دوهی سێشەمبی 11/6/2024، مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، بەرێ بنیاتێ پڕۆژەیێ هەڤچەرخ یێ عەلوا ئاكرێ دانا و د رێورەسمێ دانانا بەرێ بنیاتی پەیڤەك پێشكێشكر و ئەڤە دەقێ وێیە:
جهێ دلخوەشیێیە كو دبینین هەر رۆژ ل جهەكێ كوردستانێ، بەرێ بنیاتی بۆ پڕۆژەیەكی دهێتە دانان یان پڕۆژەیەك دهێتە بجهئینان و پێشكەفتن ل كوردستانێ یا بەردەوامە.
خوەشحالم جارەكادی دهیچمە دەڤەرا ئاكرێ و بەردەڕەش و ل قەزا ئاكرێ مە بۆ دانانا بەرێ بنیاتی بۆ پڕۆژەیەكێ گرنگ كو پڕۆژەیێ بازارێ هەڤجەرخ یێ فێقی و عەلوێیە.
ئاكرێ ئێك ژ كەڤنترین باژێرێن كوردستانێیە و ئێك ژ كەڤنترین قەزایێن كوردستانێ و ئیراقێیە، دیرۆكەكا گەلەك كەڤن یا هەی. ژ روویێ جوگرافی و ئابۆری ڤە، دەڤەرەكا گەلەك گرنگ و زەنگینە، ب تایبەتی ژی د بوارێ چاندنێدا. ژ روویێ گەتوگوزاری ژی دەڤەرەكا گرنگە و چەندین جهێن گەشتیاری یێن لێ هەین. پلانا حوكمەتا مە ئەوە كو د ئەڤان هەردو بواراندا ئەڤێ دەڤەرێ زۆرتر پێشبێخین و دەلیڤەیێن كاری پەیدا بكەین.
بەری كو بهێمە ڤێرێ، من سەرەدانا هندەك جوتیاران كر ل زەڤیێن چاندنا پتاتان و ل گەل هەژمارەكا ئەوان جوتیاران ئاخڤتم و من گوهلێگرت، جهێ دلخوەشیێیە كو دبینین بەرهەمێ پتاتێ ل كوردستانێ رۆژ ب رۆژ زێدەتر دبیت و نوكە گەلەك زێدەتر ژ پێدڤییا ناڤخوەیی، پتات ل كوردستانێ دهێتە بەرهەمئینان و شێوەیێ چاندنێ ژی بەر ب شێوەیەكێ زانستی و پێشكەفتی دچیت. ئەڤ بەرهەمە نە تنێ بۆ كوردستانێ، بەلكو دشیاندایە پێدڤییا هەموو ئیراقێ ژی دابین بكەت و پێنگاڤێن پێدڤی ژی یێن هاتینە هاڤێتن بۆ هنارتنا بەرهەمێ پتاتا خۆمالییا كوردستانێ بۆ دەرڤەی وەلاتی، دیارە خواستەكا مەزن ژی یا ل سەر هەی.
د چارچۆڤەیێ بەرنامەیێ هەمەجۆركرنا داهاتێن كوردستانێ ژ ئالیێ ئەڤێ حوكمەتێ ڤە، مە گەلەك گرنگی ب بابەتێ چاندنێ ل كوردستانێ دایە و مە شۆڕەشەك ل چاكسازییا چاندنێ ل كوردستانێ یا دەستپێكری. بەلێ ئەڤە دەستپێكە، هێشتا گەلەك پێنگاڤ یێن ماین بۆ ئەوێ چەندێ ئەم بشێین كەرتێ چاندنێ ل كوردستانێ بگەهینینە ئاستەكێ ستانداردێ جیهانێ كو نەكو هەر تنێ مفا بۆ خەلكێ ئەڤێ دەڤەرێ و جوتیاران هەبیت، بەلكو ببیتە سەلكا خۆراكی بۆ هەموو ئیراقێ و بۆ دەڤەرێ ژی. ئەڤە ژی دیسان دێ رێخوەشكەر بیت بۆ ئەوێ چەندێ ل كەرتێ پیشەسازی و دروستكرنا كارگەهان ژی پێنگاڤێن دی بهێنە هاڤێتن و دەلیڤەیێن كاری د ئەڤان بواراندا ژی زێدەتر بهێنە پەیداكرن.
