هەیفا دۆسكی

دەمی ئەم وەك قوتابخانەكا سیاسی و كادرێن خۆدان دۆسیە، ل سەر ئەجیندەیا فەرمی یا حوكمڕانیی میزەكا گەنكەشی بۆ «ڕۆژا جیهانیا زارۆكان» تەرخان دكەین، ئەم د ڕاستی دا باسێ پاشەڕۆژا مان و بەردەوامییا قەوارەیێ خۆ یێ سیاسی و دەستووری دكەین، د زانستێ سیاسەتی و دەولەتدارییا مۆدێرن دا، پێناسەیا هێزێ تنێ د كەرەستەیێن سەربازی یان ئابووری دا كورت نابیت، بەلكو پیڤەرێ هەرە مەزن و ستراتیژی، ئاستێ وێ وەبەرهینانێ یە یا كو دەستهەلات داهاتی و لیهاتووییا نەڤیێن خۆ یێن نوی دا دكەت.
زارۆك د فەلسەفا كاری مە دا، تنێ تەخەكا بێدەنگ یا جڤاكی نینن، بەلكو ئەو سامانێ نەتەوەیی یێ ئیكێ نە، چەكی مە یێ بنەڕەتی نە بۆ ململانییا پاشەڕۆژی د جیهانا نوی دا، هێز و سەنگا باوەریا مە د جیهانا دەرڤە دا، د هندێ دا ڕەنگددەت كا مە چ جۆرە ژینگەهەكا قانوونی، پەروەردەیی و سیاسی بۆ زارۆكین خۆ دابینكرتی یە دا كو پاشەڕۆژی ببنە سەركردە و داهینەرێن خۆدان ئیرادە.
ئەڤ قووناغە ژ مە داخۆاز دكەت كو پەیڕەوی پاراستنا مافین زارۆكان ژ پیناسەیین پرۆتۆكۆلی و درووشمێن بێ كریار دەرباز بكەین و بێخینە د ناڤ ستراتیژیەتا بالا یا ئەمنیا نەتەوەیی دا كادرێ هشیار ئەوێ دوربینە، یێ كو دزانیت پاشەڕۆژا ئایدۆلۆژی و نیشتیمانی یا ڤی خاكی د دەستین وان زارۆكان دا یە یێن ئەڤرۆ ل سەر مێزێن خویندنی نە هەر لادانەك ژ دابینكرنا مافێن وان، یان كیماسیەك د پەروەردە و پاراستنا وان دا، پاشەكێشەكا ستراتێژی یە بۆ هێزا مە یا سیاسی د سیهـ سالێن داهاتی دا.
لەما د ڤێ ڕۆژا جیهانی دا، ئەم دوپات دكەینەڤە كو پێگەیی مە یێ دەستهەلاتداریێ دێ بەردەوام داكۆكیكرنا سەرەكی بیت ل سەر دەركرنا قانوونێن توند دژی هەر جۆرە توندوتیژی و پیشیلكاریەكا د راستا زارۆكان دا دهێتەكرن ئەركێ فەرمی یێ سازیێن مە یە كو پشتەڤانیی ل پرۆژەیێن داهێنان، ساخلەمی و پەروەردەیەكا ساخلەم بكەن، كو تێدا زارۆ ب ناسنامەیەكا ب هیز و نیشتیمانپەروەر مەزن ببن.
زێدەباری دەمێ‌ ئەم ئەڤرۆ د ناڤ قوتابخانەیا مەزن یا پارتی دیموكراتی كوردستان دا ل سەر رۆژا جیهاینا زارۆكان كۆم دبین یان هەر بزاڤەكا دی ب ڤێ‌ رۆژێ‌ ڤە ئەم مژارێ‌ وەك بۆنەكا پرۆتوكۆلی و دەمژمێری نابینین، بەلكو ئەم بەحس ل تەخەكا سەرەكی یا فەلسەفا بارزانیێ‌ نەمر و ستراتیژییا بالا یا پاراستنا قەوارەیێ‌ كوردستانێ‌ دكەین، د فەرهەنگا سیاسی و نەتەوەییا پارتی دا زارۆك تنێ‌ تەخەكا جڤاكی نینن بەلكو زارۆك سامانێ‌ دەستپێكیا نشتیمانی نە و هەلگرێ‌ ئالایا ئازادیێ‌ و پاشەرۆژا ڤێ‌ ئاخێ‌ نە، ل گەل ڤێ‌ ئێكێ‌ ژی پارتی وەك هێزا دایك بەردەوام كاردكەت ب سەرەكیا دەستكەفتێن دەستووریێن گەلێ‌ مە و هەردەم باوەرییا مەزن ب هندێ‌ هەیە كو ئەندازیاریا مەژیێن نەڤیێن نوی چەكێ‌ راستەقینەیە بۆ ململانیا داهاتی، رێبازا پیرۆزا بارزانیێ‌ نەمر هەردەم وەسا ئەم فێركرینە كو ئاڤاكرنا مرۆڤەكێ‌ هشیار زانستپەروەر و نشتیمان پەروەر ژ باخچە و قوتابخانان دەستپێدكەت، لەوما وەبەرهێنان د زارۆیان د راستی دا گەرەنتیا بەردەوامیا شەرعییەتا نەتەوەیی و پاراستنا دەستكەفتێن شۆرەشێن ئیلۆن و گولانێ‌ نە. پارتی وەسا كاركریە كو هێلا سۆر ل دۆرماندۆری مافێن زارۆیان بهێنە كێشان و ژبۆ پاراستنا وان دژی هەر توندوتیژیەكێ‌ هەتا دابینكرنا دەرفەتێن فێربوون و داهێنانێ‌، ئەو زارۆكێن ئەڤرۆ د ناڤ قوتابخانەیان دا پەروەردە دبن دبنە پێشەنگ و زانا و سەركردەیێن سوباهی یێن سەركردایەتیا مللەتێ‌ مە كەن.

هەیفا دۆسكی

دەمەكێ درێژە سیستەمكرنا جڤاكی ب رێیا دەزگەهێن دەولەتێ ل دونیایێ پەیدابووی و سیستەمكرن ئانكو چاوانیا رێكخستنا ژیانا جڤاكی و رێگری كرن ل بەرەلایێ و سەربەردانا كەسی و جڤاكان و دبیتە بەرێ بنیاتی بۆ دانانا ستوینێن دەولەتێ و هەرێما كورستانێ‌ هەر ژ دەستپێكا ئاڤاكرنا سازیێن خۆ وەكی پەڕلەمان و حوكمەت و ئەو دەزگەهێن سەر ب وانڤە، بزاڤ یا كری ب رەنگەكی ژ رەنگان بێخنە د ناڤ چارچووڤەكێ سیستەماتیك دا و سەرباری كۆمەكا گەلەكا مەزنا ئاریشە و ئاستەنگان و بزاڤێن سەرنەگرتنا ڤان پێنگاڤان، حوكمەتا كوردستانێ قووناغێن گەلەك مەزن و دویر و درێژ یێن بڕین و ب ئاوا‌یەكێ‌ سیستەماتیك یا دكەڤیتە كاری و ل سەر رێیەكا دروست بڕێڤە دچیت، حوكمەتا كوردستانێ گەلەك زوی هزر ل ڤێ چەندێ كر داكو ئەو ژی بشێت ل گەل سیستەم و پێڤاژۆیێن سەردەم خۆ بگونجینیت و نەمینیتە ڤەمای د ڤی واری دا، ب دیتنا مە هەتا نوكە هەرێما كوردستانێ د گەلەك واران دا سەركەڤتنێن مەزن ئیناینە و چوویە پێشییا گەلەك وەلاتێن ب دەهان سالە خۆدان دەولەت و كیانێن سیاسی.
ژ وان پێنگاڤێن هەر وەلاتەكێ بڤێت شانازیێ ب كارێن خۆ بكەت پرۆژێ‌ دیجیتالكرنا پتریا دام و دەزگەهێن حوكمەتێ و هەژمارا من‌ و پرۆژەیێ‌ رۆناهیێ و دابینكرنا كارەبا 24 دەمژمێری و هێدی هێدی كار ل سەر هەمی كەرتێن دیترێن‌ ئیداری یێن‌ گرێدایی ژین و ژیارا وەلاتیان دبیتە سیستەم و جڤاك یێ ژ وێ رۆتینا كوژەكا دەم ب سەر ڤەچووی، قورتال دبیت.
