مهسعود بارزانی
پشكا سیێ
دامهزراندنا بهرهیێ (جود).
20
پارتی ههر ل سالا 1976ێ ل گهل دهستپێكرنا شۆڕهشا گولانێ بزاڤهكا تهمام كر پێخهمهت رێخۆشكرن و پهیداكرنا كهشوههوایهكێ گونجای ب مهرهما پێكئینان و دامهزراندنا ههردو بهرهیێن كوردستانی و ئیراقی، بۆ كۆمكرنا هێز و ئالیێن سیاسی یێن كوردستانی و ئیراقی و رئێكخستنا وان ل دژی رژێما بهعس و فاشستا ئیراقێ. بۆ ڤێ مهرهمێ ژی پارتی پێخهمهت دامهزراندنا بهرهیهكێ بهرفرههێ ئیراقی دا، دامهزراندنا بهرهیێ كوردی ب رێخوشكرنهكا گونجای ب پێدڤی زانی.
و ههتا سهركرداتیا دهمكی ژی پشتی كۆمبوونا خوه رۆژا 12 و 14ی چریا دویێ یا سالا 1975ێ بڕیار دا بزاڤان بكهن، بۆ رئێكخستن و ئێكگرتنا ههموو هێزێن كوردستانی و رزگاریخواز بۆ بهرهنگاربوونا سیاسهتا شۆفینی یا بهعسیان ل كوردستانێ و ئیراقێ. د كۆنگرێ نههێ ژی دا، گرنگی و پویتهكێ تایبهت بۆ پێدڤیا دامهزراندنا بهرهیهكێ كوردستانی و نشتیمانی و ئیراقی دا هاتهدان، وهكو ناڤهندا كۆمكرنا هێز و شیانێن لایهنێن بهرهنگارێن رژێما بهعس و بڕیارا تایبهت ل دۆر وێ ئێكێ هاته دان.
پشتی بزاڤهكا مهزن ل گهل پارت و ئالیێن دۆست و ههڤپهیمانێن سهعهت دههی شهڤا 28 ل سهر 29ی چریا دویێ یا سالا 1980ێ ل (كهوپهر) بهرنامه و بهیانناما بهرهیێ سێقۆلی (الجبهه الوگنیه الدیمقراگیه العراقیه) د ناڤبهرا پارتی و حزبا شیوعی یا ئیراقێ و حزبا سوشیالیستا كوردستانێ هاته ئیمزاكرن. مهلا ئهحمهد بانی خێلانی و فاتح رهسوول ژ حزبا شیوعی و رهسوول مامهند و تاهر عهلی والی ژ حزبا سوشیالیستا كوردستانێ بهرههڤ بوون. دامهزراندنا بهرهیێ جود گاڤهكا پیرۆز و گرنگ بوو و د بهرژهوهندا مللهتێ كورد و ههموو مللهتێن ئیراقێ دا بوو، پێدڤی بوو پویته و گرنگیهكا ئێكجار مهزن ب وی بهرهی بهێته دان كارهكێ باش بۆ بهێته كرن و بزاڤ بهێنه كرن پترترین ئالیان ل دهردۆرا وێ كۆم بكهن.
پشتی دهمهكێ كێم ژ دامهزراندنا بهرهیێ جوت، پارتی سوشیالیستی كورد (پاسۆك) هاته ناڤا بهرهی، پشتی چهندین كۆمبوونان و لێگوهراتنا ڕا و بۆچوونان ل رۆژا 13ی چریا دویێ یا سالا 1984ێ سێ حزبێن دیێن كوردستانی و ئیراقی هاتنه ناڤا بهرهی كو پێكهاتی بوون ژ:
حزبا گهل یا دیمۆكراتا كوردستانێ.
پارتا سوشیالیستا ئیراقێ.
كۆمبهندا (التجمع) دیمۆكراتا ئیراقێ.
ب ئهندامبوونا وان ئالیان د بهرهیێ جوت دا ههژمارا ئهندامێن بهرهی گههشته حهفت حزبێن كوردستانی وئیراقی، ب ڤی شێوهی جوت بهرهكێ بهرفرهه یێ كوردستانی- ئیراقی دژی بهعسیان و رۆلهكێ بهرچاڤ و كاریگهر د بهرهنگاربوونا دهزگههێن سهركوتكهرێن رژێمێ و پێشهات و گۆرانكاریێن پشتی هینگی ل سهر گۆرهپانا ئیراقێ ههبوو، پشتی دانوستاندن و گهنگهشهكا هوور یا بابهت و رهوشا گشتی، د كۆمبوونا لژنا بلندا بهرهیێ جود دا ل دووماهیا تیرمهها سالا 1985ێ ناڤهرۆكا پهیرهوی (میپاق) هاته راستڤهكرن.