دەمێ من ل گەل ئەڤان جوتیارن گەنگەشە دكر، هندەك گازندە هەبوون، ئێك ژ ئەوان گازندەیان ئەو بوو كو بەرهەمێ پتاتێ ژ دەرڤە و ژ هندەك سنۆران دهێتە هەرێما كوردستانێ كو دبیت كاریگەرییەكا نەرێنی ل سەر بەرهەمێ ناڤخوەیێ جوتیاران هەبیت. ئەم وەكو حوكمەت دێ دووڤچوونێ ل سەر ئەڤی بابەتی كەین. وەزیرا چاندنێ یا ل ڤێرێ و ل گەل وەزارەتا دارایی ژی دێ دووڤچوونێ كەین بۆ ئەوێ چەندێ ب مەبەستا پشتەڤانییا جوتیاران، ئەو بەرهەمێن كو ل ناڤ هەرێما كوردستانێ دهێنە بەرهەمئینان، رێكێ نەدەین ژ دەرڤە بهێن، بۆ ئەوێ چەندێ پشتەڤانییا جوتیاران یا بەردەوام بیت. هەكە مە دیت ژی كو ب شێوەیەكێ نە قانوونی ئەم كارە دهێتە كرن، پێرابوونێن پێدڤی دێ ل بەرامبەر هێنە وەرگرتن. ژ ئالییەكێ دی داخوازییا وان جوتیاران ئەوبوو كو بابەتێ ئاڤێ و بەنداڤان بهێتە چارەسەركرن. هەر د بەرنامەیێ حوكمەتێ دایە كو ئەم چەندین بنداڤێن دی ژی دروست بكەین، ئێك ژوان بەنداڤا (ئیسماڤا باكرمان) كو دێ مفایەكێ مەزن گەهینیتە دەشتا ناڤكۆرێ و جوتیارێن دەشتا ناڤكۆرێ و بەرهەمێ ئەوان زەڤیێن گەلەك ب خێر و بەركەت ژی دێ گەلەك زێدەتر لێكەت.
هەر د بەرنامەیێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و د چارچۆڤەیێ گرنگیدان ب هەموو دەڤەرێن كوردستانێ، مە گرنگییەكا مەزن ژی ب سنۆرێ ئاكرێ دایە، چەندین پڕۆژە د بوارێن رێك و پرا و ئاڤێ و كارەبێ و ئاڤاكرنا قوتابخانەیان و دروستكرنا زانكۆیێ ل ئاكرێ یێن هاتینە ئەنجامدان.
وەلاتیێن خوەشتڤی پێدڤی ب خزمەتكرنەكا زێدەترە، ب پشتڕاستی ڤە ل پاشەڕۆژێ گەلەك پڕۆژەیێن دی بۆ وان دێ هێنە بجهئینان.
ئارمانجا سەرەكییا مە هەمەجۆركرنا ئابۆری و ژێدەرێن داهاتی و دروستكرنا ژێرخانەیەكا ب هێزە د چارچۆڤەیێ گرنگیدان و پێشئێخستنا كەرتێ چاندنێ، ئەڤە ژی ئێك بوو ژ وان كارێن كو مە هەتا نوكە ئەنجامداین. بۆ ڤێ مەبەستێ ب هاریكاری ل گەل كەرتێ تایبەت، كە دەست ب ئەنجامدانا چەندین پڕۆژەیێن گرنگ كریە ژ وان دروستكرنا چەند دەڤەرێن پیشەسازییا خوارنێ و ب بازاركرنا گەنمێ هەرێما كوردستانێ و هنارتنا بەرهەمێ جوتیارێن مە بۆ بازارێن دەرڤە. مە چەندین بەنداڤێن جۆراوجۆر ل دەڤەرێ جودا دروستكرینە كو دێ بنە پشتەڤان بۆ بەرهەمێ خۆمالی و جوتیاران، هەروەكو من باسكری. هەروەسا د بەرنامەیێ مەدایە و مە ل گەل حوكمەتا فیدرالی ژی دانوستاندن كریە ل سەر دەستپێكرن ب دروستكرنا بەنداڤا ئیسماڤا.
