دیاردەیا «ل سەر بەرهەمێ من بنڤیسە» و مژا پهسنێن ب ڕاسپاردە
سەروان نهێلی
نڤیسین د بنیاتدا دا نە بتنێ ڕێزکرنا هندەک پەیڤانە ل سەر بەرپەڕەکی، بەلکو ئەو هەناسەیا روحێ و گازیا وژدانا مرۆڤی یە کو دڤێت وەک کانیەکا زەلال ژ چیا بهێتە خوار و هەر کەسێ تێنی بیت بشێت ب ئازادی و بێی هیچ ڕێگرییەک تێنا خوه پێ بشکێنیت؛ چونکی پەیڤا ژ دلی دەرکەڤیت بێ گۆمان دێ ئێکسەر جهێ خوه د دلێ خواندەڤانی دا کەت و پێدڤی ب چ ناڤەندگێر و بەرتیلان نینە دا کو بهایێ خوە دیار بکەت.
ل ڤێرە، نڤیسەرێ هێژا «عەبدولخالق سولتان» د گۆتارەكا خوه دا كو ل (رۆژناما ئەڤرۆ ژمارە 4024) بەلاڤبوویە، دەستێ خوە دانا سەر برینەکا کویر کو ئەڤرۆ جەستەیێ ئەدەبیاتا مە پێ دئێشیت… ئەو ژی دیاردەیا «نڤیسینا ب ڕاسپاردە» یە کو نڤیسەر بخوه ب شەرمینی یان ب فشارا هەڤالینیێ داخوازێ ژ ڕەخنەگر و هەڤالێن خوه دکەت کو بابەتێن ڕەخنەی و پەسنکرن و جوان ل سەر بەرهەمێ وی بنڤیسن دا کو بەرهەمێ وی د چاڤێ خەلکی دا مەزن دیار ببیت. ئەڤ کارە د ڕاستی دا خیانەتەکا سپی یە ل پیرۆزییا پێنڤیسی، و ئەڤ چەنده وەدکەت کو جوداهی د ناڤبەرا زێڕێ ڕاستی و سەختە (فالسۆ) دا نەمینیت و ب ڤێ چەندێ ژی داهێنەرێن ڕاستەقینە د بن مژا پهسنێن نە ڕاست دا دهێنە ڤەشارتن و بەرزە دبن.
ئەگەر مرۆڤ ب چاڤەکێ سادە تەماشەی دەروونێ وی نڤیسەری بکەت یێ کو داخوازا پهسنێ ژ نڤیسکار و ڕەخنەگرا دکەت دێ بینیت کو ئەو مرۆڤەکە باوەری ب هێزا پەیڤێن خوە نینە و ترسەک ل دەف هەیە کو نەکو بەرهەمێ وی بێدەنگ بمینیت و کەس بەحس لێ نەکەت، ژبەر هندێ پەنایێ دبیتە بەر دروستکرنا دەنگوباسێن دەستکرد و ب رێکا تەلەفۆن و ڕاسپاردنێ هەول ددەت لاپەڕێن ڕۆژنامان و تۆرێن جڤاکی تژی بکەت ژ پەیڤێن کو بتنێ بۆ دەمەکی برسقدارن، لێ ب ڕاستی ئەدەبیات وەکو باخچەیەکی یە کو بتنێ گولێن ڕاستەقینە تێدا بێهنا خوە بەلاڤ دکەن و گولێن پلاستیکی هەرچەندە ڕەنگین بن ژی چ بێهن ژێ ناهێت و خواندەڤانێ هشیار زووی دێ تێگەهیت کا چ تشت یێ ژ دلە و چ تشت یێ ب داخازکرن هاتیە ئامادەکرن؛ چونکی ڕاستی وەکو تیشکێن رۆژێ یە و ب چ عەوران ناهێتە ڤەشارتن و هەر نڤیسەرەکێ ب ڤی شێوازی کار بکەت د ڕاستی دا ئەو ژیێ بەرهەمێ خوە کورت دکەت و ناهێلیت ببیتە پشکەک ژ مێژوویێ.
