ڕۆلـێ خواندەڤـانـی د زیندیكرنـا پـەرتـووك و ڕۆژنـامـەیـان دا
مەتین سەباح
خواندەڤانێ ڕاستەقینە بتنێ وەرگرەكێ بێدەنگ یان ئامرازەكێ نەچالاك د ناڤ پرۆسەیا خویندنێ دا نینە، بەلكو ئاڤاكەرێ سەرەكی یێ واتایێ، هەڤپشكێ جەوهەری و بنیاتەكێ بنەڕەتی یە د ڕاگرتن، زیندیكرن و دەولەمەندكرنا هەمی بەرهەمەكێ فكری، ئەدەبی و ڕۆژنامەگەری دا. ئەگەر نڤێسەر ب رێكا پەیڤێن خوە گیانەكێ لێگەڕیانێ ببەخشیتە لاپەڕێن بێدەنگ یێن ڕۆژنامە و پەرتووكان، ئەڤە تێگەهشتن، ئاگاداری و لێكدانڤەكرنا كوورا خواندەڤانی یە كۆ وێ زانینا ل سەر كاغەزێ ژ مرنێ، ڕەقبون و ژبیركرنێ دپارێزێت؛ خواندەڤان ئەو زیندەوەرێ فكری یە كو بابەتێن ناف پەرتووكێ و دەنگوباس و گۆتارێن ڕۆژنامەی ژ سنۆرێن تەنگ یێن كاغەزا بێدەنگ دەردێخیت دا كو بكەتە تێكستەكێ زیندی، بزۆك و كاریگەر د ناڤ رەورەوا ژیانا ڕۆژانە و هۆشیاریا جڤاكی دا.
ڕۆلێ خواندەڤانێ پەرتووك و ڕۆژنامەیان د پاشخانەیا كلتوركرنا جڤاكی دا چ كەمتر نینە ژ ڕۆلێ خودانێ پەرتووكێ و نڤێسەرێ ڕۆژنامەیێ خوە؛ چونكو ژیریا خواندەڤانی د شۆپاندن، هەلسەنگاندن و فلتەركرنا ڕەخنەیی و ئازادانە یا زانیاریان دا ژ ناڤ لاپەڕێن هەر پەرتووكەكێ یان دێڕێن هەر ڕۆژنامەیەكێ، سەمبولا پاراستنا جڤاكی یە ژ ئاستنزمبوونا فكری، گوتارێن سادەگۆیانە، و كەتنا د ناڤ تۆڕێن خشتەبرن، بەلاڤكرنا درەوان و بەربەلاڤبوونا نەزانیێ دا. خواندەڤانێ هۆشیار پەرتووك و ڕۆژنامەیان ئەو هێزا نەدیتیا بەرەڤپێشبرنا ئاستێ ڕەوشەنبیری یە؛ ئەوە ئاراستەیا كەرامەت و سەنگا نڤێسینا پەرتووكێ و ڕۆژنامەگەریێ د ڕۆژنامەیان دا دیار دكەت و گوشارەكا ئەرێنی و ژیرانە دئێخیتە سەر نڤێسەرێ پەرتووكێ و ڕۆژنامەڤانێ ڕۆژنامەیێ دا كو هەردەم بەرەڤ بابەتێن كوورتر، زانستیتر، ڕاستگۆتر و مرۆڤایەتیتر هەنگاڤان ببن.