راستە هەر كارەكێ دهێتەكرن، دەستپێكا وی دێ گەلەك ئالۆزی و ئاستەنگ هێنە پێش، نەخاسمە كارێن ب ژیانا جڤاكی ب گشتی ڤە گرێدایی بیت، چ گومان تێدا نینە هندەك كەس دێ زەرەرمەندبن و ئەڤە دێ بیتە جهێ گلی و گازندێن وان و دێ بزاڤێن مەزن كەن كو ئەو كار سەرنەگریت و دیسا هندەك هێزێن سیاسی و گرۆپ و رێكخستیێن ل بن ناڤێن جودا جودا، دێ بزاڤا كەن كارێن هۆسا سەرنەگرن داكو بشێن رویێ دەستهەلاتێ پێ كرێت بكەن و جەماوەر ژێ بێهتە دویرئێخشستن ئەگەر دەزگەهێن دەولەتێ بهێنە رێكخستن و ببنە سیستەماتیك، ئەڤە هەر زوی دێ ل سەر ژیارا جڤاكی رەنگڤەدەت و ئۆتماتیكی جڤاك دێ هێتە رێكخستن و دێ دویركەڤیت ژ كەیسلێكرنێ (ئیستغلالێ).
چ گومان تێدا نینە سیستەمكرنا سازیێن دەولەتێ، دویركەفتنە ژ گەلەك تشتێ نەرینی و خراب بۆ جڤاكی، ژ وانا دویركەفتن ژ گەندەلیێ و كار دێ ب رۆهنی، ئانكۆ ب شەفافیەت هێتە كرن و جڤاك دێ ژ هەمی رویەكی ڤە هێتە دویرئێخستن ژ شك و گومانا ل سەر دەستهەلاتێ و ئەو ب خۆ ژی دێ بزاڤێ كەت ژیانا خۆ پتر رێكبێخیت سەركێشێ مەزن، بابێ رۆحیێ كوردان (بارزانیێ نەمر)‌ د گۆتنەكا خۆ دا كەرم دكەت و دبێژیت: (كار و خەبات بێ‌ رێكخستن ئەنجامێن باش نابن) دیسا د گۆتنەكا دی دا دبێژیت (نەتەوێ‌ ب هێز ئەوە یێ‌ هەڤكار و رێكخستن تێدا بیت) و (هەكە ملەتەك یێ‌ رێخستی نەبیت و رێكخستن تێدا نەبیت ناگەهیتە چ ئەنجامان). ئەڤە وێ‌ چەندێ‌ دگەهینت كو گرنگە د هەر كاودانەكێ‌ ئەم تێدا دەرباز دبین، ئەم ژیانا خۆ رێكبێخین و سیستەم و رێكخستن ئارمانجان مە بیت و خەباتێ بۆ بكەین و قوربانیان بۆ بدەین و گوهداریا هاش و دەنگ و نەرازیبووونێن سیاسی كری نەكەین، چونكی مە گەلەك قووناغێن دژوار دەربازكرینە و هەكە ستراتیژیەتا ژیانا مە هندا رێكخستی و ب پلان نەبیت، دێ‌ قووناغ ب سەر مە دا هێن تووشی گەلەك دەردەسەری و ئالۆزیێن دی یێن ژیانێ‌ بین د بیاڤەكی دا سیاسی، ئیداری و جڤاكی دا، بەلێ‌ هەكە ئەم خۆ ل گەل سیستەمكرنێ‌ بگونجینین دێ مللەتێ‌ مە شێت بەرگریا گەلەك دژواریێن دیتر كەت و خۆ راگرین.

هه‌یفا عه‌لى دۆسكى
ل چه‌رخێ دوماهیێ یێ كو جیهان تێدا دژیت و ده‌رباز دبیت، هه‌كه‌ ئه‌م به‌رێ خوه‌ بده‌ینێ كو رۆلێ ژنێ د پێگه‌هێ سیاسى دا پتر به‌ره‌ڤ پێش چوویه‌، ئه‌ڤه‌ ژى خاله‌كا ئه‌رێنى یه‌ و شیانێن ژنێ زێده‌تر یێن به‌ره‌ڤ ئارسته‌كێ باش دده‌نه‌ رێ، بۆ ئه‌ڤێ چه‌ندێ ژى هه‌كه‌ به‌رێ خوه‌ بده‌ینه‌ ڤێ و قۆناغا دوماهیێ؛ دێ بینین كو تێگه‌هشتنه‌كا سه‌رتاسه‌رى د یه‌كسانیا جڤاكى دا په‌یدابوویه‌، نه‌خاسمه‌ خوه‌ جیها دیموكراتى زێده‌تر گه‌شه‌ كریه‌، ئه‌ڤه‌ تایبه‌ت د هنده‌ك وه‌لاتان دا، ئانكو پشتى چالاكیێن وه‌لاتێن زلهێز زێده‌تر كار ل سه‌ر مافێن مرۆڤى دكه‌ن، ئه‌ڤ خاله‌ ژى كه‌فتیه‌ د قرناغا گه‌شه‌كرنێ دا، ئه‌ڤه‌ ب تایبه‌ت ئافره‌تێ ژى ڤه‌دگرن و تازه‌ دكه‌ڤیته‌ د كارى دا و به‌ره‌ڤ پێش ڤه‌ دچیت، ئانكو هنده‌ك رێكخراو و جهێن تایبه‌ت یێن ب كاروبارێن نشتیمانى ڤه‌ پالپشتیا ژنێ دكه‌ن كو ژن د كارێن مه‌ده‌نى و سیاسى دا پشكدار ببیت.
به‌لكو گه‌له‌ك ئاریشه‌ و گرفت و خالێن تێكگه‌هشتنێ په‌یدا دبن كو ژن زوى به‌ره‌ڤ پێشڤه‌ نه‌چیت هه‌تا ئه‌گه‌ر هه‌نه‌ كو تووشى هه‌ڤڕكیێن (جڤاكى، سیاسى، ئابۆرى، رێكارێن یاسایى) ببیت و نه‌گه‌هیته‌ ئارمانجێن خوه‌.
زێده‌بارى هه‌تا كو ژن بشێت و بڤێت پشكداریێ د گۆره‌پانا سیاسى دا بكه‌ت ئه‌و پێدڤى چالاكیێن مه‌یدانى و جڤاكینه‌ هه‌ول بده‌ت هنده‌ك ژ رازیبوونا جه‌ماوه‌رى و سه‌ر و سیمایه‌كێ ب هێز و پێگه‌هه‌كێ په‌یت یێ ئاڤاكرى ب ده‌ستخوه‌ڤه‌ بینیت دا بشێت بگه‌هیته‌ ئارمانجێن خوه‌ و به‌رانبه‌ر هه‌ر هه‌ڤركیه‌كا په‌یدابوو رابوه‌ستیت، هه‌تا ل سه‌ر ئاستێ خێزانى ئه‌و پێدڤى ب پشته‌ڤانیا ره‌گه‌زێ به‌رانبه‌ره‌ وه‌كو هه‌ڤژین و مال بابا و برا و زارۆك، چونكى ل ده‌مێ ژنێ زێده‌تر باوه‌رى ب ده‌ستخوه‌ڤه‌ ئینا، چونكى د ڤێ ئاوایى دا ئه‌و دشێت ژ چارچووڤێ ئه‌و تێدا یێ گرتى به‌ره‌ڤ جهه‌كێ گشتى وه‌كو گرێدایى سیاسى و پێگه‌هه‌كێ ڤه‌كرى كو سه‌ر ب حوكمه‌تێ و سیاسه‌تێ ڤه‌ بیت، جاران ژى هه‌یه‌ ده‌مێ ژن هاته‌ د ناڤ پێگه‌هێ سیاسى دا وه‌لات ژ وه‌لاتى جودایه‌ و ل كوردستانێ دا ژى تا نوكه‌ جاران ب سیسته‌مێ (كۆتا) ده‌ردچیت و ئه‌ڤه‌ هه‌كه‌ پشكدارى خوه‌ به‌ربژاركرنێ كر د هه‌ر جهه‌كێ دا بیت تایبه‌ت ئه‌م یێن به‌حس ل بیاڤێ سیاسى دكه‌ین، ئانكو ملله‌ت و حوكمه‌ت پێدڤى ب هه‌بوون و رۆلێ وێ دبیت د قادا سیاسى دا، ژبه‌ر مه‌ بڤێت و نه‌ڤێت ئه‌ڤرو ژیانا سیاسى خواستیه‌ ژن پشكدارى هه‌مى پێگه‌هان ببیت و ببیته‌ خودانا بریارێ، ئه‌ڤجا دیتنه‌كا جودا هه‌یه‌ جاران ژن روی ب روى گه‌له‌ك هێرشێن جڤاكى دبیت، به‌لێ ئاست و پێگه‌هێ وێ یێ ب هێز دێ بیته‌ په‌رژانه‌ك، ئه‌وێ ژ گه‌له‌ك ئالیان بپارێزیت و رۆلێ خوه‌ وه‌ك ژنه‌كا سه‌ركرده‌ بگێریت و گه‌له‌ك جاران ژى خزمه‌تا ملله‌تى بێ جوداهى بكه‌ن، مه‌رج نینه‌ بتنێ د بیاڤێ سیاسى یێ ژنان دا بتنێ دا بكه‌ت، به‌لكو پشكداریێ د حوكمه‌تێ دا دكه‌ت و ئه‌ڤه‌ باباسالارى پێ نه‌ڤێت، به‌لكو هه‌لسه‌نگاندنا شیانان ره‌گه‌ز ل به‌ر چاڤ ناهێنه‌ وه‌رگرتن ده‌مێ ژن خودان پێگه‌هێ ب هێزێ جه‌ماوه‌رى و سیاسى و ره‌وشه‌نبیرى بیت.
