پرۆسێسا بۆلۆنیا پاشەڕۆژا خواندنا بلندە ل هەرێما كوردستانێ
سەباح ئیبراهیم
پرۆسێسا خواندنا بلند ل هەرێما كوردستانێ هەولێن بەردەوام بخۆڤە دبینت بۆ پێشڤەبرنا پرۆسێسێن خۆ یێن ئەكادیمی ب شێوەیەكی كو ل گەل پێڤەرێن جیهانی، ب تایبەتی یێن ئەورۆپی بگونجیت و بجهئینانا پرۆسێسا بۆلۆنیا د سەرێ ڤان هەولاندا دهێت وەكو ئێك ژ گرنگترین مۆدێلێن نوو یێن كو ئارمانج ژێ بلندكرنا كوالیتیا خواندنێ یە ب ساناهیكرنا دانپێدانا ب باوەرنامەیان و بهێزكرنا لڤینا قوتابی و مامۆستایان د ناڤبەرا زانكۆیان دا وزارەتا خواندنا بلند و ڤەكۆلینێن زانستی. ل هەرێما كوردستانێ دەست ب بجهئینانا ڤێ پرۆسیسێ كریە ژ سالا 2019 وەرە كو ل دەستپێكێ ژ كۆلیژێن ئەندازیاری و زانستی دەستپێكر، پاشی بەرفرەهتر لێكریە دا كو هەمی زانكۆیێن هەرێمێ بگریتەڤە ژ دهۆكێ، سلێمانی و هەولێرێ هەتاكو زاخۆ، هەلەبجە سۆران و گەرمیان وەكو وزارەتا خواندنا بلند و ڤەكۆلینێن زانستی ئاماژە پێ كری.
و هندەك ژ رەخنەگران دبینن كو سەركەفتنا ڤان جۆرە پرۆسیسان پێدڤی ب جڤاكەكا جێگیر هەیە كو خۆدان ئاستەكێ بلند یێ رەوشەنبیری بیت، لێ ئەڤ دیتنە تایبەتمەندییا راستییا كوردستانێ پشتگۆه دهاڤێژیت ئیراقێ و كوردستان د دیرۆكا خۆ یا نوو دا ب جەنگا بۆراندیە و د قەیرانێن سیاسی و ئابووری و كۆچبەریا بەردەوام دایە، لەوما ئەگەر ئەم ل هیڤیا بجههاتنا هەمی مەرجێن نموونەیی بمینین پاشان دەست ب چاكسازیێ بكەن ئەڤە ڕەنگە گەشەپێدانێ بۆ دەمەكێ نەدیار پاش بێخت، بەلكو چاكسازیا لایەنێن پەروەردەیی و فەرمی بخۆ دشێت ببتە ئەگەرێ ئاڤاكرنا ئارامیێ نەكو تنێ بەرهەمەك بت مرۆڤ چاڤەرێ بكەت.
ل سەر ڤێ چەندێ وەزارەتا خواندنا بلند ل هەرێمێ بزاڤێ دكەت لایەنێن خۆ یێن خواندنێ دگەل فەزایا ئەكادیمی یا ئەورۆپی بگونجینت و مفای ژ شارەزایێن وان وەربگرت د پرۆگرام و میكانیزمێن گۆتنا وانەیا و باوەرپێكرنا ئەكادیمی دا ب شێوەیەكی كو ڕێكێن نوو ل پێشیا قوتابی و مامۆستایان ڤەكەت و پەیوەندیا وان یا زانستی ل گەل زانكۆیێن جیهانی بهێزتر لێ بكەت؛ وەك چاوا پڕۆفیسۆر دكتۆر – ئەمین عەبدولقادر د وانەیێن پێداگۆجیا دا ئاماژە پێكری.