ل رۆژا 28ی كانوونا دویێ یا سالا 1981ێ ئالیێن ناڤا بهرهیێ دیمۆكراتیی یێ ئیراقی (جوت) كۆمبوون، دهستپێكا كۆمبوونێ خواندن و ههلسهنگاندنهكا هوور یا گشت رهوشا دهڤهرێ و ئیراقێ و كوردستانێ وگوهۆرینا رهوشا سیاسی ب ئیراقێ و دووماهی پێشهات هاتنه كرن، بتایهتی شهڕێ ئیراقێ و ئیرانێ بابهتهكێ دیێ گرنگێ كۆمبوونێ بوو كو ب هووری دانوستاندن ل سهر هاته كرن، و بیر و ڕا ل دۆر وێ ئێكێ بهرچاڤكرن، د پشكهكا دی یا كۆمبوونێ دا بهحسی ئهركێن ههمبهری هێزێن نشتیمانی هاته كرن.
ل دوماهیا كۆمبوونێ بهیاننامهك هاته بهلاڤكرن و ئهڤه ژی دهقێ وێ یه:
تاقمێن رهگهزپهرستێن دهستههلاتدار ل سهر درێژهپێدانا سیاسهتا تاوانبارانه و گرتنه بهرا رێكارێن ترساندن و تیرۆرێ و كوشتنێ و توندوتیژیێ ههمبهری كورێن مللهتێن ئیراقێ دبهردهوامن، ب عهرهب و كورد و ههموو كێمنهتهوهیان و پارت و ئالیێن سیاسی ڤه.
زهلامكوژێن (الزعامه) دهست ب ئهشكهنجه و ئازاردان و لێدان و دهرمانخوارن و كوشتنا خهلكێ بێتاوان و ل سێدارهدانا ب كۆم یا نشتیمانپهروهران كرییه، بێی دادگههكرنهكا دادپهروهرانه و تاوانباركرنا وان ل سهر بنهمایێ دادگهها ههرهمهكی و ل گۆرهی یاسایێن چهرخێن ناڤین.
رێكارێن رهگهزپهرستان و پهنابرن بۆ سیاسهتا شۆفینی ههمبهری مللهتێ كورد و بنپێكرنا مافێن نهتهوهیی و بنپێكرنا ئۆتۆنۆمیێ و شهرێ نهڕهوا دژی كورێن مللهتێ كورد بهردهوامه، ئهڤه ژی بوویه ئهگهرێ ڤهرهڤاندن و دهرخستنا وهلاتیێن كورد ژ جهێن وان و چوولكرنا گوندێن وان و خو ههتا سیاسهتا برسیكرنێ ژی ههمبهری وان گرتیه بهر.
دهستههلاتدارێن ئیراقێ ژ ئالیهكێ ڤه ب نێزیكبوون و هاریكاریكرنا رژێمێن عهرهبێن كهڤنهپهرستێن دهڤهرێ و ب تایبهت هێزێن سهر ب ئیمپریالیزمێ ڤه روویێ خوهیێ دروست دهرخست. ژ ئالیهكێ دی ژی ڤه ب دووركهفتن و لاوازكرنا پهیوهندیان وان ل گهل ئێكهتیا شۆڤێتێ و وهلاتێن كهمپا سوشیالیستی و بزاڤ بۆ شێلیكرنا شۆڕهشا پیرۆزا فهلهستینێ و ئاراستهكرنا تانهدانێ ل ل خهباتا مللهتێ سووریێ و بهرهیێ بهرگری و ململانێ ل گهل هێزێن بزاڤێن رزگاریخوازێن عهرهبی، بوونه ئهگهرێ ئاسانكاریان بۆ بجهئینانا ئهركێن رژێما واشنتۆن و تهلئهڤیڤێ و قاهیره و پیلانێن وان (كامپ دیڤید) و خاپاندنا خهباتا مللهتێ عهرهبی یێ فهلهستینی و نهتهوهیا عهرهبی ل دژی ئیمپریالیزم و زایۆنیزم و رێكخستن و هێزێن كهڤنهپهرستێن عهرهب. سهددامێ زۆردار ب دهستپێكرنا شهری ل دژی ئیرانێ، تاوانهكا مهزنتر دا تهنشت تاوانێن خوه ههمبهری مللهتێن ئیراقێ و ئیرانێ و ههموو مللهتێن عهرهب، ژ بهركو شهر دبیته ئهگهرێ لاوازكرن و بێهێزكرنا لهشكرێ ئیراقێ و بجهئینانا پیلانێن ئیمپریالیزما ئهمریكا دژی شۆڕهشا مللهتێن ئیرانێ و بزاڤكرن بۆ ڤهگهراندنا چاڤشۆرێن دارودهستێن ئیمپریالیزمێ و سهركردێن وان و دیتنا رێكهكێ بۆ رزگاركرنا رژێمێن دكتاتۆر ژ وێ رهوشا ئالۆز یا ئهو كهفتینێ.
تهنگاڤیا وان بۆ ئهگهرێ گیان ژ دهستدانا ب دههان هزار كهسێن بێ تاوان و وێرانكرن و پهلخاندنا وان جهێن ب دههان سالان هاتینه ئاڤهدانكرن، د دهمێ چهند حهفتیان دا كو كارهساتهكا بێ وێنهیه د دیرۆكا ئیراقێ دا.