هه‌تا جاران هنده‌ك هزر و ئایدولۆژیێن جودا كارتێكرنێ دكه‌نه‌ سه‌ر كه‌ساتیا ژنێن سیاسى و جڤاكى دابه‌ش دكه‌ن ل سه‌ر هزرێن جودا بۆ پشكداریا ژنێ د سیاسه‌تێ دا و ئه‌ڤه‌ جاران رێگریه‌كێ په‌یدا دكه‌ت و ژن ده‌مێ یا ب هێز نه‌بیت، نه‌شێت ل هه‌مبه‌ر ئه‌ڤان دیتنان رابوه‌ستن، ل ڤێره‌ بابه‌ته‌كێ دى دهێته‌ د گۆرپانێ دا، ئه‌و ژى پێدڤیا جه‌ماوه‌رى و ته‌خێن جودا ل سه‌ر هه‌بوونا ژنێ د وى كارێ سیاسى دا به‌ره‌ڤانیێ ژێ دكه‌ت و ژن ب هێزتر دكه‌ڤیت، لێ تشتێ باش ئه‌وه‌ گه‌له‌ك پێشكه‌فتن د ره‌وشت و تیتالان دا په‌یدا بووینه‌، جڤاكى و زێده‌تر باوه‌رى ب هێزا ژنان هه‌یه‌ د سیاسه‌تێ دا، هه‌تا د كاروبارێن گشتى یێن حوكمه‌تێ دا.
خالا ل دوماهیێ ئه‌وا گرنگه‌ به‌حس لێ بكه‌ین كو جاران ئه‌ڤ پێگه‌هێ ژنێ ب هێز دبیته‌ هۆكارێ ئاڤاكرنا جڤاكه‌كێ ب هێز یێ هوشیار و دبیته‌ هه‌ڤكار و كه‌سه‌كا هاریكار هه‌تا بۆ ره‌گه‌زێ به‌رانبه‌ر كو دروست رۆلێ خوه‌ بگێرن، به‌س ژبیر نه‌كه‌ین ئه‌و یاسا دو ریسایێن حوكمه‌تێ و ده‌ستوور ژى هاریكارن كو ببنه‌ به‌ره‌ڤانیكرن ژ پێگه‌هێ ژنا سیاسى كو رێكێ بده‌نێ بشێن رۆلێ خوه‌ د پێگه‌هێ سیاسى دا ببینن و ب هێز بكه‌ڤن.

هه‌یفا دۆسكى

هه‌وا به‌رهنگاربوونا دژواریا به‌رانبه‌ر ژنێ مژارا پتریا دیوان و كومبۆن و سوشیال میدیا و ده‌زگایێن راگه‌هاندنێ یه‌، به‌لێ تشتێ بالا مرۆڤى رادكێشیت ئه‌وه‌ كو پتریا ڤان سالێن دوماهیێ وه‌كو رۆتینى یه‌ و تشتێ نوو دڤێ رۆژێ دا ناهێته‌ كرن كو بهێته‌ به‌رانبه‌ر وان ئازار و قێژى و نالین و خه‌مێن ژن دبه‌ت ژبه‌ر تۆندوتیژیێ و دژواریا ده‌ستێ زه‌لامان، هه‌روه‌سا ده‌ستێ هنده‌ك ژنان ژى دا. چونكى نه‌ بتنێ زه‌لامه‌ توندوتیژیێ دكه‌ت ل به‌رانبه‌ر ژن و خێزانێ، به‌لكو توخمێ مێ ژى یێ ژڤێ چه‌ندێ دویر و بێبه‌هر، نینه‌ و ئه‌وێ ژى به‌هره‌كا مه‌زن ژ ڤێ تاوانێ هه‌یه‌.
جارێ توندوتیژى ئه‌و نه‌خۆشیا ڤه‌گر یا پتریا ئافره‌ت كه‌فتینه‌ به‌ر و تووش بووین ب ده‌ستێ ره‌گه‌زێ نێر و پترى هه‌مى ئه‌ندامێن خێزان ژن ڤه‌گرتینه‌ و تووش بووینه‌، ژبه‌ر هندێ ئه‌م دشێین بێژین كو ئه‌ڤه‌ ژى ڤه‌دگه‌ریته‌ خالا سه‌رى یا په‌یدابوونا توندوتیژیێ كو ملله‌تێ مه‌ هه‌ر د كه‌ڤن دا دگه‌له‌ك نه‌خۆشى و ده‌رده‌سه‌رى و ئالۆزیان را ده‌رباز بوویه‌ و تووشى گه‌له‌گ نه‌خوشیان بوویه‌ ل سه‌ر ده‌ستێ دۆژمن و نه‌یارێن كوردستانێ و هه‌تا كو وه‌لێ هاتى بۆیه‌ پشكه‌ك ژ ده‌رۆنێ جڤاكا مه‌ژى، ژبه‌ر هندێ ئه‌و ته‌په‌سه‌رى و بن ده‌ستى و ئێشان و لێدان و سێداره‌دان و كوشتنا ب كۆمى یا ملله‌تى كورد بگره‌ ژ زارۆ و ژن ز زه‌لام، هه‌تا دوماهێكێ تووشى گه‌له‌ك ئاوایێن توندو تیژیێ بووینه‌.
ئه‌ڤ چه‌نده‌ بوو ئه‌گه‌ر كو كه‌سێ كورد ب گشتى فێرى توندى و ره‌فتارێن زڤر و ئێشان و قوتان و لێدانێ بوو، ئانكو ئه‌ڤ هزره‌ كه‌فته‌ د مه‌ژیێ كه‌سێ كورد دا.
قوربانیا ڤێ چه‌ندێ ژى بێگومان هه‌ر ژن بۆیه‌، چونكى یا بێ ده‌سته‌لات بوو و ب هێزا خوه‌ نه‌دشیا به‌ره‌ڤانیێ ژ خوه‌ بكه‌ت، به‌لێ چونكى زه‌لام خودانێ زه‌ڤله‌ك و هێزێ یه‌، ئه‌ڤ سه‌رده‌ریه‌ دگه‌ل ژنێ دكر و ژن ژلایێ له‌شى و كه‌له‌خی ڤه‌ یا لاواز و بێ هێزه‌ زه‌لامى ئه‌و بكارئینا داكو زه‌لامینى و هێزا خوه‌ دیار بكه‌ت كو و ببێژیت ئه‌ز دشێم ببمه‌ خودانێ بریارێ، ئانكو ژن وه‌كو ته‌په‌سه‌ره‌ك هه‌ژمارت و ئێخسته‌ بن ده‌ستێ خوه‌ و ڤیا زه‌لامینى و هێزا خوه‌ بهێزا زه‌ڤله‌كێن خوه‌ دیار بكه‌ت.
هه‌تا نوكه‌ ژی د گه‌له‌ك مالباتان دا ژن هێشتا ل بن ڤێ ئێشان و قوتانێ و دژواریێ دنالیت. ئه‌ڤه‌ ژى بوو ئه‌گه‌رێ وێ ئێكێ ژى ژن ژى فێرى قوتان و لێدانێ بۆ دگه‌ل زارۆیێن خوه‌، چونكى ئه‌و ژى ژلایێ جه‌سته‌یى و هێزێ ڤه‌ دلاوازن و پتریا زارۆیێن د جڤاكێ مه‌دا هاتینه‌ قوتان و ئێشاندن، به‌لێ نه‌ ب وێ ئێشانا ژن پێ هاتیه‌ ئازاردان ژبه‌ر دایك بوویه‌ و نه‌هێلایه‌ هند زارۆیێن خوه‌ ب ئێشینیت ژبه‌ركو جه‌گه‌ر و دلینى و ڤیانا وێ وێ هند رێك نه‌دایێ به‌رده‌وامیێ بده‌تێ، به‌لێ چونكى ئه‌و هاتیه‌ ئێشاندن جاران وه‌كو تۆلڤه‌كرن كولا دلێ خوه‌ ل زارۆیا ده‌ركرینه‌ و ڤیایه‌ نامه‌كێ بگه‌هینیته‌ زه‌لامى كو ئه‌ز ژى دشێم قوتانێ بكاربینم.
