كـوردسـتان ل نـاڤبەرا سـكۆدا و ئـەسیكۆدا
شێرزاد نایف
هەر ژ دەسپێكا سەپاندنا سیستەكێ گومركی یێ (ئەسیكۆدا) ل سەر ئۆفیسێن دەریێن سنووری یێن هەرێمێ، ب مەرەما وێ ئێكێ كو ئەڤە سیستەمەكێ پێشكەفتی یە، دێ سیستەمێ ل سەر كاغەزان دوورئێخیت و كاری ب ساناهی كەت و ..هتد ژ ڤان پێرابوونان، لێ ئەو ب خۆ دەسهەلاتا ناڤەندی ل بەغدا یا سیاسەتەكا ڤەشارتی ل سەر هەرێما كوردستانێ دسەپینیت، كو ژ تێگەهێ ئاماژەیان دەربازبوویە هەتا وی رادەیێ كو مۆشەكێن دوورهاڤێژ ژی یێن ل دژی مە دهێنە بكارئینان، كو ئەڤ مۆشەكە هندەك ژ وان د بالیستی ژی بوون كو ب ناڤێ مۆشەكێن (سكۆدا) د هاتنە ب ناڤكرن، هەكەو وەسا نەبیت ژی، زیانا سیستەمێ (ئەیسكۆدا) ل سەر قەوارەیێ هەرێمێ ل ئاستێ وان مۆشەكانە ژی، چونكو ئەڤ هێرشە بێهنا پیلانگێڕان ژێ دهێت. ئەڤ سەپاندنا هەنێ وەكو میحوەرەكی یە ژ دەهان میحوەرێن دیتر یێن پێ هەرێم دهێتە ئارمانجكرن، دكارین بێژین وەكو (مرنەكا تەختی ـ الموت السریری) یە، مینا میحوەرێن گرانكرنا بهایێ دۆلاری ل سەر بارزگانێن مە زێدەتر ژ یێ كو ل سەر بارزگانێن ئیراقێ كو 20 هزار دیناران ل سەر هەر 100 دۆلاران، پتر دفرۆشنێ. داكو بازرگان یان دەست ژ كاری بەردەن یانژی بەرێ خۆ بدەنە جهەكێ دیتر. زێدەباری سەپاندنا باجەیەكا دیتر ژبلی یا هەرێمێ ژ بارهەلگران وەردگریت، ل مووسل و ل كەركووك و جهێن دی، كو شۆفێر قەستا دەریێن دیتر یێن ئیراقێ بكەن مینا رەبیعە و یێن دیتر. زێدەباری دۆرپێچكرنا بەرهەمێن جۆتیاران و گرانكرنا وان ل هەنبەری یێن ئیراقێ كو هەكە ب زمانێ ژمارەیان ئاماژە پێ بكەین جوداهیێن مەترسیدارن، ژبلی گیرۆكرن و برینا مووچەیێن هەڤوەلاتێن هەرێمێ و هەردیسا سیادینەكرنا كەرتێ كەهرەبێ ل سەر حوكمەتێ ژی و ل سەر وەلاتیان ژی. هەروەسا بنپێكرنا مادەیێن دستووری یێن د بەرژەوەندیا هەرێمێ دا ژبلی یا ماددێ 140 هەروەسا وەرگرتنا 120 ملیاران هەیڤانە، كریە مال ل سەر ل دەمەكی دا كو قانوونا كارگێریا دارایی یا فیدال دەقێ وێ دبێژیت ئەركە ل سەر هەرێمێ نیڤا داهاتێن خۆ یێن فیدرالی بۆ بەغدا رەوانە بكەت و نەگۆتیە گۆژمەكێ دەستنیشانكری هەبیت و هەر ئەو بیت!. ئەڤ هەمی هۆكارە بەرە بەرە یێن دكەڤنە سەر ئێك و زیانێ ل هەرێمێ دكەت. كو داهاتێن وێ كێم بكەت.
ڤێجا گەلەك خەلك وەسا تێدگەهن كو هەرێم ئەگەرە و بیرا خۆ ل هندێ نائینن كو كابینەیا نەهێ یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ژ دەسپێكا هاتنا خۆ سەرەرای قەیرانێن ژ ئەگەرێ كۆرنایێ و شەرێ داعش و هەروەسا ڤی شەڕێ ئەمریكا ل سەر ئیرانێ ژی، لێ بەرنامەیێ خۆ یێ چاكسازیێ سەرئێخستیە و دیسا ب زمانێ ژمارەیان دیاركەین، كابینەیا حوكمەتێ شیاییە رێژەیا داهاتیێ ناڤخۆیی ژ نێزیكی 140 ملیاران هەیڤان زێدەبكەت بۆ 350 ملیاران، ژ سالا 2019 هەتا كو سالا 2024. هەردیسا سەرەرای هاتنا نێزیكی دو ملیۆن و نیڤ ئاوارە و پەنابەران بۆ ناڤا هەرێمێ و نەهنارتنا رێژەیا 17% ژ بەغدایێ تنێ 9% ژ بۆدجەیا گشتی و بۆ شەرێ داعشێ ژی چو هاریكاریێن چەكی و تەقەمەنی و یێن لۆجستی بۆ هەرێمێ نەكربوون.. لێ هەرێم شیا خۆ ل سەر پێن خۆ بگریت. هەتا كو ل سالا 2023 ئەوێ ئاریشەیا هناردەكرنا نەفتا هەرێمێ براوەستینیت. هەتا ئەڤرۆ ئاماژەیێن خەندقاندنا هەرێمەكا ب هێز دیاردبن، دڤێت ل سەر چاڤ بێنە وەرگرتن،
ئەڤجا ل ڤێرە دبێژم دونیا نە راوەستیایە، مینا ب زارێ پۆپۆلیستی دبێژن: سیاسەت بەحرە!!. ب شەڤەك و رۆژەكان كاودان دهێنە گوهارتن، گەلەك بژارەیێن دیتر ل بەر سەركردایەتیا هەرێمێ هەنە، پەنایێ ببەتێ دێ؛ كاریت مە ب بەلەمێن قورتالكرنێ گەهینیتە كنارێ ئارام. كو گەلەك دەستكەفتێن دیتر هەنە، مینا ئیرادە و خۆراگریا مللەتی و تێگەهشتنا وی بۆ میحنەتێن هەیین، هەروەسا ئەو سیاسەتا ب هێز یا سەركردەیێن مە هەیێن بێهنا مە فرەه دكەت، كو مە هەڤال هەنە مینا جاران نەماینە كەسێ های ژ مە نینە و گەلەك و گەلەك بژارەیێن دیتر هەكە ئەز و تو هزرا خۆ بكەین دێ گەهینە ئەنجامێن ئەرێنی.