ل گهل وێ ئێكێ ژی دا ئهو شهر ب وی ئاراستهی گاڤ نههاڤێتن وهكو وان بخوه ڤیایی و خهون پێڤه ددیتن، بهلكو بهرۆڤاژی بوو ئهگهرێ ناكۆكی و زێدهتر دووركهفتنا رژێمێ ژ جهماوهرێ مه و ناڤچوون و ههرفاندنا خوه مسۆگهرتر لێكر كر.
ئهم گهلهك ب توندی نهرازیبوونا خوه ههمبهری وان تاوانێن رژێما ئیراقێ ژئهگهرێ دهستپێكرنا وی شهری ئهنجام داین دهردبڕین، ههروهسا مل ب ملێ مللهتێن ئیرانێ یێن برا رادوهستین بۆ بهرگریكرنێ ژ دهستكهفتێن شۆڕهشا وان و پهیمانێ نوو دكهینهڤه بۆ پێشڤهبرنا خهباتێ پێخهمهت ژناڤبرنا رژێما دكتاتۆرا رهگهزپهرست و ڤهگهراندنا ئاشتی و دۆستایهتیێ و برایهتیێ و خهباتا ههردو وهلاتێن ههڤسوو.
پێدڤیه ئاریشێن سنۆری ب رێكا ئاشتیێ و برایهیتێ بهێنه چارهكرن، و ههردو مللهتێن ئیراقێ و ئیرانێ پێخهمهت خهباتێ دژی دوژمنێ خوهیێ ههڤپشك ئێكبگرن، و گههشتنا مللهتێن ئیرانێ ب مافێن خوهیێن ڕهوا د چارچووڤێ كۆمارا ئیسلامی یا ئیرانێ دا، و گهشهكرنا وزهیا خهباتا مللهتێن ئیرانێ بۆ سهركهفتنا وان دژی ئیمپریالیزم و زایۆنیزمی و كهڤنهپهرهستییێ و ژناڤبرنا مهرهمێن سهددام حسێنی و پیلانگیریا وان دژی مللهتێن ئیرانێ ب گشتی و مللهتێن كورد ب تایبهتی.
پشتهڤانی و ئالیگریا خوه ههمبهری ههموو خهبات و بزاڤان دوپات دكهین، پێخهمهت چارهسهریا كێشا كوردی ب شێوهكێ ئاشتیانه و ئارام د چارچووڤێ پاراستنا بهرژوهندێن كوردان و ههموو مللهتێن ئیرانێ.
پهیمانا هێزێن نشتیمانی یێن ژ ئهنجامێ خۆراگری و خهباتێ ل دژی رژێما دكتاتۆر ب ههموو شێوازێن خوهڤه دیار بووی، و دبیت ب بهرفرههبوونا نهرازیبوونێن جهماوهری ب بیته بنیات و رێخۆشكرنهكا ب هێز یا سیاسی بۆ سهركهفتنێ ل سهر دوژمنێ ههڤپشك و سهرخستنا گوهۆرینا بنهرهتی د ئیراقێ دا، بۆ ڤێ مهرهمێ ژی ل رۆژا 12ی چریا دویێ یا سالا 1980ێ بڕیار ل سهر پێكئینان و دامهزراندنا بهرهكێ نشتیمانی یێ دیمۆكراتی یێ مللی ل ئیراقێ هاته دان، كو گاڤهكا مهزن و كاریگهره بۆ كۆمكرنا هێز و وزهیا نشتیمانی دژی دوژمنێ ههڤپشك، لێ پشكدارنهبوونا پارتی دیمۆكراتی كوردستان و هندهك ئالیێن نشتیمانی د وی بهرهی دا بوو ئهگهرێ دامهزراندا بهرهكێ دی یێ نشتیمانی دیمۆكراتی یێ ئیراقی ل رۆژا 28ی چریا دویێ یا سالا 1980ێ دا (2).
گۆمان تێدا نینه كو پهیمانا بهرهیێ نشتیمانی وی دهمی دێ ب هێزتر بیت، دهمێ بهرفرههتر دبیت و ههموو پارت و ئالیێن خهباتكهرێن دژی دكتاتۆریهت و ئیمپریالیزمێ و زایۆنیزمێ و كهڤنهپهرستان پشكداریێ تێدا بكهن، ههروهسا خالهكا ب هێز و ئهرێنی پشكداریا حزبا شیوعی یا ئیراقی و حزبا سوشیالیستا ئێكگرتوو یا كورستانێ بوو د ههردو بهرهیان دا، ب تایبهت كو جوداهی و ناكوكیهكا بهرچاڤ د ناڤبهرا ههردو بهرهیان دا نینه، دیاره د كۆمبوونا بهرهیێ نشتیمانی دیمۆكراتی یێ ئیراقی (جود) دا ئالیان دلخۆشیا خوه بۆ ئێكگرتنا ههردو بهرهیان نیشا دا ب هاتنا پارتی دیمۆكراتی كوردستان بۆ ناڤ بهرهیێ نشتیمانی دیمۆكراتی مللی یێ ئیراقێ دا، وهكو ئالیهكێ سهرهكی ب ههموو مافێن وێ ڤه، ژ بهر رۆل و كارتێكرنا وێ یا گرنگ د گۆرهپانا خهباتێ دا ل دژی ژێما دكتاتۆری.