به‌لێ ل ڤان سالێن دوماهیێ و پشتى ڤه‌كرنا رێڤه‌یه‌ریێن گرێدایى توندوتیژیێ ئێدى ترسه‌ك ژ قانوونێ كه‌فته‌ دلێ پتریا جڤاكى و ئه‌ڤ چه‌نده‌ بوو رێگریه‌ك د ناڤبه‌را ژنێ و زه‌لامى دا و دیاردا قوتانا ژنان كێم بوو، به‌لێ ل ده‌ڤ هنده‌ك زه‌لامان پتر توندتر لێ هات و ب رێیێن ڤه‌شارتى و وه‌كو گه‌فلێكرن و ده‌ركرنا ژنێ ژ مال و قوتان و لێدان و كوشتن و هه‌تا به‌ردانا ژنێ كره‌ رێكه‌ك كو زه‌لامینیا خوه‌ پتر بینیته‌ پێش و وه‌سا خوه‌ دیار دكه‌ت كو نامه‌كه‌ بۆ حوكمه‌تێ هه‌كه‌ هوون رێ ل من بگرن ئه‌ز دشێم ژنێ ب رێیین جودا بێشینم و هوین نه‌شێن من سزا بده‌ن و ئه‌م یێ دبینین چه‌ند ژنێن به‌رداین و هه‌تا هنده‌ك ب سالا یێ دهاتینه‌ ده‌رێخستن ژ مال و ب سالا دیمنن هه‌لاویستى و نه‌ به‌رده‌ن داكو ئارام بژین و نه‌ژى ڤه‌دگه‌رینن و زارۆیێن وێ ژى لێ دویر كرینه‌ بتنێ دا بێژن ئه‌م زه‌لام ده‌مێ بریاره‌كێ ده‌ین ئه‌م خۆدانێن ده‌سهه‌لاتێ نه‌.
دژوارى و توندوتیژیى، كێم نه‌بوویه‌ و ئه‌م پێدڤى به‌رنامێن تێر و تژینه‌ و هندى په‌یام بتنێ بۆ هنده‌ك كه‌سێن ده‌ستنیشان كرى بیت دێ جڤاكێ د ڤى ده‌ردى دا نالیت و یا گرنگه‌ ژى بێژین حوكمه‌تا هه‌رێما كورستانێ هنده‌ك پێنگاڤێن باش هاڤیته‌ و ئه‌ڤه‌ پالپشتیه‌ك بۆ داخواز كرنا مافێ ژنێ و ده‌لیڤه‌ك كو بكاریت به‌ره‌ڤانیێ ژ خوه‌ بكه‌ت.

هه‌یفا دۆسكى
گه‌له‌ك یا گرنگه‌ به‌حسا رۆلێ ئافره‌تێ بكه‌ین د ده‌نگدانێ دا، چونكى كه‌سا ئێكێ دهێت ل ناڤا جڤاكى و ب هاندان و پشتگیریا ئافره‌تێ، ئه‌و دبیته‌ هێزه‌ك بۆ زه‌لامى ژى كو پشكداریێ بكه‌ت، ئانكو ئه‌م دشێین بێژین ته‌ماكه‌را زه‌لامى یه‌ د هه‌ر كاودانه‌كى دا، نه‌خاسمه‌ د هه‌لبژارتن و پرۆسا سیاسى دا، به‌لێ ب مخابنیڤه‌ به‌روڤاژیه‌ و پشكداریا ژنێ د هه‌لبژارتنان دا وه‌كو پێدڤى نینه‌، به‌لكو رێژا وێ یا كێمه‌ و هزر دكه‌ت ده‌نگى بده‌ت یانه‌ دێ پرۆسه‌ بسه‌ركه‌ڤیت و هه‌ر برێڤه‌چیت، ئه‌ڤه‌ پتریا ئافره‌تان ڤێ هزرێ دكه‌ن و هزر ناكه‌ن ده‌نگێ وێ چه‌ندێ گرنگه‌ و دشێت گوهۆڕینێن مه‌زن بكه‌ت و هه‌تا دشێت سیسته‌مان ب ئاوایه‌كێ سه‌رده‌مانه‌ بگوهۆریت.
بێگومان ل ده‌ستپێكا سالێن نۆتان، ژن ب گه‌رم و كه‌له‌ژان پشكدارى هه‌لبژارتنان دكر و وێ ب ده‌نگێ خوه‌ سه‌متێن سیاسى دهه‌ژاندن، چونكى ب حه‌ز و هیڤیه‌كا مه‌زن و ب گه‌رمه‌كا مه‌زن قه‌ستا ده‌نگدانێ دكر و ده‌مێ ده‌نگێ خوه‌ ژى دا هه‌ست ب ئارامیا وژدانا خوه‌ دكر به‌رانبه‌ر ئاخ و وه‌لاتى، به‌لێ د ڤان سالان دا پشكداریا ئافره‌تێ هند یا نموونه‌ نینه‌، ئانكو وه‌ك پێدڤى نینه‌ و رۆژ بۆ رۆژێ ئه‌و یا دلسار دبیت و ب رێژه‌كا دلخواز پشكدار نابیت و ئه‌ڤ چه‌نده‌ دێ بیته‌ ئه‌گه‌رێ بابسالاریا ته‌مام د ناڤ جڤاكى و ده‌ستهه‌لاتێ دا.
پتریا ئه‌وێن ل رێكخراوان ژی كار دكه‌ن دكه‌ڤنه‌ دبن هنده‌ك په‌رێن عه‌شائیرى ڤه‌ و ل ده‌مێ دبنه‌ هه‌لبژارتن ژی و كارتێكرنه‌كا مه‌زن ل سه‌ر هه‌یه‌ و زوى ب زوى ئه‌و بۆ به‌رژه‌وه‌ندیا توخمێ مێ ناكه‌ن، به‌لكو كى به‌ربژاره‌ ئه‌و پشته‌ڤانیێ ل وان دكه‌ن، ئانكو ل گۆره‌یى سیسته‌مێ هه‌لبژارتن و مافێ ئافره‌تێ كار ناكه‌ن و ئه‌ڤ چه‌نده‌ ژى شانس و هیڤیێن ئافره‌تێ دئێخنه‌ د ناڤ سه‌قایه‌كێ نه‌ئارام دا و هه‌تا وى راده‌یى كو ئافره‌ت شكه‌ستنێن مه‌زن بینیت د ناڤ هه‌لبژارتنان دا و نموونه‌ ژى سیسته‌مێ كوتایێ هێشتا یێ به‌رده‌وامه‌ د ناڤ ده‌نگدان و هه‌لبژارتنان دا و ئه‌ڤه‌ ترسه‌كه‌ هێشتا ل سه‌ر پشكداریا ئافره‌تێ د جهێن بریاردانێ دا.
عه‌ده‌ت و تیتال و هه‌لبژارتن:
دشێم بێژم كو عه‌ده‌ت و تیتال ل هنده‌ك باژێر و گۆند و ده‌ڤه‌ران، رۆلێ خوه‌ دبینن ب رێژه‌یا (40%) ئانكو ئه‌ڤه‌ ل ناڤ باژێران ژى هه‌تا (15%) كارتێكرنێ ل هه‌لبژارتنان دكه‌ن وه‌كو ده‌نگێ خوه‌ بده‌ن، به‌لێ كو ئافره‌تێ به‌ربژار بكه‌ن ئه‌ڤه‌ هێشتا ل ئاستێ پێدڤى نینه‌ و ئه‌ز دشێم بێژم ب رێژه‌یا (60%) تیتال رێگرن كو عه‌شیره‌ت ئافره‌تێ به‌ربژار بكه‌ت د ناڤ هه‌لبژارتنان دا و رێ پێ بده‌ت خوه‌ كاندید بكه‌ت، ئه‌گه‌ر ئافره‌ت یا خودانشیان ژى بیت، گه‌له‌ك جاران ب حاله‌ته‌كێ كێم دهێته‌ هژمارتن، به‌لكو لڤینه‌كا بچیك یا زه‌لامى دبیته‌ هانده‌ر پشكدار بیت و ده‌نگ بده‌ت و خوه‌ كاندید ژى بكه‌ت. زێده‌بارى ئه‌ڤ پشكداریا ئافره‌تێ یا نها دناڤ هه‌لبژارتنان ژى دا بریارێن پارتایه‌تى دشێن وێ رێك و شانسى بده‌نه‌ وێ كو خوه‌ به‌ربژێر بكه‌ت و ده‌نگێ خوه‌ ژى بده‌ت.
كوتا و ئافره‌ت گۆتنه‌كا دلئێشه‌ ده‌مێ به‌حسا كۆتایا ئافره‌تێ دهێته‌كرن، چونكى ئه‌ڤێ چه‌ندێ دگه‌هینیت هێشتا ئافره‌ت نه‌شیایه‌ باوه‌رى ب خوه‌ و شیانێن خوه‌ هه‌بیت ب وێره‌كى و شیانێن خوه‌ پشكداریێ بكه‌ت و هه‌تا شیانێن خوه‌ دێ ل ئاستێ چارچۆڤه‌كرى ره‌فتارێ كه‌ت، چونك بتنێ ده‌ستهه‌لات و پارت وجڤاك به‌رێ خوه‌ ده‌نه‌ ره‌گه‌زێ مێ نه‌ وه‌كه‌ كه‌سه‌كا گرنگ و ته‌مامكه‌را جڤاك و ده‌ستهه‌لات و كارێ سیاسى.

