سـۆشیال میدیا، د ناڤبەرا كانییا زانیاریان و بەنداڤـا پـاشكەفـتنێ دا
هیڤی كـەریم
ئەڤرۆكە، تۆڕێن جڤاكی یێن (سۆشیال میدیایێ) بووینە بەشەكێ سەرەكی و نە ڤەقەتیایی ژ ژیانا مە یا ڕۆژانە. ئەڤ تەكنەلۆژیایە وەك پرەكێ یە، كو دووریان نێزیك دكەت، هزر و زانیاریان د چڕكەیەكێ دا دگەهینیت و دەرگەهێن فێربوون و كولتوورـ گۆهوڕینێ ب بەرفرەهی ل بەر مرۆڤایەتیێ ڤەكرینە. لێ وەك هەر داهێنانەكا دی یا سەردەم، سۆشیال میدیا ژی چەكەكێ دو دەڤە، لایەنەكێ گەش و تژی دەستكەفت هەیە و لایەنەكێ تاری و تژی مەترسی ژی هەیە.
١. لایەنێن ئەرێنی و باشیێن سۆشیال میدیایێ.
دەما ئەم سەحدكەینە لایەنێ ئەرێنی یێ ڤان تۆڕان، گەلەك بوارێن بەرهەمدار خۆ دیار دكەن، ژوان ژی:
• گەهشتنا ب لەز ب زانیاری و فێربوونێ: بۆ قوتابی، مامۆستا و ڤەكۆلەران، سۆشیال میدیا بوویە كەنالەكێ مەزن یێ زانست و مەعریفەتێ. هەر كەسەك دشێت ب ساناهی فێری زمانەكێ نوی، پیشەیەكێ دەستی، یان پێزانینێن زانستی ببیت كو بەری نوكە پێدڤی ب سەرفكرنا پارە و دەمەكێ زۆر هەبوو.
• بهێزكرنا پەیوەندیێن جڤاكی: ڤان تۆڕان شیان داینە مرۆڤی كو د چڕكەیەكێ دا پەیوەندیێ ب كەسۆكار و هەڤالێن خۆ یێن دویر بكەیی، ئەڤ چەندە ئەگەرە بۆ ساخكرن و ڕاگرتنا خزمایەتیێ و كێمكرنا هەستا بێریبرنێ (غەریبیێ).
• پێشخستنا وارێ بازرگانی و ئابووری: بۆ خۆدان كار، كۆمپانی و تەنانەت گەنجێن دەستپێكەر، ئەڤە باشترین و ئەرزانترین ڕێكە بۆ ڕیكلامكرن و ناساندنا بەرهەم و خزمەتگوزاریان، كو دەرپێچەكێ مەزن یێ كاركرنێ ل مال دروست كریە.
• هشیاركرنا جڤاكێ: ل دەمێ ڕوودانان یان كارەساتێن سروشتی، سۆشیال میدیا دبیتە ئامرازێ هەرە بلەز بۆ بەلاڤكرنا ڕێنمایان، كۆمكرنا هاریكاریان و دروستكرنا بۆچوونا گشتی ل سەر كێشەیێن هەستیار.
٢. لایەنێن نەرێنی و خرابیێن سۆشیال میدیایێ
ل هەنبەر ڤان باشییان، ئەگەر بكارئینان یا بێ ڕامان و بێ هوشیاری بیت، زیانێن وێ یێن وێرانكەر دەردكەڤن:
• كوشتنا دەمی و تەمبەلی: گەلەك جاران مرۆڤ بێ چاڤدێری دەمژمێرێن درێژ ل سەر شاشەیێ دەربازدكەت، ئەڤ چەندە دەمێ گرانبها یێ خواندنێ، كاركرنێ، و ئەنجامدانا وەرزشێ ژ ناڤدبەت.
