كـوردسـتان كاراكتەرا سـەرەكی یا دەڤـەرێ و دەرفـەتـا ئێكانە یە بـۆ پـاشـەرۆژا ئیراقـێ
مەتین وەرمێلی
د هەڤكێشەیێن سیاسی و ئابووری یێن سەردەم دا، هەرێما كوردستانێ ژ وێ قووناغێ دەربازبوویە، كو تنێ وەك «هەرێمەكا خۆجهی» بەرێ خۆ بدەنێ یان د سیاسەتێن دەڤەرێ دا ب ساناهی بهێتە پشتگوهـ هاڤێتن. ئەڤرۆ كوردستان بوویە كارەكتەرەكێ سەرەكی و بڕیاردەر ل سەر ئاستێ دەڤەرێ و نێڤدەولەتی. گوهۆڕینێن ژیۆپۆلەتیكی یێن ڤێ دوماهیێ سەلماند، كو هێزا ڕامیاری و ئارامییا ئەمنی و جهێ ستراتیجیك یێ هەرێمێ، وەك ئەكتەرەكی نەهێتە ئیهمالكرن د نەخشەیێ رویدانێن رۆژهەلاتا ناڤەڕاست دا.
كاریگەرییا هەرێمێ هێشتا ڕۆهنتر دیاربوو، دەمێ «گەرویێ هورمز» ژبەر شەڕێ ئەمریكا و ئیسرائیلێ ل گەل ئیرانێ هاتیە گرتن و ڕێكێن ئابووری كەفتینە بن گەفان. د ڤێ قەیرانا جیهانی دا، كوردستان بوویە تاكە دەرگەهـ و ڕزگاركەرێ سەرەكی یێ ئابووری و مامەلەیا ئیراقێ و دەڤەرێ. ئەڤێ ڕاستیێ نیشا جیهانێ دا، كو خولیایا سەربەخۆییا ئابووری و داهێنانا ڕێكێن نوی یێن بازرگانی ل هەرێمێ، نە تنێ هەولەك بوو بۆ خۆڕاگریێ، بەلكو بوویە پارێزەرێ بنەڕەتی یێ شلەژانا ئابووری ل تەڤایا دەڤەرێ.
د ڤی دەمی دا، كو حوكمەتا نوی یا ئیراقێ ل بەرانبەر تاقیكرنەكا مەزنا ئابووریە، پرسیارەكا جەوهەری دئێتە پێش، ئەرێ بۆ بەغدا باشترە بەردەوامیێ بدەتە سیاسەتا شاش یا حوكمەتێن بەری خۆ د دژایەتیكرن و پەستان ئێخستنا سەر هەرێمێ، یان هەماهەنگی و هەڤپەیمانییەكا ڕاستەقینە دگەل هەولێرێ دروست بكەت؟ بێگومان، هەلبژارتنا ژیرانە ب تنێ دۆستایەتی و هەماهەنگیەكا درست و كویرە. بەردەوامبوونا ئالۆزییان ب تنێ زیانێ دگەهینیتە سەقامگیریا گشتی یا ئیراقێ، د دەمەكی دا كو دەستكەفتێن هەولێرێ دشێن ببنە پالپشت بۆ هەمی ئیراقییان.
دەستهەلاتدارێن نوی یێن بەغدا دشێن ب شێوازەكێ كرداری مفایی ژ ئەزموونێن سەركەفتی یێن حكومەتا هەرێما كوردستانێ وەربگرن. دەستپێشخەرییێن چاكسازیێ د بنبڕكرنا گەندەلیێ دا، ئاڤاكرنا ژێرخانەكا بهێز یا ڕێك و پران، دابینكرنا كەهرەبا بەردەوام، و ب تایبەتی شوڕشا دیجیتالكرنا دامودەزگەهێن حكومەتێ، نمونهیێن سەركەفتی یێن حوكمرانییا سەردەمیانەنە. ئیراق ل شوینا مەسرەفكرنا وزەیێ د ململانێیێن نەتەوەیی دا، دشێت ڤان ئەزموونان وەك نەخشە ڕێگا بكار بینیت بۆ ئاڤاكرن و گەشەپێدانا ولاتی.
د دوماهیێ دا، مێژوویێ سەلماندییە كو كوردستانەكا ب هێز و ئارام، نە تنێ مەیلا سەقامگیریێ یە بۆ خەلكێ خۆ، بەلكو ئەلتەرناتیڤەكێ بهێز و گرنگە بۆ تێكڕایا ئابووری و سیاسەتا دەڤەرێ. دەم هاتییە كو بەغدا ب چاڤەكێ هەڤپشك یێ ستراتیجی بەرێ خۆ بدەتە هەرێمێ، دا كو پێكڤە بشێن ئیراقێ ژ قەیرانان دەربێخن و بەر ب پاشەڕۆژەكا ئارامتر ڤە ببەن.