هه‌یفا دۆسكى
(پێدڤیه‌ ئه‌م به‌س به‌حسا یه‌كسانیێ بكه‌ین، به‌لكو هه‌ولا دادپه‌روه‌ریێ بكه‌ین ل سه‌ر هه‌ر بابه‌ته‌كێ سیاسى و ئابوورى و جڤاكى)
د ناڤ جڤاكى دا به‌حسا هه‌شتى مارس ل سه‌ر رۆپه‌لێن رۆژنامه‌ و گۆڤارا و تۆرێن جڤاكى دهێته‌كرن و ب جاران ب گه‌رمى گه‌نگه‌شه‌ ل سه‌ر بابه‌تێ مافێ ئافره‌تێ دهێته‌كرن هه‌تا جاران ب توندى به‌رسڤ ل سه‌ر كۆمێنت و بابه‌تى ده‌ن و هزر دكه‌ن مافێ ئافره‌تێ هێلا سۆڕه‌، ئانكو جاران ئه‌و كه‌سێن به‌حسا مافێ ژنێ ژى دكه‌ن مرۆڤێن جودانه‌ د جڤاكى دا و كه‌سانێن سه‌یرن، لێ تشتێ مه‌ دڤێت ئه‌م به‌حس بكه‌ین هه‌شتى ئادارێ چ دگه‌هینیت و بۆچى هاتیه‌ كو ل كارگه‌هه‌كا رستن و چنینێ ل ل باژێرێ نیۆیۆرك ل ئه‌مریكا ژماره‌كا ژنان وه‌ك كرێكار لێ كاركر ل سالێن 1856 ئه‌ڤان كرێكاران كار دكر، لێ پشتى گه‌له‌ك مافێن وان دهاتنه‌ بنپێكرن، ئینا ئه‌ڤان ژنان بوون به‌لێ مووچێ زه‌لامان ژ یێ ژنان پتر بوو دستوورى پتر بۆ زه‌لامان دهاتنه‌دان، لێ ژن ب زارۆیێن خوه‌ڤه‌ كاردكر و هه‌تا ده‌ستوورى و مووچێ ژنان كێمتر بوون ژبه‌ر هندێ ئه‌و نه‌خۆشى و ده‌رده‌سه‌ریا ب سه‌رێ ژنان دهات گه‌هشته‌ گۆپیتكێ و ئێدى ژن نه‌شیان هه‌دارێ بكه‌ن رابوون ب گێرانا به‌یانامه‌ و دیسا خوه‌ نیشادانه‌كێ، كو مافێ وان به‌س بهێته‌ خوارن و ئه‌و ب كێمى بهێنه‌ دیتن د ناڤ جڤاكى دا، راسته‌ د ڤێ كارگه‌هێ ڤه‌ ژنان كاردكر، لێ ئه‌و كه‌سێن ئه‌ڤ چه‌نده‌ ب سه‌رى ڤان ژنان دئینا هه‌ر ئه‌و زه‌لام بوون یێن ژ وه‌لاتێ وان ب سه‌رى وان دئینا و ئه‌و وه‌لاتێ ئه‌م هزر دكه‌ین یێ ل گۆپیتكا ره‌وشه‌نبیرى و تێگه‌هشتنێ، ئه‌و ژنه‌ ژى رابوون ئه‌ڤ خوه‌نیشادانه‌كرن و ل دۆرێن وێ سالێ ب هزاران ژن بوونه‌ قوربانى، چونكى پتریا زه‌لامان ئه‌و چه‌نده‌ ره‌تكرن و ئه‌و ئێشاندن و برینداركرن و هه‌تا گه‌له‌ك ژ وان هاتنه‌ سۆتن، بتنێ داكو ده‌نگێ ژنێ نه‌مینیت و هه‌ر كویله‌ و ژوار و ل بن ده‌ستێ زه‌لامى بیت، ئانكو ئه‌ڤ چه‌ند گه‌له‌ك ژمێره‌ ل سه‌ر ده‌ستێ زه‌لامان هاتینه‌ كرن و هه‌مى ده‌ما هه‌ول دایه‌ ژن كویله‌كا ژار بیت و هه‌ر گوهدارى وى بیت وه‌كو به‌نده‌یه‌ك بیت دبن فه‌رمانێن زه‌لامى ڤه‌، ژبه‌ر هندێ ئه‌ڤان ژنان ئه‌ڤ چه‌نده‌ ره‌تكرن و تووشى گه‌له‌ك توندوتیژیى و نه‌خۆشى و ئازارا بوون، ئینا پشتى هینگێ ب چه‌ند سالا كو 1908 كو نێزیكى60 ژنان گیانێ خوه‌ ژ ده‌ستدایى و د وێ كارگه‌هێ ڤه‌، چونكى پشتى خوه‌نیشادانێ ئه‌و هه‌مى هاتنه‌ سۆتن و گه‌له‌ك ژ وان گیانێ خوه‌ ژده‌ستدا، ژبه‌ر ڤێ چه‌ندێ ل سالا 1908 گه‌له‌ك چالاكى و بزاڤ هاتنه‌كرن و بۆ هندێ ده‌مژمێرێن كارى ژنێ بهێنه‌كێمكرن و زارۆ كار نه‌كه‌ن مووچێ ژنێ ژى وه‌كو یێ زه‌لامى بیت نه‌ك یێ كێمتر بیت هه‌تا ده‌مێن بهێن ڤه‌دانێ بۆ ژنێ هه‌بن ژبه‌ر چاڤدێریا زارۆیێن وێ زێده‌بارى ره‌فتاره‌كا نه‌رم ل گه‌ل وێ بهێته‌ ئه‌نجامدان، به‌روڤاژى ئه‌ڤێ هه‌میێ ل سالا 1909 ژلایێ ژماره‌كا ژنێن سه‌ركرده‌ ل نه‌ته‌وێن ئێكگرتى هه‌ول دان ئه‌و درووشم و پۆسته‌ر و ئاخفتنێن وان هاتنه‌ په‌سندكرن و رێز ل خه‌بات و قوربانیا وان ژنا هاته‌دان ئه‌ڤه‌ رۆژه‌ ساخدكر و گرنگى پێ دا هه‌تا سالا 1977 ل كۆنگره‌كێ (نه‌ته‌وێن) هاته‌ په‌سه‌ندكرن كو ل هه‌مى سالان هه‌شتى ئادارێ ببیته‌ رۆژا جیهانى یا ئافره‌تان و ب چالاكى و درووشم و بزاڤ بهێته‌ ساخكرن وه‌كو بیرئینانه‌ و ڤه‌گه‌ریانه‌ك بۆ هه‌ر كه‌سه‌ك بكه‌ت به‌رانبه‌ر رۆل و مافێ ژنێ ل جڤاكى و خێزانێ ب تایبه‌ت، ژبه‌ر ڤێ ئێكێ ژى هه‌شتى ئادارێ رۆژا جیهانێ یا شۆره‌شا ژنێ یه‌ و ئه‌و به‌رگرى و نه‌خۆشى و ئازارێن ژن دبه‌ته‌ سه‌ر ل سه‌ر ده‌ستێ ره‌گه‌زێ نێر و هه‌تا جاران بلا ئه‌م دراستگۆ بین ژن ژى دژى ژنێ ئێش و ئازارا ده‌تێ و دڤێت زه‌لامى هانده‌ت دژایه‌تى و ئه‌زیه‌تێ ل به‌رانبه‌ر ژنێ بكه‌ت، گرنگه‌ ئێدى پێ بگه‌هین ژن ته‌مامكه‌را زه‌لامى یه‌ د هه‌ر كاره‌كى دا و نابێژم مه‌ زه‌لامێن توندره‌و نینن، لێ گه‌ر بیرا خوه‌ ل قوربانیێن ژنا كورد بینین دێ هه‌ست پێ كه‌ین گه‌له‌ك خه‌بات و بزاڤ هه‌ول دان كرینه‌ داكو بشێت هه‌ڤكاره‌كا چه‌له‌نگ بیت د هه‌ر بیاڤه‌كێ زه‌لام تێدا كار دكه‌ت و دڤێت خێزانا خوه‌ راگریت، چونكى پتریا جاران په‌سنه‌ و ئاڤاكرنا خێزانێ بۆ رۆلێ زه‌لامى ڤه‌دگه‌ریت و دبیت جڤاك هزر نه‌كه‌ت كه‌سه‌ك هه‌یه‌ ڤى زه‌لامى ئاڤا دكه‌ت هه‌تا شیایى ڤێ خێزانێ ل سه‌ر پێن وێ بهێلیت، ل دووماهیێ ژى دبێژم پێدڤى یه‌ ئه‌و داخوازا یه‌كسانیێ نه‌كه‌ین، به‌لكو یا دادپه‌روه‌ریێ بكه‌ین ل سه‌ر هه‌ر بابه‌ته‌كێ د ناڤبه‌را ژن و زه‌لامى دا د بیاڤێ سیاسى و ئابوورى و جڤاكى و.. هتد.