ل جڤاکێ مە یێ بادینان، کو ڕێزگرتن و «خاترا هەڤالینیێ» بنەمایەکێ بهێزە، گەلەک جاران ڕەخنەگر و نڤیسەر دکەڤنە د بن بارەکێ گران یێ ڕەوشتی دا دەما هەڤالەکێ وان داخوازێ لێ دکەت ل سەر پەرتووکا وی بنڤیسیت، ل وێرێ ململانێ د ناڤبەرا ڕاستیێ و هەڤالینیێ دا دەستپێ دکەت و مخابن د زۆربەیا جاران دا ڕاستی دبیتە قوربانی دا کو دلێ هەڤالێ نڤیسەر نەمینیت. ئەڤە چەندە ژی وەدکەت کو کۆلتوورێ مە ببیتە کولتوورێ پهسنێن بێ مفا و ڕەخنەیا زانستی یا كو نشتەرێ دئێخیتە سەر برینان بەرەف لاوازیێ بچیت؛ دەما نڤیسەر کێماسیێن خوه نەبینیت ئەو دێ هزر کەت کو یێ گەهشتیە گۆپیتکێ و ئێدی بزاڤێ ناکەت و خوه ئاڤا ناکەت دا کو خوە پێشبێخیت، ب ڤێ چەندێ ژی نڤیسین د جهێ خوە دا ڕادوەستیت و بتنێ هندەک لاپەرێن تژی ژ پهسنێن دوبارە دمینن کو چ مفا و چ داهێنان تێدا نینە و بتێ دببنە بارەکێ گران ل سەر ملێن کۆلتوور و چڤاکێ مه. هەروەسا پشتی دەمەکێ دێ بەرهەمێ وی نڤیسەری لسەر ڕفاتکێن پەرتووکخانەیا تۆزگریت.
هەروەسا ب ڤێ چەندێ و ڤان پەسنان و بڤدانا بەرهەمەکێ لاواز، مەزنترین زۆلم ل خواندەڤانی دهێتەکرن؛ چونکی خواندەڤان ب باوەرییەکا مەزن قەستا پەرتووکەکێ دکەت کو چەندین گۆتارێن بریقەدار ل سەر هاتینە نڤیسن لێ دەما دخوینیت چ تشتەکێ نوی و چ گوهۆڕینێن هزری تێدا نابینیت، ل وێرێ بێهێڤیبوونەکا مەزن ل دەف خواندەڤانی پەیدا دبیت، و هێدی هێدی باوەریا وی ب تمامیا بەرهەمێ ناڤخوەیی نامینیت و بەرێ خوە ددەتە ئەدەبیاتا بیانی؛ ئەڤە ژی کارەساتەکا نەتەوەیی یە کو نڤیسەرێن مە ب دەستێن خوە پەیوندیێ د گەل خواندەڤانان دبڕن و ب ڤێ چەندێ ژی داهێنان د لێڤێن تێنا دا دچرمسیت و نڤیسەر دمینیتە بتنێ و بێ خواندەڤان.
ژبەر هندێ پێدڤییە ڕەخنەگر و نڤیسەرێن مە ڕاستگۆییێ بکەنە پیڤەرێ هەرە سەرەکی و نەهێلن چ بەرژەوەندی و هەڤالینییەک کارتێکرنێ ل پێنڤسێ وان بکەت؛ چونکی پەیڤ ئەمانەتە و خیانەت ل ئەمانەتی ل هیچ کەسەکی ناهێتە قەبوولکرن.
دیسا سمینار و کۆڕێن ئەدەبی کو دڤێت ببنە مینبەرێن بلند بۆ گەنگەشە و ڤەکرنا هیڤیێن نوی یێن هزری، گەلەک جاران دبنە جهێ لێدانا شان و بالێن هەڤدو و تێدا بتنێ هندەک پەیڤێن خوەش دهێنە گۆتن بێی کو چ ڤەکۆلینەکا زانستی ل سەر بەرهەمی بهێتەکرن و ئامادەبووی ژی بتنێ بۆ خاترا هەڤالینیێ چەپلان لێ ددەن، ئەڤ جۆرە کۆلتوورە وەدکەت کو ئاستێ ڕەوشەنبیری یێ گەنجێن مە د جهێ خوە دا بمینیت و چ پێشکەفتن تێدا نەبیت؛ چونکی داهێنان پێدڤی ب هەڤرکییەکا پاقژ و ب هێز هەیە نەک ب مهدحێن نە ڕاست و پهسنێن بێبنەما.