ئهم ههرسێ ئالیێن ناڤا بهرهیێ نشتیمانی دیمۆكراتی یێ ئیراقی دێ ههڤكار بین پێخهمهت نههێلانا ناكۆكی و دوژمناتی وكوشتنێ د ناڤبهرا پارت و كۆمهلێن نشتیمانپهروهرێن كوردستانێ دا بیێ ل بهرچاڤ وهرگرتنا جوداهیێن سیاسی یێن ئهندامێن بهرهی. بزاڤان دكهین، پێخهمهت ب هێزكرنا پهیوهندیێن برایانه و خهباتا وان ل سهر بنهمایێ بیروباوهرێن پاقژ و بهرفرهه یێن پارتی دیمۆكراتی كوردستان بۆ وێ ئێكێ ئاخا كوردستانێ ب بیته گۆرهپانا كۆمكرنا شیانێن ههموو ئیراقیان، و دووركهفتن ژ قۆرخكاری (احتكار) و دهست ب سهرداگرتن و بارڤهكرنا دهستههلاتا دهڤهركی و بهردهوامیدان ب جهئینانا چالاكیێن هێزێن خهباتكهر، و رێكخراوێن نشتیمانپهروهر. ههروهسا داخواز ژ هێزێن پێشمهرگهیێن ههموو پارتان دكهین كو گیانێ برایهتیێ و خهباتا خوه ئێكبێخن، و دهستێن خوه بكهنه د ناڤ دهستێن ئێكودو دا پێخهمهت هاریكاری و ههڤكاریێ د ناڤبهرا ئالیان دا ل گۆرهپانا خهباتێ ل دژی رژێما دكتاتۆر و بلندكرنا ئالایێ شۆڕهشێ پێخهمهت پاقژكرنا ئیراقێ ژ تاغووت و خوینرێَژان و بۆ ب دهستڤهئینانا دیمۆكراتیێ بۆ ئیراقێ و ئۆتۆنۆمیهكا راست و دروست بۆ كوردستانێ.
دهۆك، زنار تۆڤی:
ئیسماعیل بادی، ئهندامێ لژنا رهوشهنبیری ل ناڤهندا خانی یا رهوشهنبیری و راگههاندنێ بۆ رۆژناما ئهڤرۆ دیار كر كو ناڤهندا خانی پێنج پرتووكێن دی چاپكرن، یا ئێكێ (دیوانا بێخهو) ژ نڤیسینا تهحسین ئیبراهیم دۆسكی، یا ههلبهستڤان مهلا بهشیرێ شێخ زاهر، ئهڤ پرتووكه ژ 298 بهرپهران پێكدهێت، ژ پێنج پشكێن پێكهاتیه.
گازییا بهلهنگازان، سرۆدێن نیشتیمانی، جڤاتا خهمان، چیرۆكا ژار و بهار، عشرهت و فهلسهفا ههڤالینیێ، ههروهسا پرتووكا بهرپهرهرك ژ ئهنفالا بههدینان(دهڤهرا رێكان) ژ نڤێسین و بهرههڤكرنا (سامی بنیامین رێكانی) یه، پرتووكا چیرۆكێن كرمانجی، ژ نڤێسینا عهلی شێخ غیاسهدین نهقشهبهندی یه، ئهڤ پرتووكه وهكو بهرگێ ئێكێ ل سالا 1972 هاتییه چاپكرن، ژ بهرههڤكرنا سهیدا عهبدولرهحمان نهقشهبهندی یه، ئهڤ ههرسێ پرتووكه ب پشتهڤانییا د.عهلی تهتهر پارێزگارێ دهۆكێ ل چاپخانا پارێزگهها دهۆكێ هاتینه چاپكرن.
پرتووكا (ل سهر لێڤا ئازادیێ چهوا مهسعود بارزانی كوردستان گههانده سهرلێڤا سهربهخۆیێ) یا نڤیسهر داڤان یهحیا خهلیل یه، نڤیسهر حهكیم عهبدوللای ژ زمانێ ئینگیلیزی وهرگێرایه سهر زمانێ كودی، بۆ جارا ئێكێ یه ئهڤ پرتووكه دهێته وهرگێران و چاپكرن بۆ سهر زمانێ كوردی، ڤێ پرتووكێ خهلاتهكێ جیهانی ژی وهرگرتیه، ههروهسا پرتووكا (ههڤۆك د زمانێ كوردی دا) ژ نڤیسینا د. مۆسا كاڤال یه، مهسعود خالد گۆلی، ژپیتێن لاتینی ڤهگۆهاستیه، ئهڤ پرتووكه یا تایبهته ب ناڤهندا خانی ڤه، بۆ جارا ئێكێ یه دهێته چاپكرن، پتر ژ 400 بهرپهران پێكدهێت، ههروهسا ئهڤ پرۆژه یێ بهردهوامه و چهندین پرتووكێن دی ل ڤان رۆژێن بهێن دێ چنه چاپێ.
