ئۆپۆزوسیۆنا هەرێمێ د ناڤبەرا قەیرانا تێگەهشتنێ و ئارێشەیا كریارێ دا
ئەیسەر سەلام فەقی
ب درێژاهیا دیرۆكێ و هەر ژ نیاسینا مرۆڤان بۆ رێكخستنا سیاسی، هەبوونا جێوازیێ د بۆچوونان دا پشكەك بوویە ژ رێڤەبرنا كاروبارێن جڤاكی. ژبەركو چ جڤاك نینن ل سەر ئێك بۆچوون و رەوانگە د ئێكگرتی، بەلكو بەردەوام د پیشكەفتنێ دابوویە ب رێكا دیالۆگێ و ئالوگۆركرنا هزروبیران و ركابەری ل سەر بەرنامە و دیتنێن جێواز، ل ڤێرە ئۆپۆزوسیۆنا سیاسی دروست بوو وەك ئێك ژ ستوونێن سەرەكی یێن هەر سیستەمەكێ بەر ب بهێزكرنا دیموكراسیەتێ ڤە بچیت و دڤێت بالانسەكی د ناڤبەرا دەستهەلاتێ و جڤاكێ دا دروست بكەت.
د سەردەمێ هەڤچەرخ دا ئۆپۆزوسیۆن، بتنێ یا كورتكری نینە ل سەر وەرگرتنا هەلوەستەكێ سیاسی ژلایێ پارتەكێ یان كۆمەكا تاكان بەرانبەری حوكمەتێ، بەلكی بوویە سازییەكا سیاسی یا خۆدان رۆلەكێ دەستووری و قانوونی، و خۆدان ئەركە كو ئەركێ وێ چ كێمتر نینە ژ ئەركێ حوكمەتێ، ژبەركو ئەگەر حوكمەت بەرپرس بیت ژ رێڤەبرنا دەولەتێ، هینگێ ئۆپۆزوسیۆن ژی بەرپرسە ژ چاڤدێریكرن و هەلسەنگاندنا ڤێ برێڤەبرنێ و دیاركرنا خالێن وێ یێن لاوازیێ ژبۆ وەلاتیان و پێشكێشكرنا ئالتێرناتیڤان ژبۆ بەرژەوەندیا گشتی.
زێدەباری رۆهنیا ئەڤی تێگەهی د هزرا سیاسی دا پڕانیا جاران تووشی خەلەت تێگەهشتنێ د بیاڤێ تێگەهی دا دبیت، هەتا گەهشتیە وی ئاستی هندەك ئۆپۆزوسیۆنێ دبینن وەك دوژمنێ دەولەتێ یان هێرشی حوكمەتێ دكەت بیێ دیاركرنا چارەسەریان. دناڤبەرا ئەڤان هەردو دیتنان دا راستیا ئۆپۆزوسیۆنێ بەرزە دبیت وەك هەڤپشكەكێ سەرەكی بۆ ئاڤاكرنا دەولەتێ نەك ژناڤبرنا وێ.
ئەگەر ئەم ئۆپۆزوسیۆنێ پێناسە بكەین، دێ ب ئەڤی شێوەیی بیت (كۆمەكا پارتان و هێز و كەسایەتیانە كو پشكداریێ د پێكئینانا حوكمەتێ دا ناكەن، بەلێ د چارچووڤەكێ دەستووری و قانوونی دا كاردكەن ژبۆ چاڤدێریكرنا دەستهەلاتێ و لێپرسینا وێ و رەخنەگرتن ل سەر سیاسەتێن وێ و پاراستنا بەرژەوەندیێن وەلاتیان دگەل پێكۆلكرنێ بۆ گەهشتن ب دەستهەلاتێ ب ئالاڤێن دیموكراسی و هەلبژارتنێن ئازاد).
هەبوونا ئۆپۆزوسیۆنێ؛ رامانا هندێ نادەت كو جڤاك یێ د بارودۆخێ ناكۆكیان دا، بەروڤاژی، ئۆپۆزوسیۆن ئێك ژ سەخلەتێن سەقامگیریا سیاسییە، ژبەركو ناهێلیت دەستهەلات بهێتە قورخكرن و رێكێ ددەتە ئالوگۆركرنا هزروبیران و بەرنامەیان و بۆ حوكمەتێ ددەتە دیاركرن كو ئەدایێ وێ یێ ل ژێر چاڤدێری و لێپرسینێ.