هه‌یفا دۆسكى

ژبه‌ر گرنگیا رۆلێ ژنێ د پێگه‌هاندنا پیگه‌هێ جڤاكى دا ب ئاشكه‌رایى رۆل هه‌یه‌ ژبه‌ر ئه‌گه‌ر ژن نیڤا جڤاكى بیت، ئه‌ز دبێژم نیڤا دى یا جڤاكى په‌روه‌رده‌ دكه‌ت، چونكى ده‌سته‌كێ بلند هه‌یه‌ د پێگه‌هێ جڤاكى دا تایبه‌ت د ڤان كاودانێن ژیانا نۆكه‌ یا كوردستان تێدا دبۆریت ژ ئالیێ پراكتیكى و ڤى كار دكه‌ت ژبۆ هه‌ڤكاریا ره‌گه‌زێ نێر به‌رۆڤاژى ڤێ یه‌كێ ژى ئافره‌تا كورد هه‌ر دكه‌ڤن داو تا نۆكه‌ شیایه‌ كه‌سانێن ئه‌كتێف د ناڤ بارودۆخه‌كێ ئالۆز ژى دا به‌رهه‌ڤ بكه‌ت و بكه‌ته‌ نموونێن ژیانێ ژ هه‌ر دو ره‌گه‌زان، لێ ئه‌م پێدڤى پتر ره‌وشه‌نبیركرنا ئافره‌تێ نه‌ د ژیانێ ژ هه‌ر بیاڤه‌كێ هزرى و ره‌وشه‌نبیرى و سیاسى و ئابوورى  و ده‌روونى دا.  قوربانیا ژنێ د جڤاكى دا هه‌ر دكه‌ڤن دا و هه‌تا نوكه‌ ژنا كورد قوربانى بۆ داینه‌ پێخه‌مه‌ت ئاڤاكرنا جیلێن پێشكه‌فتى د ژیانێ دا و د هه‌ر ب واره‌كى دا، هه‌روه‌سا ژى ئه‌ز دبێژم 10% ژى كه‌لتوورێ عه‌شائیرى باوه‌رى ب شیان و بزاڤا ژنێ نه‌بوویه‌ و ژبه‌ر هندێ هه‌ر روودانه‌كا جڤاكى ئابوورى و ده‌روونى روودابیت ئه‌گه‌ر كه‌فتینه‌ د ستوویێ ژنێ دا و ئه‌و هاتیه‌ گونه‌هباركرن یان ژ ئالیێ نامووسێ ڤه‌ ئه‌گه‌ر كوته‌كى ژى لێ هاتبیته‌كرن ئه‌و هایته‌ كوشتن ب مه‌ره‌ما پاقژكرنا نامووسێ و ئه‌ڤه‌ ترسناكترین روودان بوویه‌ ژنێ قوربانى پێ داین، هه‌ر دیسا ژى ڤه‌قه‌تیانا كچى ژ خواندنێ و تێگه‌هاندنا كچ بتنێ بۆ خزمه‌تكرنا كورى و برایێ وێ و وه‌كو خزمه‌تكاره‌ك هاتیه‌ هه‌ژمارتن بۆ ره‌گه‌زێ نێر، لێ یادى هه‌ر گۆتن و بریاره‌كا هه‌بیت یا زه‌لامى یه‌ و مرۆڤ دشێت بێژیت ژن وه‌كو كه‌ره‌سته‌ك هاتیه‌ هژمارتن لێ هنده‌ك نموونه‌ هه‌بووینه‌ یێن بووینه‌ نموونێن پێشكه‌فتى و سه‌ركێشین ژنان د ناڤ جڤاكێ كوردستانى دا.  سه‌باره‌ت به‌رگریا ژنێ بوو وه‌لاتى چۆنكى ژن دكه‌لتورێ كوردى دا خودان ئیراده‌یه‌كا ب هێز بوویه‌ و شیایه‌ ئه‌گه‌ر چنه‌بیت بیته‌ دایكه‌ك و خووشكه‌ك بۆ هێزا پێشمه‌رگه‌ و به‌رده‌وام خزمه‌تكرن و شیره‌ت و رێنما و تێگه‌هێ سه‌ركه‌فتن و پشته‌ڤانیا مه‌عنه‌وى بۆ زه‌لامى كریه‌ و ئه‌ڤه‌ مه‌زنترین به‌رگریه‌ بۆ ملله‌تێ كوردستانێ كرى، دیسا ژى كێماسیه‌ك هه‌یه‌ هێزه‌كا پێدڤى بو ئافره‌تا كورد نه‌بوویه‌ ل كوردستانێ و ئه‌ڤێ ڤالاتیه‌ك په‌یداكریه‌ د مه‌یدانا هه‌لگرتنا چه‌كى و د ناڤ مل ب ملێ زه‌لامى شه‌ركربیت و ب تنێ هنده‌ك نموونه‌ نه‌بن، یادى ئه‌و بوویه‌ ژنى ب پێنڤیس و ره‌وشه‌نبیریا خوه‌ به‌رگرى ژ ملله‌تى كریه‌. ژن ئه‌ڤرۆ وه‌كو هه‌ر جار نینه‌ و به‌لكو ئه‌ڤرۆ گه‌له‌ك یا هه‌ول ده‌ت خوه‌ پێ بگه‌هینیت و دا بشێت خێزانه‌كا تژى ئه‌ته‌كێتێن سه‌رده‌م مه‌زن بكه‌ت و دیسا د كارێ خوه‌ژى دا خودان سه‌ربۆره‌ و شیانێن مودرێنه‌، ژبه‌ر هندێ ژى چه‌سپاندنا هه‌ر كاره‌كى كو بهێته‌ پێش ژنێ تایبه‌ت ل ڤێ دووماهێى خوه‌ ل گه‌له‌ك بابه‌تێن جودا ده‌ت داكو زارۆ  قوتابى و كه‌سانێن ل به‌ر ده‌ستێ وێ په‌روه‌رده‌ دبن، یادى ئه‌و بوو تایبه‌ت د نها دا ژنێ هه‌ول دایه‌ بزاڤێن خوه‌ خورتر لێ بكه‌ت دا بشێت بگه‌هیته‌ هیڤى و ئارمانجێن خوه‌ یێن سه‌رده‌م ژبۆ خزمه‌تكرنا ملله‌تى، هه‌تا راده‌یه‌كى ئه‌م گازندێ ژ هندێ دكه‌ین نه‌ رۆلێ ژنان یێ لاوازه‌ د بریاردانێ دا ئه‌ڤه‌ دزڤریته‌ نه‌دانارێكێ وه‌كو پێدڤى بۆ ئافره‌تێ كو بشێت بریارێ بده‌ت و پێ جهێ خوه‌ بگریت و ئه‌ڤه‌ ب ده‌هان نموونه‌ هه‌بووینه‌. تایبه‌ت فه‌ره‌ چاكسازیێن ڤێ دووماهیێ ژن ژى پتر خوه‌ وێره‌كتر بكه‌ت و خوه‌ بینته‌ د مه‌یدانا كارى دا و بشێت وه‌كو پێدڤى هاریكاریا هه‌ڤالان بكه‌ت. چۆنكى ئه‌م د ڤێ گوۆرینانان پێدڤى پتر هێزا ژناینه‌ ژبه‌ر ئه‌كه‌ر ئه‌ڤ پشته‌ڤانیا ژنێ وه‌كو چه‌سپاندنا بریارێن ژنێ فه‌ره‌ زه‌لام هزر ل هندێ بكه‌ن كو ئێدى ده‌مێ ژنێ و خزمه‌تكرنا وێ به‌رچاڤه‌.