دهۆك، ههرهین محهمهد:
رێڤهبهریا چالاكیێن قوتابخانان، كو ب سهر رێڤهبهریا گشتی یا پهروهردا دهۆكێ ڤهیه، ئهڤرۆ ل دهمژمێر نههی شهڤ دێ رابیت ب گێڕانا چالاكیهكێ ل باخچێ رێڤهبهریا چالاكیێن قوتابخانان ل دهۆكێ كو دانانا سینهمایێ و نیشاندانا فلمان بۆ زارۆیێن ژیێ وان شهش سالیێ پێههل.
بێوار عهلی بداخ، رێڤهبهرێ چالاكیێن قوتابخانان ل پارێزگهها دهۆكێ بۆ رۆژناما ئهڤرۆ گۆت: ههموو حهفتیان ل رۆژێن دوشهمبی و پێنچ شهمبی ل دهمژمێر نهه ئهڤ چالاكیه دێ هێته گێڕان و شهڤانه دێ فلمهك هێته نیشادان بۆ وان زارۆیان یێن ژیێ وان ژ شهش سالیێ و پێههل و پتریا وان فلمێن ئهنیمهیشنن و هندهك دوبلاژكری نه و هندهك بیانی نه و ئهڤ جۆره چالاكیه دێ د بهردهوام بن و ههتا كو وهرزێ زڤستانێ، چونكو مه سینهمایا خوه دانایه دناڤ باخچهی دا و ژدهرڤه و دێ ب رهنگهكێ جودا ئهڤ چالاكیه هێته ئهنجام دان دا زارۆ ههست ب خوهشیێ بكهن و مهرهم ژ ڤێ چالاكیێ ئهوه بتنێ زارۆیان دووركهین ژ ئامیرێن ئهلكترونی، چونكو پتریا زارۆیان دهمێ خوه ب یارێن ئهلیكترونی دبهن، لهورا مه هزر دڤێ چالاكیی َكرو دبیت بۆ وان زارۆیان ژی وهكو بیرهاتنهكێ بیت ژ بۆ دیتنا فلمان ب رێكا سینهمایێ و بۆ ڤێ چالاكیێ ژی چو جهان سپۆنسهریا مه نهكریه و بتنێ رێڤهبهریا گشتی یا پهروهردێ پشتهڤانی ل مهكریه.
ئهڤرۆ، ههرهین محهمهد:
ل دهستپێكا وهرزێ هاڤینی رێژهكا باش یا بهرههمێن شتیان دهێنه د بازاری دا و گهلهك خوهش دهێته فرۆتن، ژ ههموو فێقێن دی و ب خێرا وی هندهك بهرههمێن دی ژی دهێنه فرۆتن.
رهوان سهفهر، فرۆشیاره ل بنداڤا فێقی و زهرزهواتی گۆت: رۆژانه شتی دهێنه د بازارێ دهۆكێ دا، بهلێ شتیێن د بازاری دا نهیێ رۆژانهیه، دبیت یێ دو یان سێ رۆژان بیت و نوكه د بازاری دا شتی ب دو بهایا دهێته فرۆتن، ب پێنچ سهد دینارا و چارسهد دینارا و ههكه شتی یێ رۆژێ بیت گرانتره و ل گومركان ژی شتی ههر رۆژ ب بهایهكی یه و مهشتیێ خومالی ژی ههیه.
نهوزاد فرۆشیاره ل بنداڤا فێقی و زهرزهواتی گوتنهكا جوداتر ژ یا رهوانی ههبوو و گۆت: شتیێ مه ههموو یێ كوردستانێ یه و نوكه د بازاری دا سێ جور ههنه، وهكو شتیێ نیگاری و یێ خهت خهت و یێ نورمال و ههكه مه شتیێ خومالی د بازاری دا نهما، هینگێ دێ شتی ژ ژێریا عیراقێ هێت و نوكه قهدهغهیه شتی ژ وهلاتهكێ دی بهێته د كوردستانێ دا.
شیمال عهبدوللا، شارهزایێ ئابووری دبێژیت: هاتنا فێقی ژ دهرڤهی وهلاتی چو باشیێن خوه نینن، چونكو كارتێكرنهكا مهزن ل جوتیارێ مه دكهت و فێقیێ مه ب چو ناچیت و هینگی جوتیارێ مه ژی ئهو گێوله نامینیت جوتیاریێ بكهت، ژ بهر كو بهایێ زهحمهتا وی ناگریت و راسته فێقیێ بیانی گهلهك یێ جوانه، بهلێ بهرۆڤاژی فێقیێ مه نهیێ جوانه، بهلێ تامهكا خۆش ههیه و ههردیسان یێ پری ڤیتامینه و بێی دهرمانێن كیمیایی و ب تیشكێن رۆژێ گهشه دكهت.
