بـۆچـی رێككەفتن نـاهێتە كـرن؟
ڕەمـزی سیسۆ/ زاخـۆ
ئەم باش دزانین شەرێ ئەمریكا و ئیسرائیل دژی ئیرانێ گەهشتیە قووناغەكا هەڵكشانێ یا كو نە تنێ سنورێن سێ وەلاتان بەلكۆ چارەنڤیسێ هەمی رۆژهەلاتا ناڤین د دیار دكەت لەوا هەمی وەلاتێن دەڤەرێ ژ كەنداوێ هەتا دەریا سپی و ژ بەغدا هەتا ئەنقەرەو تەمەنایێ دكەن رێككەفتنەك بهێتە كرن و دویماهیك ب ڤی شەری بهێت و لێ ل سەر مێزا دانوستاندنان تشتەكێ دی روو ددەت و پشتی چەندین جاران بۆ ماوەیەكێ رێككەفتن هاتە راگەهاندن و شەر هاتە راوەستاندن و تا نها هەردوو لایەن نەگەهشتینە چ ئەنجامەكێ راستەقینە ئەگەرێ سەرەكی نە تەكنیكیە و نە یا قانوونی یە، بەلكو سیاسیەكا قوولە جێبەجێكرنا رێككەفتنێ گەلەك قورس بوویە ژ بەركو لایەنێ ئەمریكی و ئیسرائیلی ئارمانجێ وان ژێكجودایە و ئەڤ جوداهیە بوویە ئەگەرێ سەرەكی كو هەر دانوستاندنەك بێ ئەنجام بمینیت.
ئەمریكا وەك زلهێزەكا جیهانی ل دەڤەرێ دیارە و ئارمانجا وێ پاراستنا هەژموونا خۆیە و واشنتون دخوازیت رێككەفتنەكێ بكەت كو د وێ ڕێكەفتنێ دا ئیران لاواز بیت؛ لێ د هەمان دەم دا هەڤپەیمانێن وێ ل كەنداڤی بێ ترس بمینن و ئەمریكا نە دخوازت شەرەكێ مەزن دەست پێ بكەت، چونكو دزانیت بهایێ وێ یێ ئابووری و لەشكری دێ گران بیت و ژ بەر هندێ دخوازیت رێككەفتنەكێ بكەت كو وێنەیێ سەركەفتنێ بدەتە وێ بێ كو بەرژەوەندیێن ستراتیژی ل دەڤەرێ ژ دەستبدەت.
ئیسرائیل ب چاڤەكێ دی تمام سەحدكەتێ، بۆ تەلئەبیبێ ئاریشە نەهەژموونە، بەلكو مان و نەمانە ئارمانجا ئیسرائیلێ ژناڤبرنا بەرنامەیێ ئەتۆمی یێ ئیرانێ یە ب تەمامی نەكێمكرن و نەراوەستاندن و ئیسرائیل باوەر دكەت هەر رێككەفتنەكا كو دەرفەتێ بدەتە ئیرانێ یۆرانیۆمێ بپارێزیت دێ بیتە هەڕەشەكا راستەوخۆ ل سەر ئەمنیەتا وێ ژ بەر هندێ فشارێ دكەتە سەر واشنتونێ كو مەرجێن گرانتر دانیتە سەر ئیڕانێ. ئیران ژی ل سەر بەرەیێ دی راوەستیایە بۆ تارانێ بەرنامەیێ ئەتۆمی نەتنێ پرۆژەیەكێ زانستییە بەلكو رەمزێ سەروەریا نەتەوەییە و لایەنێ ئیرانێ دبینیت هەر رێككەفتنەكێ بكەت كو تێدا دەست ژ یۆرانیۆمێ بەردەت و بەرنامەیێ خۆ ژناڤببەت، ئەڤە خۆكوشتنا وێ یا سیاسی و ستراتیژییە، لەوڕا ئیران دبینیت ئەگەر ئەڤێ كارتێ ژ دەستبدەت دێ بێ پاراستن مینیت ل هەنبەر هەڕەشەیێن دەرەكی.
ل ڤێرێ خالا ناكۆكیێ دروست دبیت؛ ئەمریكا و ئیران ب خالێن هەڤدو رازی نابن و ئەمریكا دبینیت ئەگەر ب خالێن ئیرانێ رازی بیت و رێ بدەت یۆرانیۆم د ئاستەكێ دیار دا بمینیت؛ دێ تووشی ژ دەستدانا سەنگا خۆ ل دەڤەرێ بیت و هەڤپەیمانێن وێ دێ باوەریا خۆ ژ دەستدەن و دێ بێژن ئەمریكا پاشڤەچوو و ل بەرانبەر ئیران دبینیت ئەگەر پاشڤەچوونەكا مەزن بكەت دێ هێزا دانوستاندنێ یا خۆ ژدەستدەت و دێ لاوازتر لێ هێت.
