سامی جەلال: بەغدایێ دڤێت 100% ژ داهاتێ دەرگەهێن سنۆری ببەت
حوكمەتا فیدرال د نڤیسارەكا فەرمی دا بۆ جڤاتا وەزیران، بڕگەیەكا ڕێككەفتنا د ناڤبەرا هەولێرێ و بەغدایێ دا ل سەر داهاتێ دەرگەهێن سنۆری گوهۆڕییە و داخوازا 100% ژ وی داهاتی دكەت، شاندێ هەرێما كوردستانێ ژی وێ پێنگاڤێ ب «بنپێكرنەكا یاسایی و ڕێگری ل ڕێككەفتنێ» ددانیت.
سامی جەلال، شیرەتكارێ یاسایی یێ وەزارەتا ناڤخوە و سەرۆكێ تیما دانوستاندكار یا سیستەمێ (ئەسیكۆدا) ل هەرێما كوردستانێ، هووركارییێن دووماهی كۆمبوونێن خوە ل بەغدایێ ئاشكراكرن و ڕاگەهاند، ل سەر فەرمانا سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بۆ ئێكلاییكرنا سێ تەوەرێن سەرەكی دووشەمبیا بۆری سەرەدانا بەغدایێ كربوو.
ل مەها خزیرانا بۆری، ڕێككەفتنەكا 16 خالی د ناڤبەرا هەولێرێ و بەغدایێ دا ل سەر سیستەمی هاتبوو ئیمزاكرن. ب گۆتنا سامی جەلالی، سێ خال مابوون كو ل سەر نەگەهشتبوونە ڕێككەفتنێ و د دانوستاندنێ دا بوون و گۆت»ئێكەم پرسا دەرگەهێن نەفەرمی بوو كو حەفت دەرگەهـ ل هەرێما كوردستانێ نە و ب فەرمی دهێنە هەژمارتن لێ ل ئیراقێ نەفەرمینە، شەش دەرگەهـ ژی ژ هەردوو ئالییان فەرمینە. پرسا دوویێ لێخوەشبوونا گومرگی و پاراستنا بەرهەمێ ناڤخوەیە، یا سیێ ژی كو مەزنترین ئاریشە ل سەرە، پرسا داهاتێ گومرگی یێ دەرگەهانە كو ب چ كەسی بهێتە دان؟».
سەرۆكێ تیما دانوستاندكار یا (ئەسیكۆدا) دبێژیت «د كۆمبوونان دا وەزیرێ دارایی یێ ئیراقێ ڕژد بوو ل سەر وێ چەندێ كو دڤێت 100% ژ داهاتێ دەرگەهان بزڤڕیت بۆ گەنجینەیا گشتی یا ئیراقێ. مە ب ناڤێ شاندێ هەرێما كوردستانێ دوو پێشنیاز كربوون؛ یان هەرێما كوردستانێ 100% ژ وی داهاتی وەرگریت و 50% ژێ بدەتە بەغدایێ، یان ژی هەر د ناڤ سیستەمێ (ئەسیكۆدا) دوو هەژمارێن جودا بهێنە ڤەكرن. پاشی ئەم ڕێككەفتین كو هەردوو پێشنیاز ب وەك بڕگەیێن (أ و ب) بهێنە نڤیسین و ڕەوانەكرن بۆ جڤاتا وەزیران و ل وێرێ بهێنە ئێكلاییكرن».
سامی جەلال گۆت»پشتی ئەم ژ بەغدایێ زڤڕین، چەندین مەهـ دەربازبوون وان نڤیسار بۆ مە نەهنارت، پشتی بزاڤەكا مەزن دەمێ نڤیسار گەهشتییە دەستێ مە، مە دیت بڕگەیا سێیێ گوهۆڕییە و نڤیسیبوو كو دڤێت 100% ژ داهاتی بزڤڕیت بۆ گەنجینەیا گشتی یا بەغدایێ. ئەڤە گوهۆڕینەكا كەسی و بنپێكرنەكا یاسایییە، چونكی بێی ئاگەهییا مە و بێی زڤڕین بۆ جڤاتا ئابۆری دەستكاری د وێ بڕگەیێ دا كریە».
ب گۆتنا سامی جەلالی»د كۆمبوونا بۆری دا مە باس كر و گۆت ئەڤە بنپێكرنێن یاسایی نە. سەرۆكێ وەزیران د كۆمبوونێ دا پێشنیازەكا نوو هەبوو و گۆت هەموو داهات بۆ هەوە بیت، لێ د بەرامبەر دا دێ هەموویێ ژ پشكا مووچەی بڕین، مە ئەڤ چەندە ب تەمامی ڕەتكر چونكی مە داخوازا 50% ژ داهاتێ دەرگەهان كریە و دڤێت تایبەتمەندییێن هەرێما كوردستانێ ل بەرچاڤ بهێتە وەرگرتن».
سەرۆكێ تیما دانوستاندكار یا هەرێما كوردستانێ پێشبینیێ دكەت بۆ دەمەكێ بەروەخت ڕێككەفتن ل سەر بەلاڤكرنا داهاتی ب ڕێژەیا 50% ب 50% بهێتە كرن هەتا وی دەمی یاسایا بودجەیا ئیراقێ بجهـ بهێت، ئاماژە ب وێ ژی كر كو كۆمبوونا جڤاتا وەزیرێن ئیراقێ ل سەر ڤێ پرسێ بۆ دەمێ حەفتییەكێ هاتییە پاشئێخستن.
ل حەفتییا بۆری، سامر قاسم، ڕێڤەبەرێ گشتی یێ گومرگا ئیراقێ ڕاگەهاندبوو» ل گەل هەرێما كوردستانێ گەهشتینە قووناغا دووماهیێ بۆ ب جهئینانا سیستەمێ ئەسیكۆدا» باسێ وێ چەندێ ژ كربوو «پێشبینیێ دكەین ل دەستپێكا مەها چریا ئێكێ یا ئەڤ سالە دا پێنگاڤێن پراكتیكی بۆ ب جهئینانا ڤی سیستەمی و ڕاهێنانا كارمەندان ل هەرێما كوردستانێ دەستپێبكەت».
پشتی نێزیكی دوو سالان ژ دانوستاندنێ، ل ڕۆژا 18خزیرانا 2026، شاندێ هەرێما كوردستانێ و دەستەیا گشتی یا گومرگا ئیراقێ تێكگەهشتنەكا 16 خالی ئیمزاكر بۆ ب جهئینانا ڤی سیستەمی ل هەرێما كوردستانێ.
ئەسیكۆدا سیستەمەكێ ئەلكترۆنی یێ جیهانییە بۆ ڕێڤەبرنا گومرگێ و ب ساناهی ئێخستنا بازرگانیێ، كو ئارمانج ژێ ڕێكخستنا داهاتی، ڕێگری ل گەندەلیێ و لەزكرنا مامەلەیێن بازرگانییە ل دەرگەهێن سنۆری.
