هەولێر، قائید میرۆ

شیرەتكارەكێ سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بۆ دەڤەرێن كوردستانی ئاشكرا كر، كوردان مەزنترین شاشی كر دەما پشكداری د پرۆسەیا سەرژمێرییا گشتی دا كری ل دەڤەرێن كوردستانی و دبێژیت، نوكە ئیراق سەرژمێریێ بۆ مەرەمێن سیاسی بكار دئینیت و پرۆسەیا ب ئەرەبكرنێ ژی هەر یا بەردەوامە.
رێبوار تالەبانی، شیرەتكارێ سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بۆ رۆژنامەیا «ئەڤرۆ» دیار كر: «رەوشا دەڤەرێن كوردستانی یێن دەرڤەی ئیدارەیا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ نە یا باشە، چونكی ب ئەرەبكرن هێشتا یا بەردەوامە و هەوا ب ئەرەبكرنێ پشتی رویدانێن 16 ئۆكتۆبەرێ گەلەك زێدە كرییە. ئەوا ل چەند سالێن بۆری ب سەر دەڤەرێن كوردستانی هاتی، ل سەردەمێ 35 سالێن دەستهەلاتا بەعسییان نەهاتییە كرن؛ بۆ نموونە تاخەك ل كەركووكێ هاتییە ئاڤاكرن كو 200 هزار كەس تێدانە و هەموو ئەرەبێن دەرڤەی كەركووكێ تێدا هاتینە ئاكنجی كرن. ل سەردەمێ سەدام حوسێنی د دەمێ 35 سالان دا 200 هزار كەس نەهاتبوونە كەركووكێ، بەلێ مخابن د دەمێ چەند سالێن كێم دا ئەڤ هژمارە هاتییە كەركووكێ كو هەموو خەلكێ پارێزگەهێن دەرڤەنە. هەتا ژ ئالیێ قانوونی ڤە ژی، ئەو كەسێن ب ئەرەبكرنێ هاتینە دەڤەرێن كوردستانی، فۆرمێن وان یێن ئاهێن خوارنێ هاتینە ڤەگوهاستن و هەموو رێكارێن قانوونی ژی تەمام كرینە. ئەڤا دهێتە كرن كارەكێ مەترسیدارە بۆ پاشەرۆژا كەركووكێ و دەڤەرێن كوردستانی یێن دەرڤەی ئیدارەیا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ.»
رێبوار تالەبانی گۆت ژی: «كوردان شاشییەكا مەزن كر پشكداری د پرۆسەیا سەرژمێرییا گشتی دا ل كەركووكێ و دەڤەرێن كوردستانی كری، چونكی وی دەمی بەری سەرژمێری بهێتە كرن ئەز دژی پشكدارییا كوردان بووم و هنگی وەرە من هۆشداری دابوو ل دۆر زیانێن پرۆسەیا سەرژمێریێ ل دەڤەرێن كوردستانی. ئانكو مەزنترین شاشی كوردان كر دەما پشكداری د سەرژمێرییا گشتی دا كری. ل دووماهیێ نیەتا حوكمەتا ئیراقێ ئاشكرا بوو؛ وان سۆز دابوو كو سەرژمێری ل دەڤەرێن كوردستانی بۆ مەرەمێن سیاسی ناهێتە بكار ئینان، بەلێ ل دووماهیێ دەركەفت كو سەرژمێری بۆ مەرەمێن سیاسی هاتە بكار ئینان و نوكە ئەنجامێن سەرژمێریێ دژی كوردان دهێنە بكار ئینان. حوكمەتا ئیراقێ و دەستهەلاتدارێن وێ پێگیر نینن ب بجهئینانا دەستووری، دێ چەوا پێگیریێ ب رێككەفتنان كەن؟ رۆژانە ستەم ل جۆتیار و وەلاتیێن كورد ل دەڤەرێن كوردستانی دهێتە كرن و چو كەسەك ژی نینە بەرەڤانیێ ل كوردان بكەت، چونكی دەستهەلاتەكا سەربازی ل سەر ڤان دەڤەران هەیە و دەستهەلاتا ئیداری نینە.»

