مە پێدڤی ب سیستەمەكێ مرۆڤساز هەیە، نەك پرۆگرامكری
نـۆڕا جـەعفەر شـیمۆ
ئەگەر بەرێ خۆ بدەینە سیستەمێ پەروەردێ ل وەلاتێن پێشكەفتی، بۆ نموونە ل ئەمریكا، زانكۆ پشتبەستنێ ل سەر سیستەمێ (هەلسەنگاندنا گشتگیر) دكەت، ئانكو نمرەیا چار سالێن ئامادەیێ و كارێن مرۆڤایەتی و خولیایێن گەنجی دبنە پیڤەر، نەك بتنێ ئێك تاقیكرن، هەر وەسا ل وەلاتەكێ وەكی فۆنلەند (كو ب خۆدانا باشترین سیستەمێ فێركرنێ دهێتە نیاسین)، گەشتەكا ١٢سالی یا خواندنێ ناهێلیت ببیتە قوربانییا چەند ڕۆژەكان، بەلكو زانكۆ ب ڕێكا هەڤپەیڤینێن ڕاستەوخۆ دهێنە دیاركرن داكو بزانن كا ئەڤ كەسە ژ ڕوویێ دەروونی و ئەقلی ڤە بۆ ڤێ كارێ یێ گونجایە یان نە!، هەروەسا ل بەریتانیا قوتابی د سالێن دویماهییێ دا تاقیكرنێ بتنێ د وان ٣ یان ٤ بابەتان دا دكەت كو بخۆ حەز ل سەر هەبیت و دێ د پاشەڕۆژێ دا وان بابەتان خوینیت.
ل ڤان وەلاتان ١٢ سالێن خواندنێ پرۆسەیەكا ئاڤاكرنا مرۆڤی و ڤەدیتنا بەهرەیانە، لێ ل وەلاتێ ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ ل گەل، سیستەمەك یێ دروستكری دبێژنێ «سیستەمێ پەروەردێ»، كو د ڤی سیستەمی دا بتنێ مرۆڤێن دەروونی بەرهەمدئینیت، قوتابی ١٢ سالان دخوینیت داكو بگەهیتە خەونا خۆ و بچیتە وی بەشێ دڤێت، بەلێ ل دوماهیێ هیڤی و ئارمانجێن وی دكەنە قوربانیێن ئەزموونەكێ كو دبێژنێ «ئەزموونا ویزاری ».
هزر بكە پاشەڕۆژا قوتابی ل سەر چەند ئەزموونەكانە، كو ئەو ژی ل دویڤ شانسی برێڤە دچیت و ئەو ١٢ سالێن خواندنێ یێن هەر قوتابیەكی كو لدویڤ بارودۆخێن ژیانا قوتابی دەربازبووین، بتنێ بۆ هندێ بوون كو بگەهیتە وی تەمەنێ گونجای كو ل كۆلیژێ بهێتە وەرگرتن، چونكی ب تەمەنێ بچووك رێ پێ ناهێتەدان ببیە قوتابیێ زانكۆیێ، دروست وەك مافێ دەنگدانێ لێ دهێت كو د هەلبژارتنان دا هەتاكو تاك نەگەهیتە تەمەنێ ١٨ سالییێ رێ پێ ناهێتەدان پشكداریێ د پرۆسەیا هەلبژارتنان دا بكەت.
ئەم پێدڤی ب ڤی سیستەمێ پەروەردێ نینە، یێ كو ١٢ سالێن ماندیبوون و قوربانیدانا قوتابی د چەند دەمژمێرێن ئەزموونەكێ دا كورت دكەت و چارەنڤیسێ وی ددەتە دەستێ شانسی دا.
مە پێدڤی ب سیستەمەكێ مرۆڤساز هەیە، سیستەمەكێ نووژەن كو ل سەر بنەمایێ بەهرە و شیانێن داهێنانێ و هەلسەنگاندنا زانستی یا هەر ١٢ سالێن خویندنێ هاتبیتە ئاڤاكرن، تنێ ب ڤی ڕەنگی ئەم دشێین ل جهێ بەرهەمئینانا مرۆڤێن ماندی و نەخۆشێن دەروونی، نەفشەكێ دانا و زانا و خۆدان بڕیار پێبگەهینین.
ژبەركو چ وەلات ب مرۆڤێن پرۆگرامكری و نمرەیێن سەر كاغەزێ پێشنەكەفتینە، بەلكو وەلات ب گەنجێن زیرەك و ئازاد و خۆدان شیانێن ڕاستەقینە ئاڤا دبن و بەر ب پێشڤە دچن.
