شارەزایەكێ وارێ پەترۆلێ و گرێبەستێن پەترۆلی ل بریتانیا راگەهاند: چارەنڤیسێ پەترۆلا هەرێما كوردستانێ دێ پەیوەندی ب وێ دەلیڤەیا نوو هەبیت د ناڤبەرا توركیا و ئیراقێدا ل سەر هنارتنا پەترۆلی ب شێوازەكێ نوو.
دلشاد موانی، شارەزایێ وارێ پەترۆلێ و گرێبەستێن پەترۆلی ل بریتانیا د داخۆیانییەكا رۆژنامەڤانیدا گوت» ب دیتنا من ئیراق و توركیا و هەرێما كوردستانێ پێدڤی ب رێككەفتنەكا سێكوەشەیی هەیە، گەلەك گرنگە نوكە ئەو جۆرە گرێبەستە بهێتە ئیمزاكرن، هەكە توركیا گوهدارییا خواستا كوردستانێ بكەت، دەمەكی خواستا كوردستانێ د وێ گرێبەستا نوو دا ل بەرچاڤ بهێتە وەرگرتن، د شیاندایە دوبارە كوردستانێ پێنگاڤان ب هاڤێژیتبۆ دوبارە هنارتنا پەترۆلا خوە ب شێوەیێ كەڤن، هەكە ئەڤە ژی روو نەدەت دێ مافێن وێ د پاراستی بن، هەكە ب رێكا (سۆمۆ) پەترۆلا خوە ب هنێریت ئەڤە ژی گرفتەكا مەزن نینە، بەلێ ب مەرجەكی فرۆشتنا پەترۆلا هەرێما كوردستانێ ب رێكا سۆمۆ بچیتە سەر ئەكاونتەكی كو (هەژمارا حیسابی یا پشتڕاست هەبیت)، هەكە ئەڤە روو بدەت وی دەمی كوردستانێ دشێت بەردەوامیێ بدەتە فرۆشتنا پەترۆلا خوە ب رێكا سۆمۆ، چونكە وی دەمی دێ كوردستان یا پاراستی بیت و ب رێكا قانوونەكا نێڤدەولەتی دێ هێتە گرەنتیكرن و ئەو هەژمارە دێ هێتە ڤەكرن و ب گۆڕەی قانوونەكا دەرڤەی ئیراقێ دێ رەفتارێ كەت، چونكە ئەوا ل ئیراقێ هەی قانوون نینە، تنێ میزاجا حزب و دەولەتا كوور رۆل هەیە، ئەوا هەی دادگەها فیدرالییە كو ئەڤە ژی بڕیارا سیاسییە، ل سالا 2022 دبێژیت هنارتنا پەترۆلا هەرێما كوردستانێ ب رێكا خورمەلە یا قانوونی نینە، د دەمەكیدا وەسا نینە، چونكە ل شەڕێ داعشێ پەترۆلا هەرێما كوردستانێ و كەركووكێ د وێ بۆرییێدا چوویە و بوویە گرەنتییا بلندبوونا داهاتێ گشتیێ ئیراقێ».
زێدەتر گوت» د هەمان دەمدا دەستوورێ ئیراقێ یێ ئێكلاكەر نینە، كو بشێت گرفتێن ناڤخوەیی ل ئیراقێ چارەسەر بكەت، لەوما هەكە هەموو داهاتێ پەترۆلا هەرێما كوردستانێ ب رێكا سۆمۆ بهێتە فرۆتن و پێشتر بچیتە سەر حیسابەكا پشتڕاستكری و ل بن سیبەر و هەژموونا دەرڤەی دەستوورێ ئیراقێ بهێتە بڕێڤەبرن و ل دەمێ خوە داهاتێ وێ بۆ بزڤریت، وی دەمی دێ باش بیت و د شیاندایە ب رێكا سۆمۆی بهێتە فرۆتن».

بسپۆرەكێ وارێ هەڤبەندیێن نێڤدەولەتی باس ل پرسا ب دووماهی هاتنا رێككەفتنا پەترۆلی د ناڤبەرا ئیراقێ و توركیا دكەت كو ل سالا 1973 هاتبوو ئیمزاكرن.
