بەرپەرێ ساخلەمیێ:

​ژبەرچوونا زارۆکان ئێک ژ وان ئاریشێن ساخلەمی و دەروونی یێن دژوارە کو روی ب روی گەلەک ژنان دبیت د قۆناغێن جیاواز یێن دوگیانیێ دا.
د.زوزان عبدالرحمن فارس، تایبەتمەندا نەخۆشیێن ژنان و زارۆکبوونێ، دیارکر ئەگەرێ هەرە سەرەکی و ئێکەم بۆ ژبەرچوونا زارۆکی د سێ هەیڤێن دەستپێکێ دا، ڤەدگەڕیت بۆ ئاریشێن کرۆمۆسۆمی د پەیدابوونا کۆرپەلەی دا کو ئەڤە نێزیکی پێنجێ هەتا شێست سەدێ ژ حالەتان پێکدئینیت. سەرەڕای ئەگەرێن کرۆمۆسۆمی، چەندین ئەگەرێن دی ژی هەنە وەک نەدروستبوونا شێوەیێ مالبچووکی یان هەبوونا نەخۆشیێن دۆمدرێژ و بەرگریێ وەک ئێشێن هناڤا و ئاریشێن هەڤالبچووکی.
هەروەسا شێوازێ ژیانێ ژی کارتێکرنێ دکەت، ب تایبەت سترێسا زێدە، ڤەخوارنا زێدە یا کافایینێ کو پتر بیت ژ دو سەد میلیگرامان د ڕۆژەکێ دا، کێم نڤستن و زێدەبوونا کێشا لەشی یان قەلەوی.
​نوژدارا تایبەتمەند ئاماژێ ب هندێ ژی ددەت کو تنێ ب ڕوودانا ئێک حالەتێ ژبەرچوونا زارۆکی، پێدڤی ب ئەنجامدانا پشکنینێن ئاڵۆز ناکەت، بەلێ هەکە ئەڤ ڕوودانە بۆ دو تا سێ جاران ل دووڤ ئێک دوبارە بوو، وی دەمی پێدڤییە پشکنینێن هوور یێن کرۆمۆسۆمی و بەرگریێ بهێنە ئەنجامدان.
​د دەمێ ڕوودانا ژبەرچوونێ دا، هەبوونا ئێشان و خوینبەربوونێ تشتەکێ سروشتییە ژ بەر تێکچوونێن مالبچووکی. بەلێ هەبوونا هندەک نیشانان نیشانا مەترسیێ نە و پێدڤییە ئێکسەر ژن بهێتە گەهاندن ب نەخۆشخانا تەنگاڤیا یان نەخۆشخانا ژنان. ژ وان نیشانان بلندبوونا پلەیا گەرمیا لەشی یان تاکو بگەهیتە سیهـ و هەشت پلەیان یان پتر و لەرزین کو نیشانا هەودانەکا دژوارە، هەروەسا داکەفتنا لێدانا دلی و فشارا خوینێ و هەستکرن ب گێژبوونەکا دژوار، و دەرکەفتنا إفرازاتێن ب بێهن و کێمبوونا تەركیزێ.
​ل دور دوبارە دوگیانبوونێ، دکتۆرە زوزان تەکەزێ ل سەر هندێ دکەت کو ژبەرچوونا ئێک زارۆک رامانا هندێ نادەت کو دێ هەمی جارێن دی ژی ڕوودەتەڤە و زۆربەیا ژنان پشتی ژبەرچوونێ دشێن دوبارە ب بنە خودان زارۆکێن ساخلەم و گۆت: نێزیکی چار تا شەش حەفتیان پشتی ژبەرچوونێ، دەورا هەیڤانە ئاسایی دبیتەڤە. هەکە ڕەوشا ساخلەمی و خورنا ژنێ یا باش بیت، دشێت پشتی دابڕینەکا کورت و ب وەرگرتنا ڤیتامینێن پێدڤی وەک فولیک ئەسید ل ژێر چاڤدێرییا نۆشداری، دیسان پلانێ بۆ دوگیانبوونەکا نوی دانیت.

١-دایک دڤێت ژ لایێ دەرونی ڤە خۆ ئارام بکەت چونکە خەموکی و دودلی د بیتە ئەگەرێ کێمکرنا شیرێ دایکێ.١-دایک دڤێت ژ لایێ دەرونی ڤە خۆ ئارام بکەت چونکە خەموکی و دودلی د بیتە ئەگەرێ کێمکرنا شیرێ دایکێ.٢- دڤێت زوی ب زوی شیری ب دەتە زاروکی چونکە دەمێ زاروک سینگێ دایکێ د مێژیت دبیتە ئەگەرێ دەردانا دو ھورمونا ،ئێک دبیتە ئەگەرێ زێدەکرنا دروستکرنا شیری و یێ دی دبیتە ئەگەرێ زێدەکرنا دەردانا شیری. ٣- دڤێت دەمێ شیردانا زاروکی ھەردو لایێن سینگێ دایکێ بخۆت، هەکە ھەستپێکر د شیان دایە ئێک لایی لێ بەتال بکەت دێ پێڤە واستیێت و پاش نەشێت یێ دی بەتال بکەت ،ئەگەر دایکێ ھەستپێکر خوارنا زاروکی یا کێم دبیت دڤێت ببەتە لایێ دی. ٤- تو دشێی مەساجێ بو سینگێ خۆ بکەی ل دەمێ زارۆک شیری دخۆت داکو زوورترین شیر بو بھێت.٥- دڤێت رێکا شیردانێ یا دروست بیت.٦- نابیت شیرێ ھشک یێ قودیکا ب کاربینیت.٧- زێدەکرنا ھندەک جورێن خوارنێ ژ لایێ دایکێ ژ بو زێدەکرنا شیری وەکو (سپیناخ ، برنج ، گێزەر ، ماسی سەلەمون ، پرتەقال ).٨- د ڤێت هەول بدەت رێژەکا باش یا ئاڤێ و شلەمەنیان ڤەخۆت بەلێ فشارێ ل خۆ نەکەت.