ژ لایەكێ ئۆنتۆلۆجی و فكری ڤە، بەرهەمێ هەر پەرتووكەكێ یان نووچە و شیكارا هەر ڕۆژنامەیەكێ ب بێ خواندەڤانەكێ پەرتووك و ڕۆژنامەیان كو خوەدان مێشكەكێ ڤەكری، ئاڤاكەر و ڕەخنەگر بیت، بتنێ دبنە كۆمەكا پەیڤن رەقبوویی و مری یان كەلەپورەكێ بێمفا د ناڤ تاریكیا ڕەفێن پەرتووكخانەیان و ئەرشیفێن ڕۆژنامەیان دا. پەیڤێن ناو پەرتووكێ و گۆتارێن دەستێ ڕۆژنامەیێ تا وێ گاڤا كو چاڤەكێ هۆشیار ل سەر لاپەڕێن پەرتووكێ نەگەڕێت و عەقلەكێ ڕەخنەگر گۆتارێن ڕۆژنامەی نەهێلێتە ژێر پرسیارێ، بتنێ هەناسەیەكا بێگیانن د نێڤبەرا بەرگێن پەرتووكێ و لاپەڕێن ڕۆژنامەیێ دا؛ بەلكو ب رێكا تێگەهشتن، دیالۆگ، هەلگێڕان و بكارئینانا وێ زانینا پەرتووكێ و ڕۆژنامەیێ د ناڤ جڤاكی دا ژ لایێ خواندەڤانی ڤە، ئەڤ پەیڤە ژ مۆزەخانەیێن بێدەنگ دەردكەڤن و دبنە تیڕوشكا ڕووناهیێ بۆ گۆڕینا راستی و ڕووناهیكرنا تاریكیا عەقلگرتنێ.
خواندەڤانێ پەرتووكێ خوەدان شیانەكا نەپەیدایە د دروستكرنا وێنەیێن فكری دا، دەما پەرتووكەكێ ڕادكەت، ئاسۆێن جیهانبینیێ بەرفراوان دكەت و د ناڤبەرا دێڕان دا تێگەهشتنەكا نوی بۆ جیهانێ چێدكەت؛ ب هەمان ئاوایی، دەما لاپەڕێن ڕۆژنامەیەكێ ڤەدكەت، ڕاستییا واقعی ژ پروپاگاندایا دەمكی جودا دكەت و شیكارێ بۆ هەلویستێن سیاسی، جڤاكی و كلتوری دكەت. زێدەباری ڤێ چەندێ، ل سەر دەمێ ئەڤرۆ كو پێلا زانیاریێن سادە و ب لەز جیهان نوقم كری و كلتورێ خواندنا پەرتووكێ تووشی ململانێ بووی و ڕۆڵێ ڕۆژنامەیێ ئاڵۆز بووی، خواندەڤانێ كوور دبتە ئەڤ قەلا یا پاراستنا ڕاستیێ و ڕەسەناتیا فكری د ناڤباڕا ئاژاوا دیجیتاڵی دا، ژیانا نوی ددەتە لاپەڕێن ڕەق یێن پەرتووكێ و ڕۆحێ دكەتە د ناڤ پەیڤێن ڕۆژنامەیێ دا، كو ئەڤە بخوە ئاڤاكرنا ئاستەكێ نوی یێ پاراستنا كلتوری یە دا كو ڕێ بدەتە هۆشیاریا نشتیمانی بەرگریێ ژ ناسنامە و شارستانیەتا خوە بكت.
د ئەنجام دا، خواندەڤان نە بتنێ وەرگر یان هەڵگرێ پەرتووكێ و كریارێ ڕۆژنامەیێ یە، بەلكو پارێزەرێ شارستانیەت، ڕێڕەڤا فكری و سەربەخۆیا بوچوونا گشتی یە؛ چونكو ئەگەر نڤێسینا پەرتووكێ یان چاپكرنا ڕۆژنامەیێ ئافراناندنا جیهانەكا ئایدیالی بیت ل سەر كاغەزێ، ئەڤە خویندنا پەرتووكێ ب هۆش و ئەقلی و تێگەهشتنا ڕۆژنامەیێ ژ لایێ خواندەڤانی ڤە، ئاڤەدانكرن و بەرجەستەكرنا وێ جیهانێ یە د ناڤ مێشك، گیان و كریارێن ڕۆژانە یێن جڤاكەكی دا دا كو ببێتە ڕێبازەك بۆ گەشەپێدانا ئاوەزمەندانە، ڕۆشنبیری و مرۆڤایەتیێ.
