تاها محهمهد سهلیم ئامێدی هۆزانڤانهكێ دێرینه
ئیسماعیل بادی
باژێڕێ ئامێدییێ ب كهڤناتییا خۆ، ههر ژ دهستپێكا دامهزراندنا میرگهها بههدینان، كۆمهكا هۆزانڤانێن زیرهك و ناڤدار لێ مهزن بووینه و بهرههمهكێ هێژا ل پاش خۆ هێلایه. د ههر قۆناغهكێ دا، كۆمهكا ناڤان ههنه كو خهلكێ ئامێدییێ و ههمی كورد شههنازییێ پێ دبهن، ئهم دشێن بێژین ئێكهمین هۆزانڤانێ كورد ل وێ میرگههێ ڕابوویه و ههلبهستێن قهشهنگ نڤیسینه. ئهڤ مژاره بابهتهكێ درێژه و لێكۆلینهكا بهرفرههـ پێدڤێتن ل دویڤ وان دهستخهت و نڤیسینێن وان میر و پاشایان ل پاش خۆ هێلاین. ئهڤ كاروانێ نڤیسینا ههلبهست و هۆزانا نوكه ههر یێ بهردهوامه و دێ بهردهوام بیت.
د قۆناغێن سالێن چلان و پێنجییان دا، كهسایهتییێ ئامێدیێ «تاها محهمهد سهلیم» ئێك بوویه ژ وان هۆزانڤانان كو دهست ب نڤیسینێ كری، بهلێ مخابن، بهرههمێ وی ژ چهند ههلبهستێن سترانكی یێن كێم زێدهتر نهگههشتییه دهستێ خواندهڤانان.. هیڤییا مه ئهوه رۆژهكێ كهسهك یان ئێك ژ مالباتا وی، ههكه تشتهك ژ ڤهڕێژا وی مابیت، خواندهڤانا پێ شاد بكهتن.
تاها ل سالا 1909ێ ل ئامێدیێ ژ دایك بوویه، ژ بنهمالا پاشایانه، كو ئێكه ژ بنهمالێن رهوشهنبیر و كودرپهروهر ل باژێڕێ ئامێدیێ. فهرمانبهرهكێ چهلهنگ بوو ل سهر میلاكێ قایمقامییا قهزا ئامێدیێ، ل ڕێکەفتی ٢٠/٩/١٩٣٤ێ وەك نڤیسکارێ ناحیا نێروە و ڕێکان هاتییە دامەزراندن، فهرمانبهر بوو ب ناڤێ نڤیسهر (كاتب/ مأمور استهلاك) ل ناحیا «بێبو»، ، بۆ دەمێ (٨) سالان دەوام ل ناحیێ کرییە، ل سالا ١٩٤٣ێ دهێتە ڤەگوهاستن بۆ ناحیا مانگێشکێ. ل دویڤ را ڤهدگوهێزنه گهلهك جهێن دیتر وهكو دهۆك، زاخۆ و مویسل.
تاها ئامێدی كهسهكێ د ناڤ جڤاكی دا خودان سهنگ بوو، ژیانا ههڤژینییێ پێكئینا و بووبوو خودان ههشت زاڕۆك، مالا وی جهێ رویهسپی و ماقویل و هونهرمهند و كهسایهتییێن وی گوندی یان وی باژێڕێ لێ كار دكر بوویه، كهسێن وهكی (محهمهد عارفێ جزیری، حهسهن جزیری و عارف رهئیسێ ئامێدی) و گهلهكێن دیتر. ئهڤان كۆمڤهبوون و روینشتان؛ كارتێكرنهكا باش ههبوویه بۆ وان ههمی كهسان، تایبهت ژی كوڕێ وی تهحسینێ كو بوویه سترانبێژ و هونهرمهند.
سالا 1953ێ تاها بۆ باژێڕێ دهۆكێ دهێته ڤهگوهاستن. سالا 1945-1955ێ ڤهدگوهێزنه بێگۆڤا. سالا 1968ێ دچیته بهردلۆڤانییا خودێ.
وی د ژیانا خۆ دا دهستێ نڤیسینا هۆزانان ههبوویه، لهوا كوڕێ وی هونهرمهند تهحسینی ههر ل دهستپێكا كارێ خۆ یێ هونهری، هۆزانێن وی كرنه ستران. وان سترانان ناڤودهنگییا تهحسینی بلند كر. تاها هۆزانڤان و ئهڤیندارێ كوردینییێ بوو، لهوا هۆزانێن وی پتر ل سهر كوردینییێ بوون، وهكی هۆزانێن (ڕابه جۆتیار، دێ هلۆ ڕابه، بههدینان و چوومه زاخۆكێ).
د هۆزانا (ڕابه جۆتیار)دا، هۆزانڤان، گرێدایه ب ئاخا كوردستانێ ڤه كو تێدا داخوازێ ژ جۆتیاری دكهت عهردێ چۆل و بهیار بچینیت و شوین بكهت، دا كو خهلك بهرێ دهستێ وان بخۆت، دبێژیت:
ڕابه جۆتیار دێ هلۆ ڕابه
بچینه عهردێ چۆل و بهیار
بهرێ دهستێ ههوه جۆتیار
خهلكێ ههمیا نانێ خوه خوار
هۆزانا سترانكی، ڤههاندنهكا سرت و لێكدایی و تژی ڕامانه، لهوا زوی دهێته گوهداری و ژبهر كرن.
هۆزانا (بههدینان)، هۆزانڤان تاها تێدا ل دۆر (ئامێدییێ، سوولاڤێ، دهۆكێ، زاخۆ و ئاكرێ) نڤیسییه، ههر باژێڕكهكی پهسنهكا جوان دایێ وهكو (ئامێدكی بلنده)، (دهۆكێ چهندا خۆشه)، (زاخۆكێ لسهر لێڤا خابیری- ئهوه بویكا وهلاتی)، (ئاكرێ جهێ دلدارا) كو سالا 1970ێ تهحسینی ل ئێزگهی تۆمار كرییه. پاشی هۆزانهكا تێروتهسهل ل دۆر زاخۆ ڤههاندییه، كو هۆزانڤان بۆ چهند سالان ل وێرێ فهرمانبهر بوویه، د هۆزانا خۆ دا چهند پهسن و جوانییا زاخۆ بهرچاڤ كرینه:
چوومه زاخۆكێ پشتا بێخێری
شههیانا قیزا ل دۆرێت رویباری
وهره دلبهر دا ئهم بچینێ
دێ تو وهره دا ئهم بچینێ
دا ئهم لێ ببۆرینین مههێت هاڤینێ.
ژێدهر:
– ڕێكێش ئامێدی، تهحسین تاها ژیان و ستران، چاپا سێیێ، ئیران – 2026.
– مووسا ئیسماعیل عهزیز بێبویی نێروهیی، مێرگا گوندێ بێبو، سەنتەرێ ناحیا نێروە و ڕێکان/ سالا ١٩٢٢- ١٩٧٨، تههران- 2026.