دهۆك، لهزگین جوقی
بهرپرسێ راگههاندنا رێڤهبهریا گشتیا كارۆبارێن مینان ل پارێزگهها دهۆكێ دیار كر: ل پارێزگهها دهۆكێ 775 زهڤیێن مینرێژكری ههنه، ههتا نوكه 370 زهڤی هاتینه پاقژكرن. ل سالا 2008 ههتا 2022ێ 113 كهس بووینه قوربانیێن مین و تهقهمهنیان ل دهۆكێ، 39 كهسان گیانی خۆ ژ دهستدایه و 74 كهس ژی برینداربووینه”.
رێگر بێسفكی، بهرپرسێ راگههاندنا رێڤهبهریا گشتی یا كارۆبارێن مینان ل پارێزگهها دهۆكێ راگههاند : ژ سهرجهمێ 775 زهڤیێن مینرێژكری ههتا نوكه 370 زهڤی هاتینه پاقژكرن و هێشتا 405 زهڤیێن مینرێژكری ماینه، رووبهرێ وان دبیته 32 ملیۆن دونهمێن ئهردی، ههتا نوكه 39% ژ ئهردێ مینرێژكری یێ هاتیه پاقژكرن، ئهڤ زهڤیێن مینرێژكری بهرهڤ زێدهبوونێ نه، چونكو هێشتا گهلهك جه ههنه نههاتینه تۆماركرن ئهو بخۆ مینرێژكرینه پتریا وان ل ئامیدیێ و دهڤهرا بهرواریا ههنه.
ئاشكرا كر:” ب تنێ ل قهزا ئامێدیێ 298 زهڤیێن مینرێژكری ههنه، ئهو ژی ل سهرسنكێ 42 زهڤیێن مینرێژكری، ژ وانا ژی 24 زهڤی یێن هاتینه پاقژكرن و ل كانی ماسێ ژی 122 زهڤیێن مینرێژكری ههنه، ژ وانا ژی 8 زهڤی هاتینه پاقژكرن و ل چهمانكێ ژی 52 زهڤیێن مینرێژكری ههنه 17 زهڤی یێن هاتینه پاقژكرن، ل بامهرنێ 19 زهڤیێن مینرێژكری ههنه، 9 زهڤی یێن هاتینه پاقژكرن و ل ئامیدیی ژی 26 زهڤیێن مینرێژكری ههنه، ب تنێ 6 زهڤی یێن هاتینه پاقژكرن و ل دێرهلوكێ ژی 37 زهڤیێن مینرێژكری ههنه ژ وانا ژی 14 زهڤی یێن هاتینه پاقژكرن.
ئامێدیێ، مهحمود نهێلی
ژبهر ههبوونا سێ رووبارێن مهزن و هژمارهكا زۆرا جهێن گهشتیاری یێن سهر ئاڤا رۆژانه گهشتیار قهست دكهنێ، زێدهباری وێ یهكی رووبارێ زێ یێ مهزن دناڤهندا ناحیا دێرهلۆك دا دهرباز دبیت، دبیته ئهگهر سالانه چهندین روودانێن خهندقینێ ل سهر ڤان رووباران دروست دبن.
سهردار یوسف، ئاكنجیێ سهنتهرێ ناحیا دێرهلۆك دیار كر، ههبوونا تیما نقومڤان ل دهڤهرێ ئێك ژ پێدڤیێن گرنگه، ژ بهر كو دێرهلۆك دكهڤیته سهر سێ رووباران، زێدهباری نوكه چهندین جهێن گهشتیاری ل دهڤهرێ هاتیه درووست كرن و پرانیا وان ژی ل سهر ئاڤا رووبارێ شێرانكی نه و گۆت: ئهڤه زێدهباری وێ یهكێ زێیێ مهزن د ناڤهندا سهنتهرێ ناحیا دێرهلۆك دا دهرباز دبیت، زارۆیێن مه خوه دئیخنه ڤێ ئاڤێ، ئهڤێ یهكێ ژی مهترسی ل سهر ژیانا زارۆیان دروستكریه.
نهقیب ئیحسان سهنعان بهرپرسێ بنگههێ بهرهڤانیا باژێری ل دێرهلۆكێ بۆ رۆژناما ئهڤرۆ دیاركر، ژبهر نهبوونا تیما نقومڤانا ل ناحیا دێرهلۆك دهمێ دروست بوونا ههر روودانهكی ئهو پهیوهندیێ ب بنگههێ شێلادزێ یان ئامێدیێ دكهن داكو تیمێن نقومڤان بو ب هنێرن و گۆت: مه ب نڤیسار بهری نوكه ژی جهێن پهیوهندیدار ل سهر ڤێ ئاریشهیێ ئاگههدار كرینه، لێ ژ بهر نهبوونا دامهزراندنێ تا نوكه ئهڤ بابهته ب ههلاویستی مایهڤه.