سامان شالی، بسپۆرێ هەڤبەندیێن نێڤدەولەتی گوت» ئەڤ رێككەفتنە ل سالا 1973 هاتبوو ئەنجامدان و ل سالا 1976 بۆری هاتبوونە ڤەكرن و بۆ دەمێ 50 سالان هاتبوو كرن، بەلێ نوكە رەوش یێ هاتیە گوهۆڕین، دبیت توركیا داخوازا گرێبەستەكا نوو بكەت، جاران هەر بەرمیلەكا پەترۆلێ ب دۆلارەك و 18 سەنتان د چوو و نوكە داخوازا زێدەتر دكەت، چونكە ئەو بۆرییە یا توركیا ب خوەیە. ب رێتكرنا ڤێ رێككەفتنێ، توركیا هیچ پێگیرییەك ب ئیراقێڤە نامینیت، وی دەمی هەكە پەترۆلا هەرێما كوردستانێ ب بۆرییا توركیا را ببۆریت، كێشەیا دادگەهێ بۆ توركیا دروست نابیت، هەرێما كوردستانێ دشێت مفای ژ ڤێ چەندێ ببینیت».
وی بسپۆرێ هەڤبەندیێن نێڤدەولەتی گوت ژی» ئارمانجا هێرشان ل سەر زەڤیێن پەترۆلی ل هەرێما كوردستانێ ئەوبوو كۆمپانییان ب مەرجێن وەزارەتا پەترۆلا ئیراقێ رازی بكەن، دیاركربوو هەكە نەهێنە ژێربارێ مە ئەو 10 ملیار دۆلارێن ل ژێرخانەیا وزەیێ ل هەرێما كوردستانێ دێ كەینە ئارمانج، هەروەسا ئارمانجا دوویێ فشار بوو ل سەر حوكمەتا هەرێما كوردستانێ تاكو رازی ببیت ب مەرجێن بەغدایێ، ب ڤێ چەندێ زیانەكا مەزن ل كوردستانێ و ئیراقێ ژی دا».
سامان شالی پتر گوت» هەكە توركیا وێ رێككەفتنێنوو نەكەت كو ل مەها حەف یا سالا داهاتی پێگیری نامینیت، وی دەمی كورد دشێن پەترۆلا خوە بفرۆشن و ل دەمێ خوە ژی تنێ ل دادگەها پاریسێ توركیا ئێك بەند دۆراند، ئەوژی ئەو بوو كو ب گۆڕەی رێككەفتنەكا د ناڤبەرا ئیراقێ و توركیا دا، هاتبوو ئیمزاكرن كو كۆمپانییا (سۆمۆ) یا ئیراقێ پەترۆلێ بفرۆشیت».

هنارتیێ تایبەت یێ سكرتێرێ گشتیێ نەتەوەیێن ئێكگرتی ل ئیراقێ هیڤییا وێ چەندێ دخوازیت، پرسا مووچەی زیانێ نەگەهینیتە خەلكی، سەركردایەتییا بەغدا و هەولێرێ كێشەیان چارەسەر بكەن.
محەمەد شەلحەسان، هنارتیێ تایبەت یێ سكرتێرێ گشتیێ نەتەوەیێن ئێكگرتی ل ئیراقێ راگەهاند: بابەتێ گرێدای ب مووچەیڤە، پرسەكا ئیراقییە و هیڤی خواست رەوش ب زیانگەهاندنێ بۆ خەلكێ ئاسایی درێژە نەكێشیت.
هنارتیێ تایبەت یێ سكرتێرێ گشتیێ نەتەوەیێن ئێكگرتی ل ئیراقێ د كۆنفرانسەكێ رۆژنامەڤانیدا گوت» ژیرییا سەركردایەتییا بەغدا و هەولێرێ ئیراق بەر ب ئەنجام و چارەسەریێ ئاراستە كریە».