لەورا، دیموكراسیەت بتنێ ل سەر هەبوونا حوكمەتەكا بهێز ناراوەستیت، بەلكی ب هەبوونا ئۆپۆزوسیۆنەكا ب هێز ژی، ژبەركو پەیوەندی د ناڤبەرا هەردو لایەنان دا نە دوژمنكارییە، بەلكو تەمامكارییە. ئانكو حوكمەت حوكمرانیێ دكەت و ئۆپۆزوسیۆن چاڤدێریێ دكەت، ل دوماهیێ هەڤوەلاتی قازانجێ دكەت.
هەر لایەنەكێ رادگەهینیت كو ئەو ئۆپۆزوسیۆنە، نەك مەرجە هۆسا بیت ژبەركو ئۆپۆزوسیۆنا دیموكرات چەند خالێن سەرەكی ب خۆڤەدگریت وەك ل خوارێ دیار:
ئێك: نەرازیبوون ل سەر دەستهەلاتێ نەك دەولەتێ: ئۆپۆزوسیۆنا راستەقینە دژبەرییا سیاسەت و بریارێن حوكمەتێ دكەت، ئەگەر خەلەتیەك یان كێماسیەك تێدا دیت بەلێ دژبەرییا دەولەتێ ناكەت و كار ل سەر لاوازكرنا سازیێن وێ ناكەت یان گومان برن ژ رەوایەتییا وێ ژبەركو حوكمەت دهێنە گوهۆرین، بەلێ دەولەت دمینیت.
دو: پێشكێشكرنا ئالتێرنەتیڤان: گەلەك ب ساناهییە هەر حوكمەتەك تووشی رەخنەیان بهێتەكرن، ژ لایێ ئۆپۆزوسیۆنێ ڤە، بەلێ یا ب زەحمەتە هەر ئۆپۆزوسیۆنەك چارەسەرییان پێشكێس بكەت، لەورا ئۆپۆزوسیۆنا سەركەفتی ئەوە یا كو بەرنامەیێن رۆهن پێشكێش بكەت داكو وەلاتییان قاییل بكەت ئەڤ ئۆپۆزوسیۆنە دێ شێت دەولەتێ برێڤەبەت ئەگەر گەهشتە دەستهەلاتێ.
سێ: پێگیری ب دەستوور و یاسایان: ئۆپۆزوسیۆنا دیموكرات باوەری ب هندێ هەیە كو گوهۆرین ب رێكا بەرەلایێ ناهێنە هەبوونێ، بەلكو ب رێكا ئالاڤێن دەستووری و هەلبژارتنان و رێزگرتنا قانوونێ، ژبەركو سەروەریا قانوونێ گەرەنتیا سەرەكی یا سەقامگیریا دەولەتێ یە.
چار: رێزگرتنا سیمبۆلێن نیشتیمانی: رەخنەگرتنا سیاسی مافەكێ رەوایە بەلێ نابیت ئەڤ مافە ببیتە ئەگەرێ نە جوانكرنا سیمبۆلێن نیشتیمانی یان دیرۆكی، سیمبۆلێن نیشتیمانینە ل سەر رەخنەگرتنێ نە بەلێ نە جهێ كێمكرنێ و سڤكایەتیكرنێ نە، ژبەركو رێزگرتنا وان رەنگڤەدانا رێزگرتنا دیرۆكا مللەتەكییە.
پێنج: رەوشتێن گۆتارا سیاسی: ئۆپۆزوسیۆنا دیموكراسی پشتبەستنێ ل سەر بەلگەیان دكەت نەك ل سەر گۆتارێن نە جوان و كرێت، ژبەركو سیاسەت ل دەستپێكێ رەوشتە بەری ببیتە ركابەری.
