ئـەم هەمی رەخنەیێ دگـرین و بـەس!
عەبدەلرەحمان بامەرنی
مەبەستا من ب ئەم هەمی، یانكۆ گۆتنا من یا گشتگیرە و رەنگە هەر ئێك ژ مە بارا خوە ب رەنگەكی و قەبارەكی تێدا هەبیت. بۆچی من گۆتی ئەم هەمی رەخنێ دگرین؟ رێك من بەحسا ئەم رەخنێ دگرین، لێ ئەم ل رێكێن چارەسەریێ ناگەرین و ئەڤا ئەز دبێژم هەمی جومگەیێن ژیانێ ڤەدگریت و جڤاكێ و خزمەتگوزاری و ئابووری و سیاسی ژی.
د ڤی دەمی دا رەخنە و رەخنە گرتن یا بوویە قاچكێ دەڤێ هەر كەسی و هەردو كەسان ملێن خوە گەهاندنە ئێك، گلە و گازندە كرن و رەخنە گرتن. تشتێ سەیر، كەس نە دبێژیت من دیتنەكا دی یا هەی و كەس چ بەهانەیان ژی نائینیت و ئەو كەسێ رەخنێ دگریت، هەمی ل سەر دكۆكن كو ئەڤە راستییە و ئەڤ بابەتێ ئەز دنڤیسم یان ئەز دئازرینم، ئەز بەحسێ مژارەكا تایبەت ناكەم، بەلكو گۆتنا من یان ئازراندنا من بۆ بابەتێ رەخنێ و رەخنەگرتنێ بابەتەكێ گشتگیرە؛ ئەڤ گشتگیریا ئەز ژێ دبێژم، خوە ئەگەر ئەڤ كەسێ ئەم رەخنێ ژی لێ دگرین یان ئەو دیاردەیا ئەم رەخنە ژی دكەین، كەس نابێژیت ئەڤە بەحسێ منە و یان دڤێت شرۆڤەكرنەكێ بدەم و من ژی دیتنا خوە هەبیت و ئەو ژی دێ هێت و رەخنێ گریت، ل ڤێرە رەخنەگر و ئەڤێ رەخنە لێ دهێتە گرتنێ هەردو بەرانبەری ئێك دبن و ئەنجام چ تشتەك ناهێتە چارەسەركرن، ژبەركو ئەم نەشیاینە رەخنەیا خوە دروست ئاراستە بكەین یان ئەم ب ترس رەخنێ دگرین و نەشێین تلا خوە ل كەسەكی یان ئالیەكی درێژ بكەین و ئەڤە ژبلی كو ئەگەر مە رەخنە هەبن ژی، مە رێكێن چارەسەریێ نینن، بوویە رەخنەیا مە سەر ناگریت.
جارێ رەخنە چییە؟
دبیت ئەم ب ئاسانی بێژین، رەخنەگرتن یان كو ل دەڤ مرۆڤی یان ب دیتنا مرۆڤی تشتەكێ نەدروست یێ هەی و دڤێت بهێتە راستڤەكرن، لێ ئەڤ رەخنەیا هەنێ بتنێ ئالیەكە و ئەو ئالی ژی ئەم ب خوەینە ژبەركو ئەم یێ رەخنێ دگرین، لێ ئەڤێ ئەم رەخنێ لێ دگرین یێ ل بەرانبەری مە، ئەو یێ ل رەخەكی و ئەم یێن ل رەخەكی و رەخنەگرتن، یانكو ئەم یێ تشتەكی سەرئاڤ دكەین و دڤێت ئەو رۆهنكرنێ بدەت و ئەو مە سەر راست بكەت و ئەگەر كێماسی ل دەف وی دەركەفتن، دڤێت قانوون جهێ خوە بگریت و مرۆڤ پەنایێ بەر جهێن قانوونی ببەت و لدویڤ بەندێن قانوونی ئەو لێك تێكنەگەهشتنە بهێتە چارەسەركرن.
ئەم د رەخنێ دگەهین یان نە؟
ئەگەر ڤێ بكەمە پەرسیار، ئەرێ ئەو رەخنەیا ئەم دگرین مە دڤێت كەسەك بهێت و چارەسەریەكێ بۆ ڤێ رەخنێ بگریت یان ژی مە دڤێت ئەم راییا گشتی دروست بكەین؟ ئەگەر مە بڤێت ئەم رەخنێ بگرین ژبۆ چارەسەركرنێ، دڤێت رەخنەیا مە بۆ وی لایەنی یان وی كەسی یا ئاراستەكری بیت یێ مە مەبەست پێ هەی و ئەگەر چێنەبوو، ژنوی ئەم ل رێكێن قانوونی بگەرین و ژخوە ئەگەر مە بڤێت رایا گشتی دروست بكەین، دڤێت رەخنا مە یا واقعی بیت، دا دویڤچوون بۆ بهێتەكرنێ و رێكێن چارەسەریێ بۆ هەبن.
