زمانێ دایكێ ناسنامەیا نەتەوەی و كلیلا پەروەردەیێ
سەگڤان عەبدولخالق عومەر
گرنگیا زمانێ دایكێ ل دەسپێكێ ژ پاراستنا ناسنامەیێ دایە، چونكو زمان گرنگترین ستوینا ناسنامەیا هەر نەتەوەیەكی یە. نەمانا زمانی واتە نەمانا نەتەوەی. هەردیسا ئەڤ گرنگیە د پەروەردە و فێركرنێ ژی دا دیار دبیت كو ڤەكۆلینێن زانستی سەلماندیە كو زارۆك دەمێ ب زمانێ دایكا خۆ دخوینن، زیرەكترن و باشتر تێگەهشتنێ ژ بابەتان دكەن بەراورد ب وێ یەكێ كو ب زمانەكێ بیانی بخوینن. خالەكا دیتر ژی پەیوەندیێن جڤاكی یە كو زمانێ دایكێ ئەگەرەكە بۆ ب هێزكرنا پەیوەندیێن د ناڤبەرا تاكێن جڤاكی و ڤەگوهاستنا دابونەریتان ژ نفشەكی بۆ نفشەكێ دی.
ئەڤجازمانێ كوردی وەك زمانێ دایكێ، بۆ مە كوردان، ئەڤ ڕۆژە گرنگییەكا دو بەرانبەر هەیە. زمانێ كوردی ئێكە ژ زمانێن كەڤنارێن جیهانێ و سەر ب خێزانا زمانێن هیندۆ-ئەورووپی یە. ب درێژاهیا مێژوویێ، بزاڤەكا مەزن هاتیە دان بۆ ژناڤبرن و قەدەغەكرنا زمانێ كوردی، لێ ژبەر دلسۆزیا نڤیسەر، هەلبەستڤان و خەلكێ كوردستانێ، ئەڤ زمانە هاتیە پاراستن،زمانێ كوردی سێیەم دەولەمەندترین زمانێ جیهانێ یە ل سەرانسەری جیهانێ، پشتی زمانێ كۆری و فینلەندی.
ل سەرانسەری جیهانێ ژ كۆما (٦) هزار زمانێن جودا، ب تنێ (١٠٠) زمان ب فەرمی كار پێ دهێتەكرن و مامەلەیێن ئیداری پێ دهێنە ڕاییكرن (ئەنجامدان). زمانێ كوردی ژی وەك زمانێ دایكێ، ب (٧٣٥) هزار و (٣٢٠) پەیڤێن سەرەكی، سێیەم زمانە پشتی فینلەندا و كۆریایێ، كو زۆرترین پەیڤان بخۆڤە دگریت. زمانێ كوردی ب هەموو زاراڤێن خۆ ڤە، كۆما گشتی ئێك ملیۆن و (٢٠٠) هزار پەیڤ تێدا هەنە، و ب هەموو دەربڕین و دەستەواژەیێن خۆ ڤە، ئێك ملیۆن و (٦٠٠) هزار پەیڤان بخۆڤە دگریت. بنگەهێ زمانێ كوردی ل دویڤ بۆچوونا مێژوونڤێسان، دزڤڕیت بۆ پێنج هزار سالان بەری زایینی، كو دزڤڕیت بۆ زمانێن هیندۆ-ئەورووپی.
ئەڤجا ئەركێ هەموو تاكەكێ كوردە كو زارۆكێن خۆ فێری زمانێ كوردی بكەن و گرنگیێ ب خواندن و نڤیسینێ ب زمانێ كوردی بدەن. دیالێكتێن جودا یێن زمانێ كوردی (كرمانجی، سۆرانی، هەورامی، كەلهوڕی و لۆری) وەك دەولەمەندیەكێ ببینن.
دەربارەیی مەترسیێن سەردەم د جیهانا ئەڤڕۆ دا كو تەكنەلۆژیا و ئینتەرنێت یا زالە، گەلەك ژ زمانان د مەترسیا ژناڤچوونێ دانە. بكارئینانا زێدە یا زمانێ ئینگلیزی یان زمانێن باڵادەست د ناڤ مال و قوتابخانان دا، گەفە بۆ سەر زمانێ دایكێ. پێدڤیە تەكنەلۆژیا ببیتە ئامرازەك بۆ خزمەتكرنا زمانی، نەكو ژبیربرنا وی.
ل دوماهیێ دبێژین زمانێ دایكێ دیارییەكا سروشتی و مافەكێ سەرەتایی یێ هەر مرۆڤەكی یە. پاراستنا ڤی زمانی ئەركەكێ ئەخلاقی و نیشتمانی یە. ب گۆرەی پەیڤینا سەرۆك و مەرجەع و ڕێبەرێ مە كوردان ڕێزدار» مەسعود بارزانی» دەربارەی گرنگی و پیرۆزیا زمانێ كوردی دبێژیت، «زمانێ كوردی ئەو ئامراز و چەكێ ب هێز بوو كو نەتەوەیا مـە ژناڤچوونێ پاراست». هەروەسا د پەیامەكا دی دا دبێژیت: «پاراستنا زمانێ كوردی، ئەركەكێ پیرۆزێ نیشتمانی و نەتەوەیی یە، چونكی ستوینا سەرەكی یا ناسنامەیا مە یا نەتەوەیی یە.» هەروەسا»سەرۆك بارزانی» دبێژیت: زمانێ دایكێ بنەمایێ ڕەسەناتی، ناسنامە، هوشیاری و هەڤدەنگییا نەتەوەییە؛ پاراستنا وی ئەركەكێ نشتیمانییە. زمان ناسنامەیا مللەتانە و مللەتێ مەژی ب زمانێ خۆ دهێتە نیاسین، ئەڤجا بلا ئەم هەموو پێكڤە كار بكەین بۆ هندێ كو زمانێ كوردی هەر دەم زیندی بمینیت.