قالبێ د دهربڕینا مۆزیکی دا
ئەرشەد زاخۆیی
قالبێ د دهربرینا مۆزیکی دا و ئهرکێ وێ مۆزیک دبیت کو چ کار پێ نەبیت بۆ قالبان، ئهڤە ژی د وی حالی دا کو ب رهگهزێن دی ڤه بێته گرێدان وهکی هۆهۆ و گۆڤەند، یان وهکی مۆزیکا دیمەنی. ل بهرامبهر ڤێ چهندێ، د حالهتێن دی دا گۆھدار پسیارا واته یان بابهتا وێ دکهت، و د وی وهختی دا پێدڤی ب هەبوونا قالبەکی دکهت یێ کو هاریکاریا وێ دکهت بۆ تێگەهشتنا کارێ مۆزیکی، و کێیەنەکی سەربەخۆ پێ دبەخشی، وەکی چەوا لێدانێن هەسپان هاریکاریێ دکەن بۆ زانینا جۆرێ راکێتنا وان.
ئاوازدانەرێ سەرکەفتی ئەوە یێ کو شیان هەبن تشتەک ژ پشکێن بسادەتر دروست بکەت، وەکی جوتیاری ئەوێ کو ژ دانەکە تنێ چەند گووگێن گەنمی دروست دکەت.
قالبێ مۆزیکی پاراستنا هەوسەنگیا گشتی بۆ پارچەیا مۆزیکی دکەت، و گەلەک جار ئاوازدانەر ب ئاوازەک مۆزیکیا فۆلکلۆری یا سادە رابیت دا کو ژ نوو ڤە وی د قالبەکی دا دروست بکەت، ئەڤجا ل ڤێرێ ئەو پێکهاتێن وێ یێن سادە بکار دئینیت دا کو بکەتە ئامرازێن شیان هەبن حالەتان چێکن کو گۆھدار تێدا تێکەل دبیت ب کەشوهەوایێ وێڤە ب رێکا سیستەمەکێ رێکخستی یێ کو خۆشیەکە دەروونی دئینە پێش.
ژ تایبەتمەندیێن قالبێ د مۆزیکێ دا، ب تایبەتی د مۆزیکا کلاسیقی دا، ئەوە کو ب واتەیا خوە یا گشتی بناغێ نڤیسینێ دیار دکەت، ب رەنگەکێ بێخیت کو کار بێته دانان د سیاقێ پەیدابوون و پەرسەندنا مێژوویی یا پرۆسەیا ئافراندنا مۆزیکی دا.
واتەیا زاراڤەیا «قالب» د مۆزیکێ دا ئەوە «شێواز» ا کو کارێن مۆزیکی یێن درێژ ل سەر دێته ئاڤاکرن، و ئەو دەركەتەکە سەرەکی یە بۆ زانینا سرووشتا ڤان کاران و ئامرازەکە بۆ شیکاریا وان. و دەهێت د شێوازێن جۆراوجۆر دا، ژ وان یێن سادە وەکی سترانا کو ل سەر بڕگە و دووبارەبوونێ (لازمە) هاتە ئاڤاکرن، و ژ وان یێن ئالۆز وەکی قالبێ سۆناتێ. و جۆرێن قالبان جودا جودا نە، هندەک ژ وان سترانبێژی نە وەکی کۆرۆس، ئۆپرا، و ئۆپریتە، و هندەک ژ وان ئامێری نە وەکی سمفۆنی، چوارینەیا تێلان، و دەستپێک، و هندەک ژ وان د پۆلا مۆزیکێن فۆلکلۆری دا دێته رێزکرن، یان د مۆزیکا مەراسیمێن ئایینی دا.
پێدڤی یە ل بەر چاڤ بێته وەرگرتن کو زاراڤەیا قالبێ د پارچەیا تاقێ دا دبیت د چەند ئاستەکان دا بهێت، و ئەڤە ب وێ واتەیێ هەت کو پارچە دبیت ل سەر «شێوازەکی» بەرفرەهـ بێت کو بزڤڕەکێ یان پتر بگرێته خۆ، کو ئێک ژ وان قالبەکی وەرگرت کو تێدا بەش جۆراوجۆر دبن د گەڵ خودانکرنا هەر بەشەکی ب جلمێن مۆزیکی یێن جوداجودا.
