8 ئادارێ ناسنامەیا خەباتا جیهانی و پێگەهێ ژنا کورد
شەهلا ڕێکانی
رۆژا 8 مارس وەک رۆژا جیهانی یا ژنان دهێتە نیاسین، ئەڤ رۆژە نەک بتنێ بیرهاتنە و بۆ پیرۆزباهیێ یە، بەلکو سیمبۆلا خەبات و بزاڤێن ژنانە بۆ بدەستڤەئینانا مافێن وان یێن ڕەوا و سەلماندنا ناسنامەیا وان د جڤاکێ دا.
دیرۆکا 8 مارس و دەستپێکا بزاڤێ
1.دەستپێکا بزاڤێ ل سالا (١٩٠٨): ل باژێرێ نیویۆرک. نێزیکی ١٥ هزار ژنان رێپیڤانەک ئەنجامدا. وان داخوازا چەند مافێن سەرەکی دکر، ژ وان ژی:
کێمکرنا دەمژمێرێن کارکرنێ، زێدەکرنا مووچەی، مافێ دەنگدانێ.
٢. پشنیارکرنا رۆژێ ل سالا (١٩١٠): تێکۆشەرا ئەلمانی (کلارا زێتکین) ل کۆنفرانسەکێ نیڤدەولەتی ل دانیمارک پشنیار کر کو سالانە رۆژەک وەک «رۆژا ژنان» بهێتە دیارکرن دا کو فشارێ ل سەر دەستهەلاتێ بکەن بۆ بجهئینانا داخوازێن وان. نێزیکی ١٠٠ ژنان ژ ١٧ وەلاتان پشکداربوون و هەمی ل سەر ڤێ چەندێ رازی بوون.
٣. بۆچی 8 مارس؟
د دیرۆکێ دا چەندین رێکەفت هاتنە گوهۆڕین، بەلێ ل سالا ١٩١٧ ل دەمێ جەنگێ جیهانی یێ ئێکێ، ژنێن رۆسیا مانگرتنەکا مەزن راگەهاند ب ناڤێ «نان و ئاشتی». ئەڤ مانگرتنە ل دویڤ سالناما زایینی ل رۆژا 8 ئادارێ بوو. پشتی وێ مانگرتنێ، مافێ دەنگدانێ ب ژنێن رۆسی هاتە دان.
٤. ناساندنا فەرمی (١٩٧٥):
نەتەوەیێن ئێکگرتی (UN) ل سالا ١٩٧٥ ب فەرمی ئەڤ رۆژە وەک رۆژا جیهانی یا ژنان ناساند و بڕیار دا سالانە ل هەمی جیهانێ بهێتە ساخکرن.
رۆڵێ ژنێ د دیرۆکا کوردی دا:
دیرۆکا کوردان یا پڕە ژ نموونەیێن ژنێن ب هێز، خۆدان بڕیار و زیرەک. جودا ژ گەلەک مللەتێن دی یێن دەڤەرێ، ژنا کورد د جڤاک و دەستهەلاتێ دا خۆدان پێگەیەکێ تایبەت بوویە.
ب فەر دبینم ل 8 مارس بەحسێ هندەک ژ ناڤدارترین ژنێن کورد و رۆڵێ وان یێ گرنگ د دیرۆکێ دا بکەم ژ وانژی؛
١. حەڤسەخانا نەقیب (١٨٩١ – ١٩٥٣)
ئەو نە بتنێ ژنەکا ناڤدار بوو، بەلکو پێشەنگەکا بوارێ مافێن ژنان و فێربوونێ بوو، ل سالا ١٩٣٠ ئێکەم کۆمەڵەیا ژنان ل کوردستانێ دامەزراند و مالا وێ ببوو قوتابخانە و ناڤەندەکا رۆشنبیری بۆ ژنان. نامەیەکا مێژوویی بۆ کۆمەڵەیا نەتەوەیان ل جنێف نڤێسی بۆ پاراستنا مافێن گەلێ کورد.
٢. عەدلەخان (١٨٤٧ – ١٩٢٤)
وەک شازادەیا جافان دهاتە نیاسین. پشتی مرنا هەڤژینێ وێ، وێ سەرکردایەتیا جافان دکر ل هەلەبجە، وێ سەقامگیری و ئاشتی ل دەڤەرێ چێکر و دادگەهەکا تایبەت و زیندانەک ئاڤا کربوون بۆ رێکخستنا کاروبارێن جڤاکی. ب هێز و زیرەکیا خۆ، رێزەکا مەزن ل دەڤ بریتانیان و عەشیرەتێن دەڤەرێ هەبوو.
٣.مەستوورا ئەردەلان (١٨٠٥ – ١٨٤٨)
ئێکەم ژنە مێژوونڤیس و شاعر د رۆژهەلاتا ناڤین دا، وێ پەرتووکا (دیرۆکا ئەردەلان) نڤیسی کو ژێدەرەکێ سەرەکی یێ مێژوویا کوردانە. د سەردەمەکێ دا کو خویندەواری یا کێم بوو، وێ ب زمانێن کوردی و فارسی نڤیسینێن بلند و ئەدەبی بەلاڤ دکرن.
٤. مارگرێت شێلۆ (١٩٢٣ – ١٩٦٩)
سیمبۆلا خۆڕاگریێ و ئێکەم کچا پێشمەرگە، ل سالا ١٩٦١ێ چەک هەلگرت و پشکداری د شۆڕشا ئیلۆنێ دا کر. ئەو ببوو نموونەیا ئازایەتییا ژنا کورد د سەنگەرێن بەرگریێ دا و رێ نیشانی هزاران ژنێن دی دا کو د خەباتا نەتەوەیی دا چالاک بن.
خالێن سەرەکی یێن رۆڵێ ژنا کورد:
سەرکردایەتی: ل سەردەمێ میرنشینان، گەلەک ژنان رۆڵێ میر و حاکمی دکر ل دەمێ نەبوونا زەلامان.
خەباتا چەکداری: ژنا کورد د شۆرشێن جودا دا وەک (شەڕڤان و پێشمەرگە) د جیهانێ دا دەنگڤەدایە.
پاراستنا چاندێ: ژن بڕبڕا پشتێ بوویە بۆ پاراستنا زمان، جلوبەرگ و نەریتێن کوردی د ناڤ خێزانێ دا.
بۆچی ئەڤ رۆژە یا گرنگە؟
ئەڤرۆ 8 مارس بوویە دەرفەتەک بۆ هەلسەنگاندنا کار و سەرکەفتنێن ژنان د وارێن سیاسی، جڤاکی و ئابووری دا… و نیشادانا وان ئاستەنگێن کو هێشتا ل بەرانبەر ژنێ هەین (وەک توندوتیژی و نەیەکسانی).
ژن هێمایێ قوربانیدانێ یە.. هێمایێ ژیان و بەردەوامی بوونێ یە، پیرۆز بیت 8 مارس ل هەمی ژنێن جیهانێ و ب تایبەت ژنێن کوردستانێ.