و نۆكە ئەم دشێین ژ لایێ پەروەردەیی ڤە و ل سەر بنیاتێ تیۆرا تێگەهشتنا كویر ل ڤێ پێنگاڤێ بنێرین ئەڤ تیۆرە دبێژیت چارەسەریا كێشەیان ب پارچە پارچەكرن یان ب تاقیكرن و شاشیێ ناهێتەكرن، بەلكو پێدڤی ب ڕێكخستنا هەمی دۆخی هەیە دا كو پێكهاتێ وێ یێ نوو بهێتە فێمكرن ب هەمان ڕەنگ چارەسەركرنا كێشەیێن خواندنێ ب گوهۆڕینا تاكەكەس یان ژینگەهێن بچووك ب تنێ نابیت بەلكو پێدڤی ب گوهۆڕین و داڕشتنەكا پێكهاتێ پرۆسیسێ بخۆ هەیە دا كو بشێت دگەل قەیرانێن سیاسی و ئابووری یێن دەڤەرێ خۆ بگونجینیت و ڕووبەڕوویێ ئالۆزیان ببیت و گرنگیا ڤێ پرۆسیسێ د هندێ دا دیار دبیت كو هەیكەلێ خواندنا بلند ئێك دكەت و پرۆسێسا دەمژمێر و قەرێن ئەكادیمی ECTS پەسەند دكەت كو ڤەگوهاستنا قوتابی د ناڤبەرا زانكۆیێن دانپێدانای ل ناڤخۆ و دەرڤەی هەرێمێ ب ساناهی دكەت و باوەرنامان پتر نێزیكی دانپێدانا جیهانی دكەت، بۆ نموونە قوتابی دشێت خواندنا خۆ ل زانكۆیا دهۆك دەستپێبكەت و پاشان بچیتە زانكۆیا سلێمانیێ یان زانكۆیەكا ئەورۆپی كو هەمان پرۆسیسێ بجهـ دئینیت ب هەژماركرنا وانەیێن وی یێن خواندنێ ب بێ كو پێدڤی ب دوبارەكرنا وان هەبیت هەروەسا ئەڤ پرۆسیسە ل سەر بنیاتێ خواندنا ل سەر تەوەری قوتابی هاتیە ئاڤاكرن كو سەنتەرێ پرۆسێسا خواندنێ ژ ژبەركردن و تەڵقینێ دگوهۆرت بۆ ئاڤاكرنا شیان و مەهارەتان و مفا و قازانجێن ڤێ پرۆسیسێ ب تنێ ل سەر لایەنێ ئەكادیمی ناسەكنن بەلكو درێژ دبن بۆ ئاڤاكرنا كەسایەتیا قوتابی ب رێكا تێكەڵبوونا دگەل چەندین ئەزموون و رەوشەنبیریێن جودا بدەستڤەئینانا شارەزایێن هەمەجۆر و پێشڤەبرنا شیانێن وی یێن ڤەكولینێ كو ئەڤە ژی بەرهەڤیا وی بۆ بازاڕێ كاری ل سەر ئاستێ ناڤخۆیی و نێودەولەتی بهێزتر دكەت.
لێ دیسا ئەڤ ڕێكا هەنێ بێ كێشە و كۆسب نینە و قەبوولكرنا ڤان كۆسپان پشكەكە ژ مەرجێن سەركەفتنێ نەكو ل دژی وێ بیت هندەك ڤەكۆلینێن كو ل سەر زانكۆیێن هەرێمێ هاتینەكرن نیشاددەن كو دیارترین ئالۆزی پێكهاتینە ژ بەرهەنگاربوونا هندەك ژ مامۆستایان بۆ گوهۆرینا رێكێن گۆتنا وانەیێن كلاسیك تەقلیدی لاوازییا ژێرخانەیا دیجیتاڵی یا پێدڤی بۆ برێڤەبرنا دەمژمێر و قەرێن ئەكادیمی كێمیا شیانێن ڕێڤەبەریێ د دڵنیاییا جۆری دا دگەل قەرەبالغیا پۆلان و نەبوونا هەماهەنگیەكا تەمام د ناڤبەرا لایەنێن پەروەردەیی دا چارەسەركرنا ڤان كۆسپان پێدڤی ب دابینكرنا بودجە و خەرجیان هەیە د ڕاهێنان و پێكرنا كادران دا پێشڤەبرنا پرۆسێسێن ئەلیكترۆنی و چەسپاندنا جڤاتا كوالیتیا خواندنێ دا كو ئەڤ چەندە تنێ وەك درووشم یان نڤیسینەك ل سەر كاغەزێ نەمینیت، بەلكو ب شێوەیەكێ ڕاستەقینە د ناڤ پۆلێ دا بهێتە بجهئینان.
وەرگرتنا پرۆسێسا بۆلۆنیا تنێ گوهۆڕینەك نینە د یاسا و رێنمایێن خواندنێ دا بەلكو دەربڕینە ژ دیتنەكا ستراتیژی كو ئارمانج ژێ گونجاندنا خواندنا بلند یا هەرێمێ یە ل گەل پرۆسێسا ئەكادیمی یا ئەورۆپی و بەرهەڤكرنا نفشەكێ كو بشێت هەڤڕكیێ بكت و پەیوەندیا زانستی ل سەر ئاستێ جیهانێ دروست بكەت دگەل بەردەوامبوونا پێشڤەبرنا ڤێ پرۆسیسێ و گونجاندنا وێ دگەل تایبەتمەندیا جڤاكی و چارەسەركرنا ئالۆزیێن وێ ب دلسۆزی دشێت ببیتە ئێك ژ گرنگترین ئامرازێن بلندكرنا ئاستێ خواندنا بلند و ب دەستڤەئینانا گەشەپێدانا بەردەوام ل هەرێمێ.