ئەگەر ئەم تەماشەی كەتوارێ سیاسی یێ هەرێما كوردستانێ بكەین، دێ بینین كو هەبوونا ئۆپۆزوسیۆنێ بوویە پێدڤیەك، ژبەركو هەرێما كوردستانێ وەك ئەزموونەكا سیاسی و دەستووری یا گرنگ پیدڤی هێزەكا سیاسی یە راببیت ب چاڤدیریا حوكمەتێ و بەرگریێ ژ شەفافیەتێ بكەت و داخوازا چاكسازییان بكەت و پشكدار ببیت د پێشڤەچوونا سازییان دا. ژیانا سیاسی یا هەرێمێ د چەند سالێن بۆری دا د چەندین خالێن گرنگ دا دەربازبوویە، د ئەڤان سالان دا چەندین دەستكەفتێن سیاسی و ئەمنی و ئابووری هەبووینە هەروەسا تووشی گەلەك ئاستەنگان بویە هەر ژ قەیرانێن دارایی و ناكووكیێن دگەل حوكمەتا بەغدایێ و شەڕێ تیرۆرستێن داعشێ، زێدەباری ئاستەنگێن هەرێمی و ناڤدەولەتی ل دەمێ ریفراندۆمێ دا، د ڤان بارودۆخان دا هەلبەت ئۆپۆزوسیۆن دبیتە سەخلەتەكێ گرنگ بەلێ مە دیت د ئەڤان بارودۆخان دا بەشەكێ ئۆپۆزوسیۆنا هەرێما كوردستانێ دگەل مللەتی و بریارێن نیشتیمانی نە راوەستیا بەروڤاژی ئەو خالێن مە ل سەری دیاركرین ب ئەڤی پیڤەری ئەو ئۆپۆزوسیۆنە بتنێ ب ناڤ ئۆپوزسیۆنن ژبەركو هیچ خالەك ل سەر ئەوان جێبەجێ نابیت.
بەلێ ئاریشە د هندێ دایە كو گۆتارا سیاسی یا ئۆپۆزوسیۆنێ ب تایبەتی ب رێكا راگەهاندن و تووڕێن پەیوەندیێ یێن جڤاكی یێن ئەوان بەر ب گۆتارا توند و دویر ژ هەر بهایێ رەوشتی ڤە دچن پتر ژ هندێ كو بەر ب دیالۆگ و پێشكێشكرنا چارەسەریان ڤە بچیت.
لەورا هەرێما كوردستانێ پێدڤی ب ئۆپۆزوسیۆنەكا لێهاتی یە ژبەركو پێشڤەچوونا ژیانا سیاسی ل هەرێما كوردستانێ ب لاوازكرنا ئۆپۆزوسیۆنێ و حوكمەتێ ناهێتە هەبوونێ، بەلكو ب ئاڤاكرنا پەیوەندیەكێ كو رابیت ل سەر ركابەریێ ژبۆ خزمەتا وەلاتیان.
لەورا، ل سەر ئۆپۆزوسیۆنێ پێدڤیە ژ قووناغا رەنگڤەدانا دەرباز ببیت بۆ قووناغا دەستپێشخەریا و ژ رەخنەگرتنا ئاریشەیان بۆ پێشكێشكرنا چارەسەرییان و ژ گۆتارێن نە شیاو بەر ب گۆتارا سیاسی یا كاڕا، د بەرامبەردا ل سەر حوكمەتێ پێدڤیە گوه بدەتە رەخنەگرتنا ئاڤاكەر و ڤەكرنا رێكێ بۆ دیالۆگێ و بهێزكرنا شەفافیەتێ و هەتا رادەكی نایاب حوكمەتا هەرێما كوردستانێ د ڤێ چەندێ دا سەركەفتی بوویە.
ل دوماهیێ د شیاندایە بێژین، قەیرانا ئۆپۆزوسیۆنێ ل هەرێما كوردستانێ نە قەیرانا هەبوونێ یە بەلكو قەیرانا تێگەهشتنێ و شێوازێ پراكتیزەكرنێ یە ژبەركو د گەوهەرێ خودا ئۆپۆزوسیۆن ئالاڤەكە بۆ چاكسازیی و هەلسەنگاندنێ و ستوونەكا سەرەكی یا دیمۆكراسیەتێ یە.