دەڤەرا ئاكرێ ب چەندین بەرهەمێن چاندنێ یا ناڤدارە، وەكو برنج و پتات و تەحین و سماق، مە هندەك ژ وان ل ڤێرێ دیتن. بێگومان دێ هاریكارییا وان كەین كو ئەڤ بەرهەمە بهێتە هنارتن بۆ دەرڤە، هەرچەندە ئەز یێ ئاگەهدارم كو هنارتنا هندەك ژ ئەوان بەرهەمان یا دەستپێكری و بۆ دەرڤە دهێنە هنارتن، بەلێ دێ بزاڤێن خوە كەین بۆ ئەوێ چەندێ بازارێن زێدەتر بۆ بەرهەمێ ناڤخوەیی و بۆ هەموو جوتیارێن كوردستانێ ببینین.
دەستخوەشیێ ل كۆمپانییا جێبەجێكار دكەم بۆ ئەڤێ پڕۆژەیێ گرنگ و پێدڤییە ل سەر ئاستێ ستانداردێ نێڤدەولەتی بیت، هەروەسا ئەز د وێ باوەریێ دامە كو دێ پشتەڤانییەكا زێدەتر بۆ جوتیاران پەیدا كەت، ڤەكرنا ئەڤێ بازاری، دێ بیتە پالپشتییەك بۆ پێشئێخستنا كەرتێ چاندنێ ل سەر ئاستێ كوردستانێ.

هەولێر، قائید میرۆ

بەرپرسەكێ پارتی دیموكراتی كوردستان ئاشكراكر، پارتی یا بەرهەڤە بۆ پشكداریێ د پرۆسەیا هەلبژارتنێن پەرلەمانێ كوردستانێدا و دبێژیت، پارتی یا خوە بەرهەڤكری بۆ هەلبژارتنان و شانسێ پارتی ژی ژ هەموو ئالیێن دی یێن سیاسی زێدەتر بۆ بدەستڤەئینانا دەنگان وئەم د پشتڕاستین دێ ئەنجامێن باش بۆ پارتی هەبن ودێ رێژەیەكا مەزن یا دەنگان بدەستڤەئینیت.
كرمانج عزەت، بەرپرسێ لقێ ٢٦ێ پارتی دیموكراتی كوردستان بۆ رۆژنامەیا (ئەڤرۆ) گۆت « ل دەستپێكێ ژی مە داخواز نەكربوو پرۆسەیا هەلبژارتنان بڕێڤە نەچیت، تنێ پارتی گۆتبوو مە تێبینی ل سەر رێڤەچوونا پرۆسەیا هەلبژارتنان یێن هەین و پشكداریێ ناكەین، د دەمێ نوكەدا تێكگەهشتنێن باش بۆ ئەنجامدانا پرۆسەیا هەلبژارتنێن پەرلەمانێ كوردستانێ و چارەسەركرنا ئاریشەیێن هەمبەری ئەڤێ پرۆسەیێ یێن هەین، لەوڕاژی پارتی بڕیاردایە پشكداریێ د پرۆسەیا هەلبژارتنان بكەت و بەرهەڤی ژی ژئالیێ پارتی دیموكراتی كوردستان یێن هاتینە كرن ول كۆمسیۆنێ ژی ناڤێ خوە یێ تۆماركری، ئەم خەلكێ كوردستانێ پشتڕاست دكەین نوكەژی شانسێ پارتی ژ هەموو ئالیێن سیاسی یێن هەرێما كوردستانێ زێدەترە بۆ پرۆسەیا هەلبژارتنان و هەموو ئالیێن سیاسی ئالییەكی بیت و پارتی تنێ ئالییەكی بیت، پارتی دێ شانس زێدەتربیت، چونكە پارتی جەماوەرەكێ خۆڕاگر یێ هەی و د هەموو هەلبژارتناندا پێگەهێ جەماوەریێ پارتی دیار دبیت و پێگەهێ ئالیێن دی ژی یێ دیارە».