فەرهاد ئەترووشی، جێگرێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ د كۆنگرەیەكێ رۆژنامەڤانی دا، رۆناهی ئێخستە سەر بارودۆخێ ناڤخۆ یێ مالا شیعی و راگەهاند؛ نوكە د ناڤ «چوارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ» دا ناكۆكی پەیدا بووینە و بووینە ئەگەرێ دروستبوونا دوو بەرەیێن سەرەكی و ژ ئێك جودا.
ب گۆتنا ئەترووشی، بەرەیێ ئێكێ ژ نووری مالكی و لایەنگرێن وی پێكدهێت، ل هەمبەر ژی دا بەرەیەكێ دی دروست بوویە كو محەمەد شیاع سوودانی سەرۆكایەتییا وی دكەت. سوودانی نوكە خودانێ مەزنترین فراكسیۆنە د ناڤ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دا ل سەر ئاستێ شیعەیان، كو هەژمارا ئەندامێن وێ د ناڤبەرا 46 بۆ 50 پەرلەمانتاران دایە.
جێگرێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر، كو ئەڤ كێشە و ململانێیە رۆژ ب رۆژ بەرەڤ كووربوونەڤێ دچن. هەروەسا گۆت ژی: «ئەز باوەر ناكەم ئەڤ كێشەیە ب ساناهی چارەسەر ببن و دبیت دەمەكێ درێژ بڤێت تا كو ئالی ل سەر ڤی بابەتی بگەهنە رێككەفتنێ.»
ئەڤ داخۆیانییە د دەمەكێ دانە، كو ململانێیا سیاسی ل سەر پۆست و شێوازێ برێڤەبرنا حوكمەتێ د ناڤبەرا ئالیێن پێكئینەرێن چوارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ دا یا بەردەوامە.

ئەندامەكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ژ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان راگەهاند: ئیراقا نوو ل سەر بنەمایێ هەڤسەنگی، هەڤپشكی و لهەڤهاتنێ هاتییە ئاڤاكرن، بەلێ مەژییەك پەیدا بوویە دڤێت وەلاتی ب رێیا زۆرینە و كێمینێ برێڤە ببەت.
د. زیرەك زێباری، ئەندامێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ژ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان گۆت: ئاراستەیەكێ خراب د جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دا دروست بوویە كو دڤێت هەڤسەنگی د ناڤ جڤاتێ دا نەمینیت؛ ب زۆرینەیەكا دروستكری ژ پێخەمەت بەرژەوەندیێن سیاسی، ژینگەها سیاسی یا جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ تێك د دەن. بەردەوامیدان ب ڤی ئاراستەی دێ ئەنجامێن خراب ل سەر پاشەرۆژا جڤاتا نوونەران هەبن، چونكی ئەوا د بابەتێ سەرۆككۆمارێ ئیراقێ دا هاتییە كرن، شكاندنا هەموو پیڤەر و رێزگرتنا سیاسی بوو ل ئیراقێ.
د. زیرەك زێباری ئەو چەندە ژی گۆت: ئاراستەیەك پەیدا بوویە دڤێت زۆرینەیەكێ د جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دا دروست بكەت داكو هەر تشتێ بڤێت ئەنجام بدەت، ئەڤە ژی بەرۆڤاژی عورفێ سیاسی، رێككەفتنێن سیاسی و مافێ پێكهاتەیانە ل ئیراقێ. بۆ نموونە؛ د بابەتێ سەرۆككۆماری دا، زۆرینەیەك هاتە دروستكرن بێی كو ڤەگەرین بۆ حزبێن كوردستانی هەبیت، وان سەرۆككۆمارەك هەلبژارت كو نوونەراتیا گەلێ كوردستانێ ناكەت و وان ل بەرە ب وێ زۆرینەیێ پێنگاڤێن دی ژی د جڤاتا نوونەران دا بهاڤێژن، كو ئەڤە ژی نەئارامییا سیاسی و سەقایەكێ خراب یێ سیاسی دروست دكەت.
ناڤهاتی گۆت ژی: پارتی بایكۆتا كۆمبوونا جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ كرییە، چونكی پارتی دزانیت ئەوا نوكە د جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دا هەی، نە خزمەتا ئیراقێ و نە ژی خزمەتا كوردستانێ و دەڤەرێ دكەت. دڤێت ئەو جڤات ڤەگەریتەڤە بۆ واقعێ سیاسی و نابیت رێككەفتنا چەند حزب و گرووپان ل پێكڤەژیانا سیاسی یا ئیراق و كوردستانێ بدەت. پارتی باش د مەرەما وان دگەهیت، وان دڤێت ب ڤێ زۆرینەیێ جڤاتا نوونەران بكەنە چەكێ تۆلڤەكرنێ و دەربازكرنا بڕیارێن نە لۆژیكی.

