سیێ، میدیایا سەربەخۆ و بەرپرسیار؛ كو وەك چاڤێ بێلایەن یێ جڤاكی كار دكەت بۆ ئاشكراكرنا ڕاستیان و چاڤدێریكرنا حكومڕانیێ.
ل ڤێرێ بۆ مە دیاردبیت، دیمۆكراسیەت نە دیاریەكا ئامادەكریە بهێتە پێشكێشكرن، بەلكو بەرهەمێ ئاستێ هشیاریا تاكێن جڤاكی یە. چەندی ئاستێ هشیاری و دیاركرنا جڤاكێ بۆ ماف و ئەركێن خۆ بلندتر ببیت، ئاستێ سەقامگیری، ئازادی، و دادپەروەرییا جڤاكی د ناڤ سیستەمێ دیمۆكراسیەتێ دا، دێ ب هێزتر دبیت. پاراستنا بنەمایێن دیمۆكراسیەتێ پێدڤی ب پاراستنا بەردەوام یا ئاگەهی و هشیاریا جڤاكێ هەیە.