لەوڕا ڤێ ناكۆكیێ دانوستاندن كرینە سێ لایەنی و ئەڤە ژی قورسیێ زێدە دكەت و دەمێ سێ ئارمانجێن جودا ل سەر مێزەكێ بن گەهشتن ب چارەسەریێ ب ساناهی نابیت و ئەمریكا دخوازیت هەژموونا خوە دیار بكەت و بسەپینت و ئیسرائیل دخوازیت ژناڤبرنا ئیڕانێ و ئیران دخوازیت ب یوڕانیۆما خۆڤە بهێز بمینیت و پاشڤە نەزڤریت، چاوا دێ ئەڤ سێ خالە د رێككەفتنەكێ دا كۆم ببن؟
دیرۆكا دانوستاندنان ژی ئەڤێ راستیێ دیاردكەت و ل سالێن بۆری دا چەندین جاران هەول هاتنەدان هەر جارەك بۆ ماوەیەكی ئاگربەست هاتە راگەهاندن؛ لێ پشتی چەند حەفتیان ئەو ئاگربەست هەلوەشیا ژ بەركو هەر لایەنەكی دڤیا تشتەكێ دی ژ رێككەفتنێ دەربخێت و ئەمریكا دڤیا وێنەیێ سەركەفتنێ بۆ خەلكێ بدەت دیاركرن و ئیسرائیلێ دڤیا گەرەنتیا ئەمنی بۆ خوە مسۆگەر بكەت و ئیرانێ دڤیا گەرەنتیا مانا بەرنامەیێ خۆە بپارێزیت.
دبینن وەلاتێن دەڤەرێ ژی ماندی بووینە؛ ئیراق دترسیت ببیتە مەیدانا شەڕێ ب وەكالەت و سعوودیە و ئیمارات دخوازن ئابوورێ خۆ بپارێزن و ناخوازن مۆشەك بكەڤنە سەر بنگەهێن نەفتا وان و توركیا دخوازیت رۆلێ ناڤبەینكار ببینیت و هەمی دزانن شەڕەكێ بەرفرەه دێ بهایێ وێ ب ملیاران دۆلار بیت و دێ ب ملیۆنان كەس ب ڤی شەڕی ئاوارە بن.
لێ پێنگاڤا چارەسەریێ دیارە ئەگەر ئەمریكا و ئیران تنێ د ناڤ دانوستاندنان دا بانە؛ دا ساناهیتربیت و زویتر دا گەهنە رێككەفتنێ ژ بەركو بریار دا دو لایەنە بن و بۆ گەهشتن ب رێككەفتنێ ب ساناهیتربیت و دانوستاندنان دو لایەنی دێ ركێ دەت هەر لایەنەك ب ئاشكرایی بێژیت كا چ دڤێت و چ نەڤێت و دێ ترسا واشنتونێ ژ ژدەستدانا روومەتێ كێم بیت، چونكو نە دێ ل ژێر فشارا راستەوخۆ یا تەل ئەبیبێ دا بیت.
ئەمریكا دڤێت فەهم بكەت پاراستنا هەژموونێ ب شەڕی نابیت، بەلكو ب رێككەفتنەكا هەڤسەنگیێ دبیت و ئیران ژی دڤێت فەهم بكەت مانا بەرنامەیێ ئەتۆمی ب دانوستاندنێ دبیت و نە ب هەلكشانێ و هەر دەمەك هەردو لایەن راستیا هێزا ئێكدو قەبوول بكەن دەرگەهـ دێ ڤەبن.
و ئیسرائیل دێ هەر وەك هەڤپەیمانەكێ نێزیك مینیت؛ لێ نابیت ببیتە ئاستەنگ ل سەر رێكا دانوستاندنێ و ئەزموونا سالێن بۆری دیاركر كو دەمێ سێ لایەن ل سەر مێزێ بن هەر لایەنەك دترسیت لایەنێ دی تشتەكی ژ پشتڤە بكەت ئەڤ ترسە بوویە ئەگەرێ بێ باوەریێ.
ئەڤجا ب دیتنا من رێككەفتن ناهێتەكرن نە ژ بەركو ئیرادە نینە، بەلكو ژ بەركو ئاراستە نە ئێكەكە هەتا ئەمریكا ژ ترسا ژدەستدانا سەنگا خۆ دەرباز نەبیت و هەتا ئیران دەستبەردانا یۆرانیۆمێ وەك خۆكوشتن نەبینیت و هەتا ئیسرائیل باوەرنەكەت ئەمنیەتا وێ ب رێككەفتنێ دێ باشتر پاراستن بیت ژ شەڕی ئەڤ بازنە دێ رۆژهەلاتا ناڤین بەردەوام بیت.
چارەسەری د دەستێ واشنتنێ و تارانێ دایە، دانوستاندنەكا راستەوخۆ دویر ژ دەنگەدەنگا راگەهاندنێ و دویر ژ مەرجێن پێشوەخت یێن ئیسرائیلێ دشێن رێكێ ڤەكەت و دەڤەر نەشەرەكێ دی دڤێت، بەلكو رێككەفتنەكا وێرەك دڤێت كو هەمی لایەن تێدا ب سەركەفتی دەربكەڤن نە ب دۆراندنێ و ب شكەستن و لاوازبوونێ بهێن دیاركرن.