سامی ئوشانه رێڤهبهرێ ناحیا دێرهلۆك بۆ رۆژناما ئهڤرۆ دیار كر، ژلایێ خوه ڤه وان لایهنێن پهیوهندیدار ئاگههدار كرینه و دامهزراندنا تیمهكا نقومڤان ل دهڤهرێ كارهكی فهره و گۆت: (دێ بزاڤێن رژد كهین ئهڤ بابهته بهێت چاسهرهكرن و تیمهكا نقومڤانان ل دهڤهرێ بهێته دانان و دێ ب ههموو لایهكی ڤه ژی هاریكار بین دگهل دا).
ئهڤرۆ، نهوزاد هلۆری:
سهرهرای كو جیهانا سهردهم د گوپیتكا پێشكهفتنێ و گورانكاریان دا دبوریت، بهلێ روژ بۆ روژێ مایتێكرن ژی د زێدهبونێ دایه، كهس ههیه مایێ خوه د ههموو كاران دا دكهت تنێ كارێن خوه نهبیت، ماموستایهك ژی بهحس ل كارتێكرنا مایتێكرنێ دكهت.
نهشوان عومهر، گهنجهكه ل بارا مایتێكرنێ دبێژیت: (ب رهنگهكێ گشتی تاكێ جڤاكێ مه مایێ خوه د ههموو كاران دا دكهت، ئهڤجا چوو وی پهیوهندی پێڤه بیت یان ژی نه، مایتێكرنا وان ژی نه بو هندێ یه كو هاریكاریا وان بكهت، بهلكو تنێ بو هندێ یه بزانیت یان ژی ب دلیڤه بینن بو شكاندنا وان، لهوا ب هزرا من باشتره ههرئێك ژ مه مایێ خوه د ژیان و كارێن خوه بكهت ئهگهر ئهم نهشێن هاریكاریا وان كهسان بكهین یێن كو تهنگافی بۆ دروست دبن).
ماموستا یاسین محهمهد، ل سهر بابهتی گوت: (مایتێكرن دیار دهكا كهڤنه و دناڤ ههموو جڤاك و ملهتێن جیهانێ ب تایبهتی روژههلاتا نافهراست دا ههیه، ژبهركو ئهڤ ملهت پتر ملهتێن جڤاكی و عهشایری نه و پتر تێكهلی ههڤ دبن و حهز دكهن ههموو تشتان بزانن).
زێدهتر گوت: (ب گشتی دوو جوره مایتێكرن ههنه، مایتێكرنا باش و مایتێكرنا خراپ، ئهگهر نیهتا مروڤی هوشیاركرن و راستڤهكرنا شاسشیێن كهسێ بهرامبهر بیت ب رێیێن جوان و تایبهت، ئهڤه دبیته مایتێكرنهكا باش و دڤێت خهلكی بۆ ڤێ یهكێ پال بدهین، بهلێ ئهگهر تاكێن جڤاكی تنێ دخوازن خوێ یا دناڤ ههموو گراران بیت و شونا كلدهت كوره بكهن، ل وی دهمی ئهڤ یهك مایتێكرنهكا خراپه و دڤێت تاكێن جڤاكی ب ههر رێیهكا ههبیت خوه دور بكهن، چونكی كارتێكرنێن خراپ ههنه و ژیانا كهسێ بهرامبهر تێك ددهت).
ل گورهی راپرسیهكێ كا ئهرێ تاكێن جڤاكی مایتێكرنێ ل ژیانا ههوه یا كهسی دا دكهن یان نه، 174 كهسان پشكداری دوێ راپرسیێ داكریه و 55.2% ژوان دایه دیاركرن كو تاكێن جڤاكی مایتێكرنێ ل ژیانا وان دكهن، د ههمبهر دا 44.8% ژی دیاركریه كو كهس مایتێكرنێ ل ژیانا وان ناكهن.
ماموستایێ ناڤبری ل بارا چارهسهریێ گوت: (دڤێت ئهم ههموو ببینه پالدهر بو كارێن باش و ههند مایێ خوه ل خهلكی بكهین، هندی كو د بهرژهوهندیا وان دا بیت یان شاشیێن وان راستڤه بكهین، دیسان دڤێت ماموستایێن ئاینی و جڤاكی و دایباب رولێ خوه د پهروهردهكرنا تاكێن جڤاكی دا بكهن، چونكی جیهان هاتیه گوهرین و ههموو تشتهك بهردهسته و دڤێت ئهم خوه ب گوهرین و مفایی ژ پێشكهفتنێن جیهانێ وهربگرین).
ئهڤرۆ،
د داخویانیهكێ دا سهرۆكێ یانا زاخۆ یا وهرزشی دیاركر ئهو حهز ناكهن چو رهنگان ناڤێن ئهوان یاریزانا رابگههینن ئهوێن گههشتینه رێكهفتنا دهستپێكی یان دانۆستاندن ل گهل وان دهێنه كرن ژبۆ پشكداریێ ل گهل تیما وان یا تهپاپێی بۆ وهرزێ نوو یێ خولا پلا نایابا ئیراقێ.