• دووركەفتن ژ واقیعی و لاوازییا پەیوەندییان: سۆشیال میدیایێ مرۆڤ ب خۆڤە گرێدان، بەلێ ل سەر حسابا خێزان و دۆستێن د واقیع دا هەیی. گەلەك جاران ئەندامێن ئێك خێزان ل ئێك ژوورن، لێ هەر ئێك یێ د جیهانا خۆ یا مەجازی دا، ئەڤە ژی پەیوەندیێن مالباتێ سست دكەت.
• بەلاڤبوونا دەنگوباسێن درەو: چونكی چ چاڤدێری و فلتەرەكێ فەرمی ل سەر نینە، فەوزایەكا مەزن د بەلاڤكرنا دەنگوباسێن بێ بنەما دا هەیە، كو گەلەك جاران ترس، دلەڕاوكێ و گۆمانێ د ناڤ جڤاكی دا دروست دكەت.
• توندوتیژی و هێرشێن دەروونی: دیاردەیێن وەك قەسەگۆتنێن كرێت، سۆفكاتیكرن و بەلاڤكرنا ئاخفتنێن نەخۆش د ناڤبەرا بكارهێنەران دا، بوویە ئەگەرێ تێكچوونا ناڤودەنگێ خەلكی و تێكدانا ئارامییا گشتی.
٣. كاریگەریا سۆشیال میدیایێ ل سەر ئاستێ تاكە كەسی و جڤاكی
بۆ وێ چەندێ كاریگەرییا وێ باشتر تێبگەهین، پێدڤیە ل سەر دو تەوەران دابەش بكەین:
ئێك: ل سەر ئاستێ تاكە كەسی (دەروون و ساخلەمی)
ئەگەر مرۆڤ ب هشیارانە بكاربینیت، دەرفەتە بۆ گەشەپێدانا كەسایەتیێ. بەلێ ئەگەر یا بێ سنوور بیت، كاریگەرییەكا مەترسیدار ل سەر دەروون و هەستان دكەت. چاڤلێكرنا ژیانا خەلكی و نمایشكرنا دیمەنێن بێ مفا و درەو، هەستا كێماسیێ و حەسۆدیێ ل دەڤ گەنجان زێدە دكەت، كو ئەڤە ژی دبیتە ئەگەرێ خەمۆكی، دلتەنگی و كێمبوونا باوەری بخۆبوونێ. دیسان ژلایێ تەندروستی ڤە، زیانێ دگەهینیتە چاڤان و خەوا مرۆڤی تێك ددەت.
دوو: ل سەر ئاستێ جڤاكی (ڕەوشەنبیری و پێكڤەژیان)
ل سەر ئاستێ كۆمەڵایەتی، سۆشیال میدیا دشێت ببیتە پلاتفۆرمەك بۆ ئێكگرتنێ، بەڵاڤكرنا كلتورێ پێكڤەژیانێ، و بلندكرنا ئاستێ هشیاریێ. لایەنێ خراب ل ڤێرێ ئەوە كو ئەگەر بۆ مەرەمێن تێكدەرانە بهێتە بكارئینان، دبیتە ئەگەرێ بەڵاڤبوونا كین و دژایەتیێ، پارچەبوونا بۆچوونێن دروست، و سستبوونا بهایێن ڕەسەن یێن جڤاكی.
ل دوماهییێ، سۆشیال میدیا نە ب تمامی یا باشە و نە ب تمامی یا خرابە؛ ئەو ئامرازەكە وەك دەرزیكێ، یان دێ بیتە دەرمان بۆ ساخلەمیێ، یان دێ بیتە ژەهر بۆ كوشتنێ. هەمی تشت گرێداینە ب شێوازێ بكارئینانا مەڤە. ئەگەر ئەم ب هشیاری، دانانا سنووران، و بۆ ئارمانجێن ب مفا بكاربینین، دێ بیتە كلیلەك بۆ سەركەفتن و ئاڤاكرنا پاشەڕۆژەكا گەشتر بۆ تاك و جڤاكی.