د. نادیە محمد شریف
تایبەتمەندا گوهلێبوون و گێژبوونێ

​گوهێ مرۆڤی نە تەپکەکا ساده‌یا گەهاندنا دەنگییە، بەلکو ئەندامەکێ ئاڵۆز و زێدە هەستیارە کو کارێ وی د ناڤبەرا وەرگرتنا دەنگان و پاراستنا تەوازنا لەشی دا هاتیە دابەشکرن.
گوھ ژ سێ پشکێن سەرەکی پێکهاتیە: گوھێ دەرەکی، ناڤین، و ناوەکی. هەر پشکەک ژ ڤان، زنجیرەکا ئەرکێن پێکڤە گرێدایی ئه‌نجام ددەت دا کو ئاماژەیێن دەنگی بگه‌هینته‌ مەژیی.
​گوهێ دەرەکی، کو ژ کرکرک و کەناڵا گوهی و پەردەیێ پێکهاتیە، شەپۆلێن دەنگی ژ دەوروبەران کۆم دکەت و ئاراستەی سەر پەردەیا گوهی دکەت. ڤێڕە پەردە دادهەژیت و ڤێ اهتزازێ دڤەگوهێزتە سەر سێ هەستیكێن بچووکێن گوھێ ناڤین (سندان، چەکوش، و ئارکنگ). ئەڤ هەستیكە هێزا دەنگی بلندتر دکەن و پاشان دگەهیننە قەوقەعەیا د گوھێ ناوەکی دا. ل وێرێ، ئەڤ لەرە دبنه ئیشاراتێن دەماری (کەهربائی) و ب ڕێکا عەسەبێ گوھێ بۆ مەژیی دهێنە فرێکرن داکو بهێنە شیکارکرن و وەرگێڕان بۆ ئاخفتن یان دەنگێن تێگەهشتی.
​ئاریشە و نەخۆشیێن پشکێن گوھی
​هەر ئاریشەیەک د ڤێ زنجیرەیێ دا روو بدەت، کارتێکرنێ ل سەر ئاستێ گوهلێبوونێ دکەت.
ل گوهێ دەرەکی، هەودان ژ ئەگەرێ بکارئینانا دارکێن گوھی یان تلان و مەلەڤانیێ چێدبن. هەروەسا کۆمبوونا شەمعێ ب شێوازەکێ ڕەق دشێت گوھێ بگریت.
ل گوھێ ناڤین، کونبوونا پەردەیێ ژ ئەگەرا دەنگێن گەلەک بلند یان لێدانان، و هەروەسا (تەکەلۆس) بزاڤا گەهاندنا دەنگی کێم دکەن. ل گوهێ ناوەکی و دەماران ژی، ئاریشە دشێن ب نشکەکێڤە (فجائی) یانژی ب دەربازبوونا عەمری پلە ب پلە دەماران لاواز بکەن.
​ئێک ژ ئاریشێن گەلەک بەربەلاڤ تەنینا گوھێ (طنين الأذن)ە، کو مرۆڤ دەنگەکی ژ ناڤخۆیا گوھێ خۆ گوهلێ دبیت. هەروەسا ل دەڤ زارۆکان، کێمبوونا گۆهلێبوونێ دبیت ژ ئەگەرێن بۆماوەیی یان ویراسی بیت، کێشێن دەمێ ژدایکبوونێ (وەکی ژدایکبوونا پێش وەخت یان کێمبوونا ئۆکسجینێ)، یان تووشبوون ب زەرکا دژوار چێببیت.
​بۆ دەستنیشانکرنا ئاریشەیان ب دروستی، تەکنۆلۆجیا نۆشداری ئامێرین جودا پێشکێش کرینە:
* ​پشکنینا نوی ژدایکبوویان (OAE): ل دەمێ ٤٨ سعەتێن ئێکێ یێن ژدایکبوونێ دهێتە کێشان داکو ساخلەمیا گوهلێبوونا زارۆکی زووی دەستنیشان بیبت.
* ​ئامێرێ Otoscope: بۆ فەحصکرنا کەناڵا گوھێ دەرەکی و دیارکرنا هەودان یان شەمعێ دهێتە بکارئینان.
* ​ئامێرێ تەیمپانۆمەتری (Tympanometry): بۆ پشکنینا گوھێ ناڤین، پەردەیێ، و کارکرنا کەنالێ ئۆستاکی دهێتە بکارئینان.
* ​ئامێرێ Pure Tone Audiometry: هێلکارییا دەمارێ گوھێ ناوەکی دکەت داکو ئاست و جۆرێ لاوازبوونا گوهلێبووێ دیار ببت.
* ​ئامێرێن VNG : ل دەمێ نەساخ تووشی گێژبوونێ و نەمانا هەڤسەنگیێ دبیت، ئەڤ ئامیرە ئەگەرێن ناڤخۆیی یێن گوھێ دسەلمینن.
​پاراستنا گوھێ ژ تشتێن بیانی و کێمکرنا بەرکەفتنا دەنگێن بلند، بزاڤەکا سەرەکییە بۆ پاراستنا ڤی ئەندامێ گرانبەها.