سەبارەت ئیراقێ ژی گوت» رێكخستنا ناڤمالا ناڤخوەیی و پاراستن باشكرنا وێ ژ بۆ ئیراقێ یا پێدڤی و گرنگە».

پەیڤدارێ هێزێن سووریا دیموکرات دیار دکەت پشتی روودانێن ل سوەیدا گەلەک تشت ئاشکرا بوون و نها هەلوەستێ تۆم باراکی ژی ل هەمبەر رێڤەبەریا خوەسەر هاتیە گوهۆڕین و ئەو دزانن کو هەسەدە ژ بۆ هەموو سووریێ دشێت رۆلەکێ کاریگەر بگێریت.

فه‌رهاد شامی په‌یڤدارێ هێزێن سووریا دیموکرات راگەهاند، کو د هەڤدیتنا ڤێ دووماهیێ یا د ناڤبەرا تۆم باراکی ل گەل مەزلوم عەبدی دا دیار بوو هەلوەستێ ئەمریکا ل هەمبەر رێڤەبەریا خوەسەر و هەسەدێ ب رەنگەکێ گەلەک باش هاتیە گوهۆڕین، روودانێن ل سوەیدا ئەو یەک سەلماند کو هێشتا ژی لەشکرێ سووریێ هێزەکا ئێکگرتی و نشتیمانی نینە، بەلکو ژ گەلەک گرۆپێن توندرەو پێکهاتیە و دشێت ببیتە مەترسیەکا گەلەک مەزن بۆ پاشەرۆژا سووریێ و گۆت: (د هەڤدیتنا ڤێ دووماهیێ یا د ناڤبەرا تۆم باراکی و مەزلوم عەبدی دا، نوونەرێ ئەمریکا ب رەنگەکێ ئاشکرا داخواز ژ فەرماندارێ هەسەدێ کریە رۆلەک ئەرێنی و باش ژ بۆ هەموو سووریێ بگێرن و هەروەسا داخواز هاتە کرن رێڤەبەریا خوەسەر هاریکاریا خەلکێ سڤیل ل سوەیدا بکەت، ئەو یەک ژی نیشا ددەت هەلوەستێ نوونەرێ ئەمریکا ل هەمبەر هەسەدێ و رێڤەبەریا خوەسەر ب رەنگەکێ باش هاتیە گوهۆڕین و بێگومان ئەو یەک ژ بۆ پاشەرۆژا سووریێ ژی گەلەک یا گرنگە).
پەیڤدارێ هێزێن سووریا دیموکرات د پشکەکا دی یا ئاخڤتنا خوە دا ئەو یەک ژی دیار کر، تۆم باراکی داخواز ژ مەزلوم عەبدی کریە، هێزێن سووریا دیموکرات بچنە باژێرێ سوەیدا و خەلکێ سڤیل بپارێزن، تۆم باراکی ب رەنگەکێ ئاشکرا دیار کریە، ل سوەیدا کۆمکوژی هاتیە کرن و هەکە هەسەدە هاریکاریا وان نەکەت دبیت رەوش گەلەک خرابتر لێ بهێت و گۆت: (نوونەرێ ترامپی د هەڤدیتنا ل گەل فەرماندارێ گشتی یێ هەسەدێ دا دیار کریە، وان دڤێت هەسەدە ببیتە هێزا هەموو خەلکێ سووریێ، هەسەدە دشێت ل هەموو دەڤەرێن سووریێ کار بۆ ئارامیێ بکەت، وەکو ئەمریکا وان ژی دڤێت هەسەدە هاریکار بیت دا ئەو بشێن رەوشا سووریێ ئارام بکەن، چونکی نها رەوش گەلەک خرابە و پشتی کۆمکوژیا ل سوەیدا ژی باوەریا جڤاکێ نێڤدەولەتی ب دەستهەلاتا نها یا شامێ گەلەک کێم بوویە).