زێدهتر بلند شهفیق بۆ رۆژناما ئهڤرۆ گۆت: ئهگهرێ سهرهكی یێ ئهڤێ پێنگاڤێ كو ب هیچ رهنگهكی ئهم ناڤێن چو یاریزانێن ئهم دانۆستاندنێ ل گهل بكهین یان ژی گههشبینه رێكهفتنهكا دهستپێكی بهێته راگههاندنی بهری ئیمزاكرنا فهرمی و كارێن یاسایی ب دووماهی نه هێن ئهڤچهنده ژی ژبهر وێ یهكێ یه گهلهك یانه ههنه دبیت ببنه ڕێگر یان ژی دانۆستاندنێن مه ب ههلوهشینن، لهورا ئهم نا خوازین چو دهزگهههكێ راگههاندنێ یان یێ یانێ بابهتهكێ یاریزانێن مه بهلاڤبكهت ههتا ببیته شێوێ فهرمی ئهڤچهنده ژی ههر بۆ بهرژوهندیا یانا زاخۆ دایه.
ههروهسا ناڤهاتی ئهوچهنده ژی نه ڤهشارت كو پشتی گرێبهستا ل گهل كادرێ راهێنانێ و شهش یاریزانێن باژێرێ زاخۆ و زێدهكرنا یاریزان مهنسۆر و ئاكۆ و ئێكلاكرنا گرێبهستا ئهركان ئهمیری د نوكه دا گههشتینه خالێن دووماهیێ یێن رێكهفتنێ ل گهل پێنچ بۆ شهش یاریزانێن پیشهكار و راهێنهر حهمزه هادی هاتیه راسپاردن بۆن ێزكی 13 یاریزانێن یانێن ئیراقێ ئهڤه ژی بۆ وێ یهكێ باشترین شێوه و دهمهكێ نێزك دهست ب راهێنانان ب كهین ب ئارمانجێن ههڤڕكی د خولا پلا نایابا ئیراقێ دا.
بلند شهفیقی رهكهزنامێن یاریزانێن پیشهكار دیاركرن كو دێ ژ وهلاتێن ئۆرۆپا، ئهفریقیا و عهرهبی بن و ههردهم گههشتنه رێكهفتنێ دێ د كۆنگرهیێن رۆژنامهڤانی هێنه راگههاندن و گۆت:گهشبینم یانا زاخۆ بۆ وهرزێ ئهڤ ساله دێ ب شێوهكێ جودا و ب هێز ڤهگهڕێته دناڤ خولێ دا و دلێ جهماوهری خوهشكهت.
ئهڤرۆ،شاهۆ فهرید:
د داخویانیهكێ دا سیار تهیب بهرپرسێ ناڤهندا وهرزش ولاوان ل دهوكێ دیاركر بۆ وهرزێ هاڤینێ مه گهلهك جورێن خولا ڤهكرینه ژوانا یێن وهرزشی وهكۆ تهپا پێی و تێنسا ئهردی و تهپا مێزیێ و باسكێت بۆل و تایكۆاندو، پێدڤی یا مه ب راهێنهرێن شارهزا ههیه بۆ هندهك یاریێن وهرزشی، سهرهرایی قهیرانا دارایی و داهاتێ كێم ئهم ههر بهردهوام كو ههر خولهك یان كاریێن مه بۆ پشكداران بێ بهرامبهر بوون. ئهڤرۆ گۆت: كارێ ناڤهندا وهرزش ولاوان فێكرنا یاریزانایه، ئهگهر قارهمانیهك سهر ئاستێ ناڤهندێن پارێزگههێ و ههرێمێ بهێته ئهنجامدان ئهم یاریزانێن خوه پشكدار دكهین و تیمێن جێگر پێك نائینین، ئهنجامدانا خول و چالاكیێن وهرزشی ب ههماههنگی ل گهل رێكخراوان و گروپێن جودا نه وهكو ئهرك و رهوشتێ نشتیمانی كاردكهین.
ههروهسا سیار تهیبی دیاركر ههبوونا یاریگههێن دناڤ ناڤهندێ دا رولهكێ باش ههیه بۆ بجه ئینانا خولێن وهرزشی و گۆت: ئهكادیمیا پیرس ژی ههردهم هاریكاره ل گهل مه ژلایێ یاریگهها و بهرههڤیا پێدڤیێن وهرزشی ههردهم دهرگههێن وانا بۆ مه د ڤهكرینه و پالپشتی ژ دو لایهنا بۆ مه دهێتهكرن ژلایێ حكومهتێ ئهم جههكێ فهرمینه و دیسان رێكخراویێن بیانی، دهرگههێ مه ههردهم بۆ دهرچوویان ڤهكریه و دهێن قهستامه دكهن خولێن فێركرنێ ڤهدكهین
زێدهتر ناڤهاتی بۆ رۆژناما
، خوهبهخش گهلهك دهێن و ئهم بێ هیڤی نازڤرینین، چنكو ئارمانجامه خزمهتكرنا كهسانێن كێم دهرامهته و پالپشتیا گهنجان.
نيشاندان