كرمانج عزەت گۆت ژی» مە باش یا بەرهەڤكری بۆ پشكداریێ د هەلبژارتنانجا و ئەڤێجارێ جەماوەرەكێ مەزن دێ بەینە سەر سندووقێن دەنگدانێ و بەرۆڤاژی هەموو ئەو پیلان و ئاستەنگێن نەحەزێن پارتی بۆ پارتی بەرهەڤكرین دێ رێژەیەكا مەزن یا دەنگان بدەستڤە ئینین، ئەو كار و خزمەتێن پارتی پێشكێشی خەلكێ كوردستانێ كرین دیدەڤانن بۆ هەلسەنگاندنا پارتی وهەلوەستێ پارتی د هەموو پرساندا یێ خویا بوو لەوما هەلوەستێ ئالیێن دی ژی یێ خویابوو، ئەز باوەرم هەكە رۆژا دەنگدانێ هات و خەلكی پشكداری كر دێ خەلك بڕیارا خوە دەت كیش ئالی هەلبژێریت. وەكو حزب مە باش یا خوە بەرهەڤكری و ب تمامی د بەرهەڤین بۆ هەلبژارتنان، ل سەر ئاستێن جودا پارتی یا كار دكەت بەر ب پرۆسەیا هەلبژارنان وهەردەمێ ژڤانێ ئەنجامدانا هەلبژارتنان هاتە دیاركرن ئەم ژی دێ بەرهەڤبین و پشكداریێ كەین».

سەرۆكێ دەستەیا دەڤەرێن كوردستانی یێن ژ دەرڤەی ئیدارەیا هەرێما كوردستانێ راگەهاند: د هەشت سالێن بۆریدا 9 تاخێن ئەرەبا ل كەركووكێ یێن هاتینە دروستكرن، كو هەر ئێك ژوان دو جار هندی تاخێن رەحیماوە و شۆڕیجە نە. هەروەسا دبێژیت، رۆژ ل دووڤ رۆژێ ب ئەرەبكرن، جوداهی، داگیركرنا زەڤیێن كورد و توركمانان یا زێدەتر دبیت.
فەهمی بورهان، سەرۆكێ دەستەیا دەڤەرێن كوردستانی یێن ژ دەرڤەی ئیدارەیا هەرێما كوردستانێ، بۆ دووڤچوونا رەوشا كەركووكێ، سەرەدانا وی باژێری كربوو و ل گەل بەرپرسێن پارتی دیموكراتی كوردستان و ئێكەتی نیشتمانی كوردستان، بزاڤا گۆڕان، ئێكگرتوو ئیسلامی كوردستان و كۆمەلا دادگەری ل وی باژێری كۆمبوو.
فەهمی بورهان د داخۆیانییەكا رۆژنامەڤانیدا گۆت » كورد پشكەك نینن ژ دەستهەلاتا سیاسی و ئیداری ل كەركووكێ، دڤێت ئەوێ قۆناغێ دەرباز بكەین. رۆژ ل دووڤ رۆژێ رووبەرێ ب ئەرەبكرن، جوداهی د خزمەتگوزارییان و داگیركرنا زەڤیێن كورد و توركمانان یا زێدەتر دبیت. پێدڤییە رێ ل ئەوێ ب ئەرەبكرنێ بهێتە گرتن، كو ب ئەجیندایێن جودا ل ئەوی باژێرێ یا هەی».
