١٤ێ تیرمەها ١٩٥٨؛ دەمێ هیڤی بۆ كوردان ژ دایكبوو
ئیمان لەزگین
شۆرشا ١٤ تیرمەها ١٩٥٨ نەبتنێ سیستەمێ حوكمڕانیێ ل ئیراقێ گوهۆری، بەلكو بۆ جارا ئێكێ هیڤییا دانەنیاسینا ماف و ناسنامەیا نەتەوەیی یا كوردان ژی ژدایك بوو. ئەگەرچ ئەو هیڤییە هەرزوی بەرەڤ شكەستنێ ڤەچوون، بەلێ كاریگەرییا وێ هێشتا ژی ل مێژوویا ئیراقێ و كوردستانێ دا مایە. هندەك ڕۆژ هەنە كو بتنێ پارچەك نین ژ دیرۆكێ، بەلكو خالێن وەرچەرخانەیێن گەلانن. ١٤ تیرمەها سالا ١٩٥٨ ئێك ژ وان ڕۆژانە. ل ڤێ ڕۆژێ، شۆرشا ئەفسەرێن ئازاد ب سەرۆكایەتیا عەبدولكەریم قاسم و عەبدولسەلام عارف، ڕژێما پاشایەتی ل ئیراقێ هاتە هلوەشاندن و دەسهەلاتا وەلاتی بوو كۆمار. ئەگەرچ ئەڤ گوهۆرینە ب ڕوودانێن خویناوی و توندوتیژی هاتە ئەنجامدان، بەلێ بۆ زۆرینەیا خەلكی و تایبەت بۆ گەلێ كورد، دەستپێكا قووناغەكا نووی و پڕ هیڤی بوو. پێش شۆرشێ، كورد ب سالان ژ داخوازییێن خۆ یێن نەتەوەیی و سیاسی بێبەهر مابوون. زۆر ژ وان داخوازییان نەدگەهشتنە دەنگێ حوكمەتان، و ئەو هەستە هەبوو كو كورد ل ناڤ سیستەمێ سیاسی یێ ئیراقێ دا پێگەهەكێ ڕاستەقینە نینە.گرنگترین دەستكەفتێ شۆرشێ بۆ كوردان ئەو قووناغا دەستوورێ دەمكی یێ سالا ١٩٥٨ بوو، یا كو عەرەب و كورد وەك دو هەڤپشكێن سەرەكی یێن ئیراقێ داینە نیاسین. ئەڤ دانەنیاسینا بۆ كوردان پێنگاڤەكا مێژوویی بوو، چونكی جارا ئیكێ ناسنامەیا نەتەوەیی یا وان ل دەقەكێ فەرمی یێ دەولەتێ دا هاتە قەبوولكرن. هەروەسا، حوكمەتا عەبدولكەریم قاسم ل دەستپێكێ هەول دا پەیوەندیەكا نوی ل گەل ڕابەرایەتیا كوردی دروست بكەت. ڕزگاركرنا ژمارەیەك زیندانییێن سیاسی و ڤەگەڕاندنا مەلا مستەفا بارزانی ژ ئێكەتیا سۆڤیەتی بۆ وەلاتی و دەستپێكرنا گفتوگۆیان دەربارەی مافێن كوردان، هیڤییەكا مەزن دروست كر كو ئیراق دشێت ببیتە وەلاتەكێ هەڤپشك بۆ هەمی پێكهاتەیان. مەلا مستەفا بارزانی، یێ كو سالان ل ئێكەتییا سۆڤیەتێ ل دوورەپەڕێزیێ بوو، ب ڕێككەفتن ل گەل حوكمەتا نوی ڤەگەڕیا بۆ ئیراقێ. ڤەگەڕیانا وی بۆ پرانیا كوردان نیشانا قوناغەكا نووی بوو؛ قووناغا هیڤی، دیالۆگ و چارەسەریا سیاسی.بەلێ، ڤان هیڤیان گەلەگ نەڤەكێشان و هەر زوی ژناڤچوون. جوداهییا تێڕوانینێ ل سەر شێوازی رێڤەبرنا وەلاتێ و جێبەجێكرنا مافێن كوردان، هێدی هێدی پەیوەندییێن د ناڤبەرا حوكمەتا قاسم و ڕابەرایەتیا كوردی ئالۆزتركرن. نەهاتنا جێبەجێكرنا بەشەكێ زۆر ژ سۆزێن سیاسی، باوەری لاوازكر و ڕێ ڤەكر بۆ ڤەگەڕاندنا ململانێن چەكداری.
ئەڤجا ژ دەرئەنجامێ، ل سالا ١٩٦١دا شەڕی ژ نوی دەستپێكر و قووناغەكا دی یا هەڤڕكیێن چەكداری دەستپێكر. ئەو هیڤیا كو ل ١٤ تیرمەهێ ژدایكببوو، ژ ئەگەرێ ناكۆكییێن سیاسی و نەبوونا ڕێككەفتنێن جێبەجێكری، بەشەكێ زۆر ژ هێزا خۆ ژدەست دا.
پشتی نێزیكی حەفتێ سالان، ١٤ تیرمەهێ هێشتا ژی جهێ تێڕامانێیە. بۆ بەشەكێ ئەو ڕۆژا ڕزگاربوونێ یە ژ ڕژێما پاشایەتییێ، و بۆ بەشەكێ دی دەستپێكا قووناغەكێ یە كو هیڤی ب ئەنجام نەگەهشتن. بۆ كوردان، ١٤ تیرمەهێ هەم یادەوەرییا ئێكەم دانەنیاسینا فەرمی یا ناسنامەیا نەتەوەیی یە و هەم ژی وانەیەكا دیرۆكی یە؛ وانەیەك كو مە فێردكەت ماف و دادپەروەری بتنێ دەقێ قانوونی ناهێنە پاراستن، بەلكو پێدڤی ب پابەندبوونا سیاسی و قانوونەكا دادپەروەر و خەباتەكا بەردەوام هەیە. ژ بەر هندێ، ١٤ تیرمەهێ بتنێ سالڤەگەڕانا گوهۆڕینا ڕژێمەكێ نینە، بەلكو یادەوەرییەكا هیڤی و ئەزموون و وانەیەكە بۆ داهاتوویێ ئیراقێ و كوردستانێ.