هەولێر، قائید میرۆ

جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ خواندنا ئێكێ بۆ پڕۆژە قانوونا سەربازییا ب زۆری كر و ئەندامەكێ لیژنەیا ئاسایش و بەرەڤانیێ ژی ئاماژەكر، چو رێككەفتن نەهاتینەكرن بۆ دەركرنا ئەڤێ قانوونێ و دبێژیت، هەرچەندە دێ هەرێما كوردستانێ ژی ڤەگریت، بەلێ چو هەماهەنگی نینە د ناڤبەرا هەردو حوكمەتا ل دۆر پرۆسەیا سەربازییا ب زۆری ئەڤێ چەندێ ژی دێ كاریگەریێن خراب هەبن.
شێروان جەمال، ئەندامێ لیژنەیا ئاسایش و بەڕەڤانیێ ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ بۆ رۆژنامەیا ئەڤرۆ گۆت» پڕۆژە پێشنیازەك ژئالیێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ هاتیە بەرهەڤكرن ل دۆر ڤەگەڕیانا سەربازییا ب زۆری، بەلێ ب چو شێوەیەكی هەماهەنگی د ناڤبەرا سەرۆكایەتییا جڤاتا نوونەران و حوكمەتێ و سەرۆكێن فراكسیۆنێن ناڤا جڤاتێ نینە ل دۆر بەرهەڤكرنا ئەڤێ پڕۆژە پێشنیازێ، هەتا كۆمبوون ل گەل لیژنەیا ئاسایش و بەڕەڤانیێ نەهاتیەكرن و ئەم ئاگەهدار نەكرینە، ئەڤەژی دەستپێكەكا مەترسیدارە ل ئەڤێ خۆلا جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ پەیدا دبیت، چونكە سەپاندنا ئیرادەیا خوە ژئالیێ سەرۆك و جێگرێ ئێكێ یێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دێ كاریگەریێن خراب هەبن، ب تایبەتی چو هەماهەنگی د ناڤبەرا هەرێما كوردستانێ و ئیراقێ دا نینە بۆ دەركرنا قانوونا سەربازییا ب زۆری، ئەڤەژی د دەمەكی دایە هەكە ئەو پڕۆژە قانوونە بهێتە پەسەندكرن دێ هەرێما كوردستانێ ژی ڤەگریت».
دیاركر ژی» پڕۆژە قانوونا سەربازییا ب زۆری دێ هەموو وەلاتییان ڤەگریت و رەهەندێن دارایی ژی هەنە، چونكە بودجەیەكا مەزن پێدڤییە بۆ ئەنجامدانا ئەڤێ پرۆسەیێ و دڤێت حوكمەتا ئیراقێ بەرهەڤییا خوە دیار بكەت بۆ مەزاختنا بودجەی، ئەز باوەرم دەربازكرنا ئەڤێ پڕۆژە قانوونێ بڤی شێوەی دێ كاریگەریێن خراب بۆ ئیراقێ هەبن».
ب گۆرەی ناڤەڕۆكا پڕۆژە قانوونا هاتییە پێشنیازكرن هەر وەلاتییەكێ نێر د ژیێ هەژدە سالیێ دێ ڤەگریت و ب زۆری چیتە سەربازیێ، كەسێن چو باوەرنامە نەبن دێ هەژدە هەیڤا خزمەتا سەربازیێ كەن و یێن دی ژی ب گۆرەی باوەرنامێ دەمێ وان یێ سەربازیێ كێمترە، هەروەسا ل دووڤ هەمان پڕۆژە قانوون ژبلی كەسێن ئێكانە و نەخۆشییا دووم درێژ هەی چو كەسەكێ دی ناهێتە لێبۆرین ژ سەربازییا ب زۆری و ب شێوەیەكێ نەچاری دڤێت خزمەتا سەربازی بكەن، مووچەیێ كەسێن دچنە خزمەتا سەربازیێ ژی دێ وەك مووچەیێ سەربازێن ئیراقێ بیت و هەرێما كوردستانێ ژی دێ ڤەگریت».
شێروان جەمالی ئاماژەكر» لیژنەیا ئاسایشێ و فراكسیۆنێن ناڤا جڤاتا نوونەران ژی پشكدار نەبووینە د بەرهەڤكرنا پڕۆژە قانوونا سەربازییا ب زۆری دت كو ئەڤە دەستپێكەكا مەترسیدارە هەر پڕۆژەیەكێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەران و جێگرێ وی بخوازن دەرباز بكەن، خۆلا نوكە یا جڤاتا نوونەران زۆر خۆلەكا هەستیارە، ژ بەر كو كاركرنا جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ بڤی دەستوداری دێ كارڤەدان هەبن، هەروەسا پەسەندكرنا پڕۆژە قانوونەكا هەستیار و گرنگ بێی هەبوونا هەماهەنگیێ ل گەل كۆتلەیێن سیاسی ئاماژەیێن مەترسیدارن ل ئەڤێ خۆلا جڤاتا نوونەران، هەكە پڕۆژە قانوونا سەربازییا ب زۆری سەربگریت و بهێتە پەسەندكرن ژی بجهئینانا وێ دێ گەلەك ب زەحمەت بیت».