فەهمی بورهان زێدەتر باس ل كاریگەریێن ب ئەرەبكرنێ كر و گۆت » ل هەشت سالێن بۆری 9 تاخێن ئەرەبا ل باژێرێ كەركووكێ یێن هاتینە دروستكرن، هەر تاخەك جارەكێ یان دو جاران ژ تاخێن رەحیماوە و شۆڕیجە مەزنترە، ژ مەزنترین تاخێن هەولێر، سلێمانیێ و دهۆكێ ژی مەزنترە».
ب دیتنا سەرۆكێ دەستەیا دەڤەرێن كوردستانی یێن ژ دەرڤەی ئیدارەیا هەرێما كوردستانێ، دیموگرافییا كەركووكێ یا هاتییە گوهۆڕین و گۆت » ئەوژی مەترسییەكا مەزنە و نابیت ب ساناهی دەرباز ببیت، رۆژانە خەلكی ژ دیالا، سەلاحەدین، ناڤەڕاست و باشوورێ ئیراقێ دئیننە كەركووكێ و ناسنامە و فۆرمێن ئاهێن خوارنێ بۆ دهێنە درۆستكرن».
سەبارەت پۆستێن كەركووكێ، گۆت » د هەشت سالێن بۆریدا 110 پۆست ژ دەستێ كوردان چوون. ئەوا دهێتە كرن ستەمەكا رۆهنە ل جوگرافییا كەركووكێ ئەوژی تنێ ب پارێزگەرێ ب وەكالەت نەهاتییە كرن».
سەبارەت كێشەیا زەڤیێن كەركووكێ و جوتیاران، گۆت » كێشە بەروەخت یێن هاتینە چارەسەركرن. هەموو كێشەیێن كەركووكێ ل گەل هەڤدو د گرێداینە، دڤێت پێكڤە بهێنە چارەسەركرن. روودان، هەلوەست و ئەجیندا وەسا نیشان ددەن، كو نیازەكا جدی بۆ چارەسەركرنا وان نەبیت و كەركووك یا ل بەردەم ب ئەرەبكرنا نوو».
پشتی زڤرینێ ژ كەركووكێ، سەرۆكێ دەستەیا دەڤەرێن كوردستانی یێن ژ دەرڤەی ئیدارەیا هەرێما كوردستانێ دێ راپۆرتەكێ ل دۆر رەوشا كەركووكێ ئاراستەی سەرۆكایەتییا جڤاتا وەزیرێن هەرێما كوردستانێ و بۆ سەرۆكێن هەموو هێزێن سیاسی ژی كەت، بۆ ئەوێ چەندێ بزانن رەوشا كەركووكێ گەهشتییە كیڤە.
سەبارەت هەلبژارتنا پارێزگەرێ نوو یێ كەركووكێ، فەهمی بورهان دبێژیت» مە ئومێد یا هەی پشتی جەژنا قوربانی كۆمبوونا جڤاتا پارێزگەها كەركووكێ بهێتە كرن، پرسا پارێزگەرێ كەركووكێ دێ ئێكلابیت. ئەوا ل كۆمبوونان مە تێبینی كری، پێكهاتەیێ ئەرەب وەكو پێدڤی ناهێتە پێش، بۆ گەنگەشا جدی ب مەبەستا دانانا پارێزگەرێ كەركووكێ».
هەروەسا گۆت » پێكهاتەیێ توركمان ژی یێ نیگەرانە، چونكە توركمانان هیچ مفایەك ژ ئەڤێ گیروبوونێ نەدیتییە، شەش مەهە راكان جبووری ب وەكالەت ب كەیفا خوە و بێ چاڤدێری یێ كاردكەت ودرێژیێ ب كارێن خوە ددەت» دیاركر ژی» هیچ كەسەك ژ ئەڤێ رەوشێ یێ مفادار نینە، ژ بلی پێكهاتەیێ ئەرەبی و ب دیاركری حزبا راكان جبووری و راكان جبووری ب خوە ژی».