دڤێت ئـەم دیـرۆكـا خـوە ژ نوو ڤـە بخوینین
سـەرجـان مـەحموود
دیرۆكا كوردستانێ ل گەل دەستانێن قارەمانی و شۆرەشگێری د هەمان دەمی دا پرە ژ كارەسات و جینۆسایدێن وەك ئەنفال، كمیابارانكرن و كۆچبەریا ب زۆرێ. د ڕۆژا مە یا ئەڤرۆ دا هێشتا مەترسیێن ل سەر گەلێ كورد ب داوی نەهاتینە و وەلاتێن داگیركەر ل دەلیڤە و كەیسێن نوو دگەرن.
مخابن كوردان ژ بلی سەرهلدانا سالا 1991و شەڕێ ڕزگاریا ئیراقێ هەتا نها نەشیاینە ژ دەلیڤەیێن زێرین مفایێ وەربگرن. وەك نموونە ل ڕۆژهەلاتێ كوردستانێ سالا 1979 د گوهۆرینا ڕژێما شاهێ ئیرانێ دا پارتێن ڕۆژهەلاتێ كوردستانێ نەشیان د ئێك چەپەری دا تێبكۆشن و د قادا سیاسی دا ڕۆلێ خوە بگەربگێرن، دیسا ل ڕۆژئاڤایێ كوردستانێ ب دەستپێكرنا بهارا عەرەبی بهارا كوردی ژی دەستپێكر، د قووناغا ئێكێ دا، كوردان شیان د قادا سەربازی دا قارەمانیێن مەزن بكەن و ب هێزا خوە باوەر بكەن و ئاخا كوردستانێ ڕزگار بكەن، لێ د قووناغا دویەم دا باوەریا خوە ب هێزێن دەرڤە ئینان و نەشیان د ڕێڤەبریێ دا سیستەمەكێ ئاڤا بكەن و دبلۆماسیێ بكار بینن و د ئەنجام دا پرانیا دەستكەفتێن خوە ژ دەست دان و هەتا نها ژی د ناڤ مەترسیێ دانە. دەمێ ئەم بەرێ خوە ددەینە باكورێ كوردستانێ ب تەمامی دیرۆكەكا پر ژ كارەسات، كۆمكوژی و سەرهلدانێن بێ ئەنجام دهێتە بەر چاڤێن مە. كەس نەشێت قارەمانیێن كو هاتینە كرن ئینكار بكەت، لێ ب تایبەتی پشتی سالێن هەشتێ و نۆتان ب پشتەڤانیەكا مەزن یا وەلاتیێن باكورێ كوردستانێ دەلیڤەكە زێرین كەتە دەستێ كوردان، لێ ڕژدیا د شەری دا و خوە نەگونجاندنا ل دیڤ پێدڤیێن دەمێ و چالاكیێن توندو تیژیێن ل وەلاتێن ئورۆپا وەسا كر كو گەلەك دەلیڤە ژ دەست بچن و تەڤگەرا كوردی بكەڤیتە بن سیبەرا تیرۆرێ.
مخابن ژ سالا 1994 ڤە تەڤگەرا كوردی ب جهێ كو ل خوە ڤەگەریت و خوە نووژەن بكەت، ڕۆژ ب ڕۆژ پاشڤە چوو شانسێ سەركەفتنێ ژدەستدا. ل ئالیێ دی ژی ئەڤرۆ دیسا ڕەوشا ڕۆژهەلاتێ كوردستانێ ل بەرچاڤە، ڕێیا وان ڤەكریە لێ دێ چەند ژ ڕەوشا نها مفایێ وەربگرن نە دیارە.
ل هەرێما كوردستانێ ئانكو باشورێ كوردستانێ ژی ڕەوش نە ئەو هندە دلخوەشكەرە، داگیركەرێن كوردستانێ ڕۆژ ب ڕۆژ خوە ب هێزتر دكەن و ل دژی كوردان د قادێن سیاسی، ئێمناهیێ، ئابۆریێ و دبلۆماسیێ دا هەڤپەیمانیێن نوو سازدكەن، لێ ل قادا سیاسی یا كوردی هەتا نها ژی پارچەبوون هەیە و مخابن ئابۆرەكا خۆمالی، هێزەكا سەربازی یا ئێكگرتی، پێكڤە كاركرنەكا ب هێز و دبلۆماسیەكا كوردستانی دروست نەبوویە. هەر چەندە د ڤان سالێن داویێ دا بۆ ئابۆریا خۆمالی گاڤێن گرنگ هاتنە ئاڤێتن ژی، لێ هێشتا ئابۆرا خۆمالی پێك نەهاتیە. ئەم بنێرین د قووناغەكە وەسا مەترسیدار دا كو داگیركەرێن كوردستانێ چاڤێن خوە بەرداینە هەناسەیا مە ژی، هەتا نها پەرلەمان ئەكتیڤ نەبوویە و كابینەیا دەهێ نەهاتیە ئاڤاكرن. بلا ژ بیرا مە نەچیت كەركووك ب هەڤپەیمانیا وەلاتێن داگیركەر و ب پشتەڤانیا بریتانیا ژ دەستێ كوردان دەركەفت. بەلێ خیانەتێ ناڤمالا كوردی لاواز كربوو، لێ ئەگەرێ سەرەكی ب دەستپێشخەریا بریتانیا یەكگرتنا داگیركەران بوو.
د ئەنجام دا د ڕۆژا ئەڤرۆ دا ژی نە د ناڤا پارچەیێن كوردستانێ دا ئێكگرتن هەیە، نە ژی د ناڤبەرا پارچێن كوردستانێ دا ئێكگرتن و هەڤپەیمانیا كوردی هەیە. هێزێن جیهانی، دەولەتێن زلهێز و هەر دەولەتەكێ دی دخوازیت ب وەلاتەكێ ب هێز را هەڤپەیمانیێ بكەت دا كو بەرژەوەندیێن وێ پاراستی بیت. هەكە ئەم كورد بلەز ل خوە ڤەنەگەرن و د قادا سیاسەتێ، دبلۆماسیێ، ئابۆریێ و ئێمناهیێ دا ئێكگرتنێ چێنەكەین، ب مخابینی ڤە دبێژم كو مەترسیێن مەزن ل سەر دەستكەفتێن مە یێ كوردستانێ ژی هەنە. یان دێ ل دەوروبەرێ مەرجەئەكێ نەتەوەیی، ل دەوروبەرێ سەرۆك بارزانی كۆم ببن و ب ڕەنگەكێ كوردستانی بزاڤێ بكەن یان ژی خەتەری نێزیكە، دڤێت هەركەس ئەنجامێن كۆمبوونێن د ناڤبەرا توركیا و ئیراق، توركیا و ئیران، سووریێ و ئیراق، سووریێ و توركیا، ئیران و ئیراقێ باش بخوینیت. دیسا كۆمبوونێن توركیا، ئیراقێ و سووریێ ل گەل سەرۆكێ ئەمریكا ب هویری ڤە شرۆڤە بكەت. ئەمریكا دەستهەلاتێن ئێكگرتی، ئێك دەست و خوەدان بریار دخوازیت.
دڤێت ئەم ژ نوو ڤە ب چاڤێن بێ ئالی، دوور ژ هەستێن ئاتفی، ب ئاقلانا دیرۆكا خوە بخوینین و ژ بەر چاڤان دەرباز بكەین. هەكە مە ژ ئەزموونێن تال وانە وەرگرت، ئەم دشێین ڕەوشا مەترسیدار ژی ڤەگەریننە دەلیڤەیێن زێرین.
