باژێڕێ هەلامەتان!
محسن عەبدولڕەحمان
کەڤال هۆنەرمەند (دژوار عیسا زێوەیی) کو هاتییە نیگارکرن ب رەنگێن روونی ل سەر کانڤاسی ب قەبارەیێ 80= 80 سم، ژ دتینا ئێکێ خۆیادبیت كو تابلو نزیکی دەربڕینکەرا رووتگەری* (Abstract Expressionism- التعبیریە التجریدیە)یە، چنکو ئەو متمانەیێ ل سەر فورمێن نەدیارێن ڤەکری بۆ راڤەکرنێ دکەت، دیسان لێدانێن رەنەکی دئازادن دگەل بکارئینانا رەنگێن بهێز و هەڤدژ وەکو شینێ تاری و سۆر و زەری بۆ دەربڕینێ ژ هەستێن گشتی، ئەڤە ژ ساخلەتێن دەربڕینکەرا رووتگەرییە، دگەل هندەک ئاماژەیان کو دیمەنێ بینڕای باژێرە، دبیت کەڤال دیمەنێ/ خرڤەبوونەکێ یان شەقامەک بیت ب شەڤ/ لی نیشاندان نەیا رۆهنە.
هێماگەری: تابلو هێمایێن راستەوخۆ و زلال نادەت بینەری، بەلکو متمانەیێ ل سەر هایدانێن بینرایی یێن ڤهكری دکەت، د گەلدا دشێین هندەک هێماگەریێ ببیبین. وەکو سها مرۆڤان، ئەو مینا کەسێن کومڤەڤەبووی یان رێبوارن، لی ب تمامی دیاردکەن، دیسان دبیت هێمابیت بۆ مرۆڤی هەڤچەرخ کو ناسنامەیا تاکی د ناڤ کومێدا دحەلیێت، هێماگەری نەیا چەسپایە لێ د کەڤالیدا بیاڤەک ڤەکری بۆ بینەری هێلایە دا ل دویڤ هەستێن خۆ راڤەبکەت، کلیلا هێماگەرییا کەڤالی د تێهزرینێ دایە، کا بینەر هەست ب ئارامی یان زڤێریێ دکەت، «د هۆنەرێ رووتگەریدا بیاڤەک باش و هەمەرەنگییەک مەزن د دەربڕینێدا بەردەست دکەت، ڤێچا دبیت گەلەک هۆنەرمەند ب تەرزێن جودا ئەنجامبدەن»**
جوانکاری:
رەنگێن تارییێن شین و رەش ل سەر پاشخانەیێ دزالن، ئەو هایدانێ ب نەدیاری و نیگەرانیێ ددەن.
– پنیێن سپی و زەر وەکو رۆناهیێن باژێرینە، دبیت ئاماژەبن بۆ هیڤیێ ل ناڤ تاریێ یان هەرەبۆشییا د ژیانا باژێدا.
– چ سنۆرێن دەستنیشانکری د ناڤبەرا تۆخماندا نینە، ئەو تێکهەلکێشانا د شێواندا رەنگڤەدانا بەرەللایی و ئالۆزییا ژیانێیە، نامۆیی و چاڤەرێبوون، یان تێکەلبوونا هەست و بیرهاتنان. جوانکاری نە د هووریێن کەڤالیدایە، بەلکو د هایدان و هەستکرنێدایە، چنکو نەرۆهنییا هوورییان بیاڤەک بەرفرەهتر ددەتە ئاشۆپەکرنێ.
جوانکارییا کەڤالی ل سەر شلەژانییا د ناڤبەرا رۆناهی و تاریێ، ئاشکرایی و نەدیاری، بێدەنکی و لڤینێیە، ئەڤە بۆ راڤەکرنێ راکێش و ڤەکری دکەت ل شوینا راستەوخۆیێ.
رەنگ:
کەڤال متمانەیێ ل سەر دژبەرییا د ناڤبەرا رەنگاندا دکەت، / شین و رەش/ و پنیێن کەش/سۆر و زەر/ ئەڤ هەڤدژییە درامایەکا بینڕای د ئافرینیت و راستەوخۆ چاڤێ بینەری رادکێشیتە دەڤەرا رۆناهیێ و ئەڤە بنەمایەکێ سەرەکییە د کارێن دەربڕینکەریدا، دوبارەبوونا پنیێن سهـ و رەنگان شێوەیەکێ سەلیقێ وەکو لڤینا هەلامەتا ل باژێری دئافرینیت.
کوما گوندان= باژێر:
ژ دیتنا دەرەکییا کەڤال هایدانێ ب شەقامەک گشتی یان تاخەکێ مللی ل باژێرەکی ددەت، هەچکو نیگارکێش دئێک نیگار دا تێگەهێ دناڤبەرا باژێر و باژێریبوونێ دا بۆ بینەری پیشانددەت، باژێر وەکو گەلەک خانی، فەرمانگەهـ و دەزگەهێن خزمەتگۆزاری، لێ بێی هەبوونا باژێریبوونێ (شارستانییەت) ب تێگەهێ خۆیێ زانیاری وەکو هش و سەرەدەری، ب کورتی دبێژیت باژێرێ مە گوندەک مەزنە، ژ چەند گوندان پێکدهێت، ئەم باژێرینە ئانکو ل باژێری دژین، لێ باژێریبوونا جڤاکی و رەوشەنبیری مە نینە!
تەلارساز و پلاندانەر (المعماری والعمرانی) وینستون تچرچل دبیژیت» ئەم جهان چێدکەین و پشتی ئاڤاکرنا وان ڤێچا ئەو مە چێدکەن»***
العمرانی المعماری ونیستن تشرشل: «نحن نصنع اڵاماكن، وبعد بنائها تصنعنا هی»
تێبینی و رەخنە:
کار ژ خالێن سستیێ ڤالا نینە، ئەگەر ب چاڤێ رەخنەیێ تەماشە بکەینێ:
1- زێدە نەدیاری هەیە، چنکو هایدانا دیمەنی (باژێر، کەساتی) یا ڤەبڕی نینە، لەو بینەر دتێگەهشتنێ دا وەک کەڤالەک رووتگەری یان دیمەنەک ژیواری یێ دوودلە.
2- سەرباری هەبوونا پنیێن رۆهن لێ چاڤێ بینەری دلیڤینێ دادمینیت، ئەڤە کارتێکرنێ کێمدکەت.
3- ژبەر نێزیکبوونا شینێ و رەشی سها مرۆڤان گەلەک تاری دیاردکەت، ئەڤە هێزا دەربڕینکرنێ کێمدکەت.
* (نەژیواری ب شێوەیەک هوور) غیر واقعی بشکل دقیق.
** إنسانیه الفن التجریدی .. ماییر شابیر، ترجمه: محمد خصیف، مجله الرافد https://arrafid.ae/Article-Preview?I=Lwj4LAbbq8w%3D
*** العماره والفن.. كیف ارتبطت المدینه بروح الإنسان وجسده؟ محمد طنطاوی، المصدر: الجزیره، 17/7/2017.