هه‌یفا دۆسكى
ئه‌م گه‌له‌ك به‌حسا مافێ ژنێ دكه‌ین ل رۆپه‌لێن رۆژنامه‌ و كۆڤار و كه‌نالێن تیڤیان دا بۆ هندێ ب كوته‌كى به‌حسا هه‌شتى ئادارێ بكه‌ین ئانكو ژنوى بیرا مه‌ ل گه‌له‌ك ئێش و ئازار و نه‌خۆشى و گله‌ و گازندێن ژنێ دهێت، به‌روڤاژى ڤێ چه‌ندێ هه‌كه‌ به‌حسا روودانا هه‌شتێ ئادارێ بكه‌ین ئه‌وان ئه‌وا هاتیه‌ ل روودان ل نیۆیۆرك كو پشتى ئافره‌تێن د كارگه‌هه‌كا درینێ ڤه‌، گه‌له‌ك سته‌ ملێ هاتیه‌كرن و بهێنڤه‌دان و دیسا موله‌تا دایكینى و خوان و ڤه‌خوارن و مووچێن وان دكێمبوون و به‌روڤاژى زه‌لامێن د وێ كارگه‌هێ ڤه‌ هه‌موو ماف هه‌بوون ئینا ئه‌وان ژنان هه‌ول دا سه‌رهلدانه‌كێ بكه‌ن بۆ هندێ ببنه‌ سومبولێن جیهانێ و داخوازا وان مافان بكه‌ن یێن دكارى دا و رێز و بها بۆ وان هه‌بیت و داكو ئه‌و بشێن زارۆیێن خوه‌ ب خودان بكه‌ن و بشێن نانێ ژیانێ بۆ وان دابین بكه‌ن، ژبه‌ر ڤێ ئێكێ ژى گه‌له‌ك مافێ وان دهاتنه‌ بنپێكرن هه‌تا وى راده‌یى كار ب زارۆیان ژى دهاته‌كرن ئه‌و كه‌سێ بێ ده‌ستهه‌لات دكه‌فته‌ دبن فشارا توندوتیژى و سته‌مێ ڤه‌، ئه‌ڤێ چه‌ندێ گه‌له‌ك ڤه‌كێشا هه‌تا سالا 1908 ئه‌و هه‌موو ئافره‌ت كو ب رێژه‌یى ل گوره‌یى وان پێزانێن هاتینه‌ ئاشكه‌را كرن كو رێژا وان پترى 60 ئافره‌تان بوون ئینا خونیشاندانه‌ك كر ل جادێن نیۆیۆرك یێ ئه‌مریكا و هه‌ر پوست بلند كرن داخوازا مافێ ژنێ و پشتگیریا ئافره‌تێ كرن، ئینا گه‌له‌ك ژ وان ژنان هاتنه‌ كوشتن و سۆتن و توندوتیژى به‌رانبه‌ر وان ب دژوارى هاته‌ كرن ئه‌ڤێ چه‌ندێ ره‌نگڤه‌دانا خوه‌ په‌یدا كر ل گه‌له‌ك جڤاك و باژێر و گۆند و وه‌لاتان هه‌تا ده‌مێ ئه‌ڤ روودانه‌ په‌یدا بوویى و تا سالا 1977 ب فه‌رمى ل سه‌ر رۆژا جیهانى یا ئافره‌تێ هاته‌ راگه‌هاندن ل كونگرێ نه‌ته‌وه‌ێن ئێكگرتى هاته‌ راگه‌هاندن كو هه‌شتێ ئادارێ بهێته‌ ساخكرن وه‌كو رێزگرتنه‌ك به‌رانبه‌ر گیانێن ئه‌وان ژنان و داكو پشتگیریا مافێ ژنێ د هه‌موو كاره‌كى بهێته‌كرن و مافێن وێ نه‌هێنه‌ پێشیلكرن و هه‌ژى ئاماژێ یه‌ ژبه‌ر ل كوردستانێ ژى تا راده‌یه‌كێ باش ئه‌و بیره‌وه‌ریه‌ دهێته‌ ساخكرن و ب هه‌موو جۆران گرنگى ب پرسا ئافره‌تێ دهێته‌ دان، لێ یا جهێ مه‌نده‌هوشیێ ئه‌وه‌ فه‌ره‌ رێكخستنێن ئافره‌تان ل هه‌مى رێكخراوێن ژنان پێدان چوون بۆ خه‌باتا پرسا ژنێ بهێته‌كرن چونكى ئاهنگ و كه‌یف و خۆشى ده‌برینێ ژ وان ئێش و ئازارێن ژنێ ناهێته‌كرن یا كو ئه‌ڤرۆ دكاودانێن نۆكه‌دا ژن تێدا دبۆریت، به‌لكو هوشیاریا ژنێ بۆ ئه‌رك و ماف و ئاڤاكرن و پێگه‌هاندنا ژنێ ژ خه‌لاته‌كى و دیسا گرنگى ب كه‌یسا ئافره‌تێ و دیسا خالا سه‌ره‌كى زارۆ چۆنكى هه‌شتى مارس ده‌ربرینه‌ ژ وان كه‌سێن بێ ده‌ستهه‌لات یێن مافێن وان هاتینه‌ خوارن و بنده‌ستكرن، له‌ورا ژى توندوتیژیى به‌رانبه‌ر وان ئافره‌تێن كرێكار یێن كو د ناڤ بیاڤێ كارى دا كار دكه‌ن و دكه‌ڤیته‌ به‌ر توندوتیژیا دره‌وونى و ژ ئالیێ ئابوورى و مافێن قانوونى و ئایدولۆژى گرنگى پێ بهێته‌دان. ژبه‌ر د قادا خه‌باتێ دا ئافره‌ت قووناغێن باش ده‌رباز كرینه‌ و شیایه‌ ببیته‌ كه‌سایه‌تیه‌كا ب هێز كو ئه‌ڤرو ئافره‌ت یا داخواز دكه‌ت یه‌كسان هه‌بیت د به‌لاڤكرنا پۆستان دا و تایبه‌ت د كابینا نوو یا حوكمه‌تێ گرنگى ب ژنان ژى بهێته‌دان، چونكى ئه‌ڤرۆ و ژمێژه‌ ژى ژنا كورد ب هێزه‌كا ئاشكه‌را یه‌ د ناڤ جڤاكى دا و رۆله‌كێ ئه‌كتیف هه‌یه‌ لێ بۆ كاودانێ نوكه‌ و ساخكرنا هه‌شتى ئادارێ تایبه‌تمه‌ندیا خوه‌ هه‌یه‌ ژبۆ پتر ئێكرێزیا ژنێ د بیاڤێ نه‌ته‌وه‌یى و سیاسى دا.

هه‌یفا دۆسكى
رێكخراوا ئێكه‌تیا ئافره‌تێن كوردستانێ كو ل سالا 1952 هاتیه‌ دامه‌زراندن ل سه‌ر ده‌ستێ مه‌لا مسته‌فا بارزانى كو پشتگرى و پشته‌ڤانیه‌كا ب هێز بۆ ئافره‌تان كو پتر ئافره‌ت بهێته‌ د قادا خه‌بات و به‌رخوه‌دانێ دا هه‌تا وى راده‌یى كو پارتى باوه‌ریه‌كا ب هێز ب ژنێ هه‌بوویه‌ و نه‌ مه‌ره‌م پێ جوداكرنه‌كه‌ ژ جڤاكى،س به‌لكو ئافره‌تێ تایبه‌مه‌ندى جودا تر هه‌بووینه‌، ژ به‌ركو د هه‌ر قووناغه‌كێ دا ئافره‌ت دشێت پشكداریێ د پرۆسێسا سیاسى و جڤاكى و ئابوورى ساخله‌مى و دبلوماسى دشێت كار بكه‌ت، هه‌ره‌ ژ به‌ر گرنگیا ئه‌ڤێ چه‌ندێ بارزانى یێ نه‌مر دۆبات ل سه‌ر وێ ئێكێ كر كو رێكخراوێن جه‌ماوه‌رى بهێنه‌دانان و ئێكه‌تیا ئافره‌تان ژى سه‌ر پشكا هه‌مى رێكخراوا بۆ ئه‌ڤه‌ ژى پشتى گۆنگرێ سیێ یێ پارتى دیمۆكراتى كوردستان بریار ل سه‌ر هاتیه‌دان بۆ هندێ ژنا كورد رۆلێ خوه‌ د بیاڤێ سیاسى دا بگێریت و چونكى پارتى رێك دا رێخستنا ئافره‌تان دهه‌ر پێكهاته‌كا جڤاكى دا دشێت ئه‌رك و رۆلێ خوه‌ ئه‌نجام بده‌ت، به‌رۆڤاژى ئه‌ڤێ ئێكێ ژى ئێكه‌تیا ئافره‌تان هه‌ر ژ كه‌ڤن دا به‌رده‌وامى دا بزاڤ خه‌بات و تێكۆشینا خوه‌ ژبۆ هندێ ئێكه‌تیا ئافره‌تان پاشه‌رۆژه‌كا گه‌ش هه‌یه‌ و ئه‌ڤه‌ یا بێ گومانه‌، چونكى رێخستنا ئێكێ یا جڤاكێ سڤێل بۆ كاروبارێن ئافره‌تان