فەرهاد شامی ئەو یەک ژی دیار کر، بۆ وان ئاشکرا بوو بەرپرسێن شامێ زانیارێن گەلەک شاش ل دۆر هێزێن سووریا دیموکرات دابوونە ئەمریکا، وان وەسا دیار کربوو کو هێزێن سووریا دیموکرات ناخوازن لەشکرەک نوو بهێتە ئاڤاکرن، هەروەسا هندەک ژ بەرپرسێن شامێ د راپۆرتەکێ دا بۆ تۆم باراکی دیار کربوون، هێزێن سووریا دیموکرات کار بۆ پارچەبوونا سووریێ دکەن و دڤێت رێگری ل هەسەدێ بهێتە کرن و گۆت: (لێ د هەڤدیتنا ڤێ دووماهیێ یا د ناڤبەرا مەزلوم عەبدی و تۆم باراکی دا، نوونەرێ ئەمریکا تێگەهشت کو هندەک کەس ل شامێ دخوازن ئالۆزیان دروست بکەن، وان نەڤێت رەوشا سووریێ ئارام بیت و دخوازن ئەمریکا دژبەریا هەسەدێ بکەت، لێ تۆم باراکی ژ بۆ مەزلوم عەبدی دیار کر، وەکو ئەمریکا ئەو دێ ب هەموو رەنگەکێ پشتەڤانیا هەسەدێ کەن، چونکی هەسەدە هێزەکا هەری کاریگەر و رێکخستیە ل هەموو سووریێ).
ناڤهاتی د پشکەکا دی یا ئاخڤتنا خوە دا ئەو یەک ژی دیار کر، وەکو هێزێن سووریا دیموکرات وان دڤێت رەوشا سووریێ یا ئارام بیت، لێ د هەمان دەمی دا دڤێت کورد و نەتەوەیێن دی یێن ل سووریێ ژی بگەهنە مافێن خوە یێن رەوا، ژ بەر ڤێ یەکێ ژی دڤێت سیستەمێ نوو یێ سووریێ سیستەمەک نە ناڤەندی بیت و گۆت: (ئەزموونێن بەری نها ل سووریێ سەلماندینە، هەتا کورد و پێکهاتەیێن دی یێن ل سووریێ نەگەهنە مافێن خوە، رەوشا سووریێ ژی ئارام نابیت، مە دڤێت د دستوورێ نوو یێ سووریێ دا مافێن گەلێ کورد بهێنە گەرەنتیکرن، هەتا ئەو یەک نەهێتە کرن بێگومان نە پرسا کوردی و نە ژی پرسێن دی یێن ل سووریێ ناهێنە چارەسەرکرن).
پەیڤدارێ هێزێن سووریا دیموکرات د دووماهیا ئاخڤتنا خوە دا دیار کر، هێزێن سووریا دیموکرات د شەڕێ ل دژی داعشێ دا بەرەڤانی ژ هەموو خەلکێن سووریێ کرینە و نها د ناڤ هێزێن سووریا دیموکرات دا کورد، عەرەب، ئاشووری و گەلەک پێکهاتەیێن دی هەنە و ئەو یەک ژی نیشا ددەت هێزێن سووریا دیموکرات ژ بۆ ئازادیێ و دیموکراسیێ ل سووریێ کار دکەن، ئەمریکا و وەلاتێن دی یێن هەڤپەیمانیا نێڤدەولەتی یا شەڕێ ل دژی داعشێ ژی ژ بەر ڤێ یەکێ ب سالانە هاریکاریا هەسەدێ دکەن و گۆت: (هەبوونا هەسەدێ ژ بۆ هەموو سووریێ گرنگە، لاوازبوونا هەسەدێ دێ بیتە ئەگەرێ بهێزبوونا داعشێ و گرۆپێن دی یێن تیرۆرستی و ئەو یەک دێ بیتە ئەگەرێ مەترسیەکا گەلەک مەزن ژ بۆ هەموو سووریێ، ژ بەر ڤێ یەکێ ژی نوونەرێ ئەمریکا ڤێ دووماهیێ جارەکا دی دیار کر ئەو دێ ب هەموو رەنگەکێ هاریکاریا هەسەدێ کەن).