ئەدەبیاتا ڕاستەقینە وەکو زێڕێ عەیار بیست و چوارە کو چ جاران ب دەربازبوونا دەمی ڕەنگێ خوە ژ دەست نادەت و پێدڤی یە ب هیچ دەستقوتانەکێ نینە دا کو بهایێ خوه دیاربکەت و نڤیسەرێ کو باوەری ب خوه هەبیت دێ بێدەنگیێ هەلبژێریت و دێ ل دویف جوانکرنا بەرهەمێ خوە گەڕیت نەک ل دویف ناڤودەنگییا دەمکی.
یا باشتڕ ئەوه ناڤەندێن ڕەوشەنبیری و گۆڤار و رۆژنامە ژی بەرپرسیاریێ هەلگرن و بتنێ دەرگەهێن خوه بۆ وان کەسان ڤەنەکەن یێن کو ب ڕێکا واسیتە و هەڤالینیێ دخوازن پهسنا بەرهەمێن خوە بکەن، بەلکو دڤێت گوهداری ل دەنگێن داهێنەر و ڕاستەقینە بهێتەکرن دا کو کۆلتوورێ مە بەرەف پێشڤە بچیت. ڕەخنەگرێ ڕاستەقینە ئەو کەسە یێ کو ب زمانەکێ ئەدەبی و زانستی کێماسییان دیار دکەت دا کو نڤیسەر بزانیت ل کیڤە شاش بوویە و د کارێن خوە یێن داهاتی دا وان شاشییان دوبارە نەکەتەڤە. ئەڤە ئەو ڕێکا ساخلەمە کو هەمی مللەتێن پێشکەفتی تێدا دەرباز بووینە و گەهشتینە گۆپیتکا داهێنانێ. ب ڤێ ڕێکێ ژی ئەم دێ شێین ئەدەبیاتەکا بلند و ب هێز بۆ بەرەبابێن داهاتی بجهـ هێلین کو تێدا بتنێ ڕاستی و جوانی بریارێ بدەن و حوکمی بکەن. هەروەسا بەرهەمێ باش وەک کانییەکا زەلالە کو هەمی کەس قەستا وێ دکەن دا کو تێنا خوه پێ بشکێنن و پێدڤی ب چ بانگەشەیێن خاپدنێ نینە و مرۆڤێ داهێنەر پێدڤی ب پهسنا کەسێ نینە؛ چونکی کارێ وی بخوه دێ ل شوونا وی دئاخڤیت و دێ ناڤێ وی د مێژوویێ دا نەمر کەت.
وەرن بلا ئەم هەمی پێکڤە کار بکەین دا کو پەیڤێ بپارێزین و نەهێلین ئەدەبیات ببیتە ملکێ بەرژەوەندیێن کەسی و دا کۆلتوورێ مە هەر بلند و پیرۆز بمینیت؛ چونکی ڕاستی بتنێ ئەو تشتە یێ کو بۆ هەمی دەم و سەردەمان دمینیت و خاپاندن و پهسنێن بێ بنەما دێ وەکو مژێ بن و دێ د گەل هەلاتنا رۆژا ڕاستیێ دا بەرزە بن و چ شینوارێن وان نامینن. هەروەسا بلا ئەم هەمی بزانیت کو پهسنا بێ بنەما زیانە و ڕەخنەیا زانستی ئاڤاکرنە و هەر ب ڤی ڕەنگی ژی دێ شێین سیمایێ ڕاستەقینە یێ ژیانا مللەتێ خوە د خۆدیکا ئەدەبیاتی دا ببینین.