هاتیه‌ دامه‌زراندن، زێده‌بارى ڤێ خه‌باتا به‌رده‌وام یا ئێكه‌تیا ئافره‌تان كو ئه‌ڤ رێكخراوه‌ ل سه‌ر ده‌ستێ كۆمه‌كا ژنێن هشیار و خه‌باتكه‌رێن وه‌لاتێ مه‌ هاته‌ هه‌بوونێ سه‌خمه‌راتى چه‌ند ئارمانجه‌كێن پیرۆز، ژ وانا راكرنا وان زولم و حه‌یفا ئه‌وێن هه‌مبه‌رى ژنێ دهاتنه‌ كرن، كۆمكرن و رێخستنا هێزا ژنێن كوردستانێ د ئێك رێكخستن دا ژ بۆ بده‌ستڤه‌ئینانا مافێن ئافره‌تان و نه‌هێلانا وان ئاسته‌نگا ئه‌وێن دكه‌ڤنه‌ د رێیا ژنێ دا، پشكداریكرنا ژنێ دهه‌مى بیاڤێن ژیانێ دا، نه‌خاسمه‌ ئاڤه‌دانیا وه‌لاتى و وه‌ك كاراكته‌ره‌كا ئه‌كتیڤ د ناڤ رێخستیێن سیاسی دا جهێ خوه‌ بكه‌ت و دیسا ببیته‌ هێز و پشته‌ڤانه‌كا به‌رده‌وام بۆ شۆره‌ش و سه‌ركێشیا بزاڤا ئازادیخوازا كوردستانێ. هه‌لبه‌ت ئه‌ڤ ئارمانجێن پیرۆز بوونه‌ میتۆد و پرۆگرامێ ڤێ رێخستیا ژنوو ژ دایكبووى و ڤان خه‌باتكه‌را شه‌ڤ و رۆژێن خوه‌ كرنه‌ ئێك بۆ بده‌ستڤه‌ئینانا وان و گه‌له‌ك زوى ئه‌و شیان جهێ خوه‌ د ناڤ جڤاكا كوردستانێ دا بكه‌ن و ببنه‌ هێزه‌كا گه‌له‌ك ب بزاڤ و ل سه‌رانسه‌رى كوردستانێ چالاكى پێكئینان و دیسا خوه‌ ژ ڤێ چه‌ندێ ژی نه‌گرت، ئه‌ڤ رێكخراوه‌ شیا تێكهه‌لیێن خوه‌ ل گه‌ل چه‌ندین ناڤه‌ندێن دونیایێ دروست بكه‌ت و ده‌نگێ ئازادیخوازێ كوردستانێ بگه‌هینیته‌ وان ناڤه‌ندا و ئه‌ڤه‌ بۆ ده‌رگه‌هه‌كێ مه‌زن كو حه‌قانیه‌تا كوردا بگه‌هیته‌ هه‌مى دونیایێ و گوهـ لێ بهێته‌ گرتن، كو ل وى سه‌رده‌مى ئه‌ڤه‌ كاره‌كێ گه‌له‌ك بزه‌حمه‌ت و بترس بۆ. نوكه‌ژى ئێكه‌تیا ئافره‌تێن كوردستانێ یا ل هه‌مبه‌رى چاره‌نڤیسێ مله‌ته‌كى و ئه‌ركێت گه‌له‌ك گران ل به‌راهیا وێنه‌ بكه‌ت و ئه‌م یێ دوێ باوه‌ریێدا كو ئه‌ڤ رێكخراوه‌ دێ شێت ڤى بارێ گران هه‌لگریت و مل ب ملێ هێز و رێكخستیێت سیاسى و جڤاكا مه‌ده‌نى، كوردستانێ ژ ڤێ قوناغێ ده‌ربازى قوناغه‌كا باشتر و پر ئاڤه‌دانیتر كه‌ت و شوین تبلێت ڤێ رێكخراوێ دێ پتر ژ یێت هه‌ر ئالییه‌كى دیار و به‌رچاڤ بن.

(ژن نه‌ تۆلڤه‌كه‌ره‌ ل گه‌ل زه‌لامى، به‌لكو هێمایێ ڤیان و لێبۆرین و ڤیانێ یه‌)
هه‌یفا دۆسكى
هه‌وا به‌رهنگاربوونا توندوتیژیا دژى ژنان ل جیهانێ بابه‌ته‌كێ گه‌رمه‌ ل ته‌ڤایا راگه‌هاندنێ دهێته‌ به‌حسكرن و حه‌تا وى راده‌یى كو ژن هه‌ولدانا دكه‌ن د ڤان رۆژان هه‌ر ئاكامه‌كێ توندوتیژیێ ژنێ دیتى ئاشكه‌را دكه‌ت و دكه‌ته‌ هه‌وار و داخوازا كێمكرنا ڤێ توندوتیژیێ دكه‌ت و ئه‌ڤه‌ ل هه‌ر جڤاكه‌كێ تێدا دژیت ده‌ته‌ به‌رچاڤكرن و به‌حس ل ئێش و ئازار خوه‌ دكه‌ن، ژبه‌ر هندێ ژى ئه‌ڤ چه‌نده‌ بوویه‌ هانده‌ره‌كێ ب هێز كو ژن داخوازا مافێ خوه‌ دكه‌ن و جاران بۆ زه‌لامى دبیته‌ بارگرانیه‌ك و هه‌ست ب ترسه‌كێ دكه‌ت به‌رانبه‌ر ژنان، تایبه‌ت ڤه‌دگه‌ریته‌ ئه‌گه‌رێ سه‌ره‌كى یێ دكه‌ڤن دا ژن ل هه‌ر وه‌لاته‌كى ب گۆره‌یى دابونه‌ریتێن وان تووشى توندوتیژیێ بوویه‌ و ل هنده‌ك وه‌لاتان ژى تا نوكه‌ یا به‌رده‌وامه‌ و د ڤێ ئازارێ دا دژین، ل كوردستانێ ژى چونكى ژنا كورد خودان كه‌رمه‌ت و هێز و كه‌سایه‌تیه‌كا ب هێز بوویه‌، هه‌تا مل ب ملێ زه‌لامى بوویه‌ كه‌سه‌كا خودان ئیراده‌ و شیان و خوه‌ ل به‌ر گه‌له‌ك ئاتافێن جڤاكى گرتیه‌ و رۆلێ خوه‌ وه‌ك ژنا كورد گێرایه‌، به‌رۆڤاژى ڤێ یه‌كێ ملله‌تێ كورد رێزه‌كا مه‌زن ل ژنێ گرتیه‌ د گه‌له‌ك بیاڤان دا و هه‌ر قوناغه‌كێ ژنێ پێشكه‌فتنه‌ك ب خوه‌ دیتیه‌ و بووینه‌ خودانێن جهێ بریارێ به‌لێ بلا ئه‌م چاڤێن خوه‌ ل گه‌له‌ك ئازارێن ژنێ نه‌گرین یێن تووش بوویێ، هه‌تا جاران زه‌لامى خوه‌ ژبیركریه‌ كو ئه‌و ئافراندیێ دزكێ ژنه‌كێ دایه‌ هاتیه‌ دونیایى و هه‌ر دیسا ژبیر دكه‌ته‌ ژنه‌كه‌ ئه‌و مه‌زن كرى و كریه‌ خودان هه‌ڤژین و زه‌لام، دیسا هه‌ڤژینا وى زه‌لامى ژى هه‌ر ژنه‌ لێ د هه‌ر كێماسیه‌كا دا بیت ئه‌ڤ زه‌لامه‌ ده‌ستێ خوه‌ بۆ ژنێ رادكه‌ت و دئیشیت و ئه‌ڤجا هه‌ر جۆره‌كێ توندوتیژیێ ژنا كورد سه‌ر ده‌ستێ زه‌لامى دیتیه‌ ئه‌ڤجا بگره‌ ژ كوشتن و لێدان و سۆتن و خوه‌كوشتنا ژنێ ژ ئه‌گه‌رێن زه‌لامى و نه‌ گرنگیا وى بو ئێش و ئازار و ژیانا ژنێ به‌روڤاژى ڤێ چه‌ندێ توندوتیژیا ده‌روونى و ب هه‌مى شێوان ژنێ سه‌ر ده‌ستێ زه‌لامى دیتیه‌، ژبه‌ر هندێ ژى ده‌نگێ ئێش و ئازارێن ژنێ ل هه‌مى جێهانێ ده‌نگ ڤه‌ دا و كوردستان ژى بۆ پشكه‌ك ژ ڤێ جێهانێ ژبو ئێشانا ژنێ و ئه‌ڤ نه‌خۆشى و ده‌رده‌سه‌رێن ژنێ ل هه‌مى جیهانێ برین ل كوردستانێ ژى برینه‌، ئه‌ڤه‌ راستیه‌كه‌ نموونه‌ ژى دۆل و نه‌هالێن كوردستانێ و چۆله‌ك و گاز و پانزینێن مه‌ هه‌مى ئالاڤێن ژنێ گیانێ پێ ژ ده‌ستدایى، ل ڤێره‌ و بلا ئه‌م گه‌له‌ك بابه‌تى ل سه‌ر خوه‌ نه‌ وه‌رگێرین و پشتا خوه‌ بده‌ینه‌ ده‌نگێ ژنێ، چونكو جاران بێده‌نگیا ژنێ ڤۆلكانێن مه‌زن ژێ دوه‌شن، چونكو ئه‌ڤ چه‌رخه‌كێ دى یه‌ ئێدى ل سه‌ر ئاسته‌كێ بلند ژنێ وه‌راره‌كا مه‌زن ب خوه‌ ڤه‌ دیت و بوو سومبوله‌ك ل هه‌مى جیهانێ.